Nguyễn Thị Bình – Từ người hoạt động cách mạng đến nữ ngoại giao trên bàn đàm phán Paris

Một con người phía sau một chữ ký lịch sử

Khi nhắc đến Hiệp định Paris năm 1973, nhiều người nhớ đến hình ảnh một người phụ nữ Việt Nam ngồi trước bàn ký kết, bình tĩnh đặt bút vào một văn kiện lịch sử.

Người phụ nữ ấy là Nguyễn Thị Bình.

Nhưng nếu chỉ nhìn vào khoảnh khắc bà ký Hiệp định Paris ngày 27/1/1973, chúng ta mới nhìn thấy một phần rất nhỏ trong cuộc đời của bà.

Phía sau chữ ký ấy là cả một hành trình dài của một người phụ nữ sinh năm 1927, trưởng thành trong một gia đình có truyền thống yêu nước, tham gia phong trào yêu nước từ khi còn trẻ, trải qua những năm tháng hoạt động cách mạng, bị bắt giam, rồi trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu của ngoại giao Việt Nam trong thời kỳ chiến tranh.

Bà Nguyễn Thị Bình, tên khai sinh là Nguyễn Thị Châu Sa, sinh ngày 26/5/1927. Báo Nhân Dân cho biết bà có quê gốc tại Điện Bàn, Quảng Nam; một tư liệu khác của Báo Nhân Dân ghi bà sinh năm 1927 tại Sa Đéc, nay thuộc tỉnh Đồng Tháp.

Cuộc đời của bà gắn liền với một trong những giai đoạn biến động nhất của lịch sử Việt Nam hiện đại.

⸻

Tuổi trẻ trong một đất nước nhiều biến động

Nguyễn Thị Châu Sa lớn lên trong một gia đình có truyền thống yêu nước. Theo Văn phòng Chủ tịch nước, từ năm 1944, khi mới 17 tuổi, bà đã tham gia lãnh đạo phong trào học sinh, sinh viên, phong trào phụ nữ và phong trào đấu tranh bảo vệ hòa bình của giới trí thức. Năm 1947, bà được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương, nay là Đảng Cộng sản Việt Nam.

Những lựa chọn của bà khi ấy diễn ra trong hoàn cảnh đất nước đang trải qua những biến động lớn.

Đối với một người trẻ, con đường hoạt động cách mạng đồng nghĩa với việc phải chấp nhận nhiều khó khăn và nguy hiểm. Nhưng chính quá trình ấy đã tạo nên những trải nghiệm đầu tiên, giúp bà trưởng thành cả về nhận thức chính trị và khả năng tổ chức, vận động quần chúng.

Từ một người trẻ tham gia phong trào, Nguyễn Thị Châu Sa dần đảm nhận nhiều nhiệm vụ khác nhau.

Trong giai đoạn từ năm 1947 đến năm 1951, bà hoạt động trong phong trào phụ nữ và tham gia vận động thanh niên, trí thức. Từ năm 1951 đến năm 1954, bà bị địch bắt giam tại khám Chí Hòa và tham gia hoạt động trong chi bộ nhà tù. Sau khi ra tù, bà tiếp tục tham gia phong trào hòa bình đòi thi hành Hiệp định Genève năm 1954.

Những năm tháng ấy là một phần quan trọng trong câu chuyện cuộc đời Nguyễn Thị Bình.

Bởi trước khi xuất hiện trên bàn đàm phán quốc tế, bà đã có một quá trình hoạt động lâu dài trong nước và trải qua những thử thách thực tế của chiến tranh.

⸻

Từ Nguyễn Thị Châu Sa đến Nguyễn Thị Bình

Một dấu mốc quan trọng trong cuộc đời bà xuất hiện vào đầu những năm 1960.

Sau khi Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam được thành lập năm 1960, đầu năm 1961 bà được Ban Thống nhất cử tham gia hoạt động ngoại giao cho Mặt trận.

Theo Báo Nhân Dân, trước đó bà sử dụng bí danh Yến Sa từ năm 1948. Khi bắt đầu hoạt động ngoại giao, bà đổi tên thành Nguyễn Thị Bình để giữ bí mật và để tên dễ được bạn bè quốc tế đọc hơn.

Từ đây, cái tên Nguyễn Thị Bình dần trở nên quen thuộc với dư luận trong nước và quốc tế.

Bà không bước vào ngoại giao từ một con đường tách biệt với thực tiễn chiến tranh. Những năm tháng hoạt động cách mạng, vận động quần chúng và trải qua tù đày đã trở thành nền tảng cho quá trình trưởng thành của bà.

Theo Văn phòng Chủ tịch nước, từ tháng 7/1962 đến tháng 12/1968, bà là Ủy viên Trung ương phụ trách công tác đối ngoại của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam. Từ tháng 1/1969 đến tháng 6/1976, bà giữ cương vị Bộ trưởng Ngoại giao Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam và là Trưởng đoàn đàm phán tại Hội nghị Paris.

Đây chính là giai đoạn đưa tên tuổi Nguyễn Thị Bình trở thành một dấu ấn đặc biệt của ngoại giao Việt Nam.

⸻

Paris – một mặt trận khác của cuộc chiến

Hội nghị Paris về Việt Nam là một trong những cuộc đàm phán phức tạp và kéo dài nhất trong lịch sử ngoại giao Việt Nam.

Các cuộc đàm phán chính thức bắt đầu từ năm 1968 và kéo dài đến ngày 27/1/1973, khi Hiệp định Paris được ký kết.

Theo VTV, quá trình đàm phán kéo dài gần năm năm, trải qua hai giai đoạn: đàm phán hai bên từ tháng 5 đến tháng 10/1968 và đàm phán bốn bên từ tháng 11/1968 đến ngày 27/1/1973.

Trong quá trình đó, ngoại giao không tồn tại tách biệt khỏi tình hình chính trị và quân sự.

Mỗi cuộc đàm phán đều diễn ra trong bối cảnh chiến trường và tình hình quốc tế thay đổi. Các bên phải liên tục đấu tranh để bảo vệ lập trường của mình, tìm kiếm những điểm có thể thương lượng nhưng đồng thời không từ bỏ những vấn đề có ý nghĩa cốt lõi.

Đối với Nguyễn Thị Bình, Paris là một môi trường hoàn toàn khác so với những năm hoạt động trong nước.

Bà phải tiếp xúc với các nhà ngoại giao quốc tế, trả lời báo chí, trình bày lập trường của phía mình và tham gia vào một quá trình thương lượng kéo dài.

TTXVN lưu giữ hình ảnh bà Nguyễn Thị Bình trả lời phỏng vấn các nhà báo sau phiên họp đầu tiên bàn về thủ tục của Hội nghị bốn đoàn tại Paris ngày 18/1/1969. Những hình ảnh này cho thấy bà không chỉ xuất hiện trong những buổi lễ ký kết mà còn trực tiếp tham gia hoạt động ngoại giao và truyền thông quốc tế trong suốt quá trình đàm phán.

⸻

Người phụ nữ Việt Nam trên bàn đàm phán quốc tế

Sự xuất hiện của Nguyễn Thị Bình tại Hội nghị Paris còn có một ý nghĩa đặc biệt khác.

Trong bối cảnh chiến tranh, một phụ nữ Việt Nam đứng trên diễn đàn quốc tế để trình bày lập trường và tham gia đàm phán là một hình ảnh có sức lan tỏa lớn.

Nhưng điều làm nên dấu ấn của bà không chỉ nằm ở việc bà là phụ nữ.

Đó còn là bản lĩnh và sự chuẩn bị.

Ngoại giao đòi hỏi khả năng lắng nghe, lập luận, kiên trì và thích ứng với những tình huống phức tạp. Một cuộc đàm phán kéo dài nhiều năm càng đòi hỏi người tham gia phải có khả năng chịu áp lực và giữ vững mục tiêu.

Báo Nhân Dân ghi nhận trong quá trình đàm phán, thế giới đánh giá cao ý chí kiên định, sự mềm dẻo và nhạy bén của Nguyễn Thị Bình.

Nhìn từ cuộc đời bà, có thể thấy bản lĩnh ấy không xuất hiện trong một ngày.

Nó được hình thành từ tuổi trẻ, từ hoạt động phong trào, từ những năm tháng gian khó và từ quá trình không ngừng học hỏi, rèn luyện.

⸻

Ngày 27/1/1973 – khoảnh khắc lịch sử

Sau gần năm năm đàm phán, ngày 27/1/1973, Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam được ký kết tại Trung tâm Hội nghị Quốc tế ở Paris.

Nguyễn Thị Bình, khi đó là Bộ trưởng Ngoại giao Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, là một trong những người đại diện ký văn kiện.

TTXVN xác nhận bà Nguyễn Thị Bình ký văn kiện Hiệp định Paris ngày 27/1/1973 tại Trung tâm Hội nghị Quốc tế ở thủ đô Paris.

Báo Nhân Dân cũng lưu giữ hình ảnh lễ ký và xác nhận bà là đại diện Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam ký Hiệp định Paris.

Hình ảnh Nguyễn Thị Bình đặt bút ký văn kiện đã trở thành một trong những hình ảnh tiêu biểu của lịch sử ngoại giao Việt Nam thế kỷ XX.

Nhưng một chữ ký không thể tách khỏi cả quá trình dẫn đến nó.

Đằng sau khoảnh khắc ấy là hàng trăm phiên họp, các cuộc gặp riêng, các cuộc họp báo, những tranh luận kéo dài và sự phối hợp giữa đấu tranh quân sự, chính trị và ngoại giao.

Vì vậy, giá trị của khoảnh khắc ngày 27/1/1973 không nằm đơn thuần ở nghi thức ký kết.

Nó là kết quả của một quá trình đấu tranh lâu dài.

⸻

Hiệp định Paris và con đường đi tới hòa bình

Hiệp định Paris đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

VTV nhận định Hiệp định Paris được ký kết ngày 27/1/1973 là một bước tiến quan trọng, có tính quyết định trên con đường đi tới thắng lợi cuối cùng của Việt Nam.

Sau Hiệp định, cuộc đấu tranh tiếp tục diễn ra để yêu cầu các bên thực hiện những nội dung đã được thỏa thuận.

TTXVN và VTV đều nhấn mạnh ý nghĩa của Hiệp định trong việc tạo ra cục diện mới, góp phần mở đường cho những diễn biến tiếp theo dẫn đến thắng lợi năm 1975 và thống nhất đất nước.

Trong dòng lịch sử đó, Nguyễn Thị Bình trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu của mặt trận ngoại giao.

⸻

Sau Paris: tiếp tục cống hiến trong thời bình

Sau khi đất nước thống nhất, Nguyễn Thị Bình không dừng lại ở những đóng góp trên mặt trận ngoại giao.

Theo Văn phòng Chủ tịch nước, từ tháng 7/1976 đến tháng 6/1987, bà giữ cương vị Bộ trưởng Bộ Giáo dục. Từ tháng 7/1987 đến tháng 8/1992, bà là Phó Trưởng ban Đối ngoại Trung ương Đảng, kiêm Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội. Từ tháng 9/1992 đến tháng 8/2002, bà giữ cương vị Phó Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Như vậy, cuộc đời hoạt động của bà có một sự chuyển tiếp đáng chú ý.

Từ chiến tranh sang hòa bình.

Từ ngoại giao sang giáo dục.

Từ công tác đối ngoại đến công tác nhà nước.

Điều này cho thấy đóng góp của bà không chỉ gắn với một sự kiện duy nhất là Hội nghị Paris.

Bà tiếp tục đảm nhiệm những nhiệm vụ khác nhau trong quá trình xây dựng đất nước sau chiến tranh.

Đặc biệt, thời gian làm Bộ trưởng Bộ Giáo dục là một giai đoạn có ý nghĩa trong sự nghiệp của bà. Sau chiến tranh, giáo dục đứng trước rất nhiều nhiệm vụ: khắc phục hậu quả, xây dựng hệ thống giáo dục thống nhất và chuẩn bị nguồn nhân lực cho một đất nước bước vào thời kỳ mới.

⸻

Một cuộc đời nhìn lại từ hồi ký

Năm 2025, Báo Nhân Dân giới thiệu hồi ký Gia đình, bạn bè và đất nước của Nguyễn Thị Bình.

Theo VietnamPlus, đây là một cuốn hồi ký đặc biệt bởi tác phẩm không chỉ kể về những sự kiện chính trị mà còn nhìn lại gia đình, bạn bè và những trải nghiệm cá nhân trong một cuộc đời gắn bó với đất nước.

Điều này giúp chúng ta nhìn nhân vật lịch sử ở một góc độ gần gũi hơn.

Nguyễn Thị Bình không chỉ là một cái tên trong sách giáo khoa.

Bà là một con người đã trải qua tuổi trẻ trong chiến tranh, những năm tháng xa gia đình, những cuộc đàm phán căng thẳng và những trọng trách lớn sau khi đất nước thống nhất.

Khi đọc về cuộc đời bà, điều đáng chú ý không chỉ là những chức vụ mà bà từng giữ.

Đó còn là sự liên tục của một quá trình cống hiến.

Từ khi còn rất trẻ cho đến khi đảm nhiệm những trọng trách lớn, bà luôn gắn hoạt động cá nhân với những vấn đề chung của đất nước.

⸻

Giá trị của câu chuyện đối với thế hệ trẻ

Ngày nay, phần lớn sinh viên Việt Nam được sinh ra và lớn lên trong hòa bình.

Chúng ta không trải qua những năm tháng chiến tranh như thế hệ Nguyễn Thị Bình.

Vì vậy, việc tìm hiểu câu chuyện của bà không chỉ để biết thêm một nhân vật lịch sử.

Điều quan trọng hơn là hiểu được giá trị của hòa bình và trách nhiệm của thế hệ hiện tại.

Từ cuộc đời Nguyễn Thị Bình, có thể rút ra bài học đầu tiên là tinh thần trách nhiệm.

Tuổi trẻ của bà gắn với những nhiệm vụ mà đất nước đặt ra trong hoàn cảnh khó khăn. Bà đã lựa chọn tham gia và chấp nhận những thử thách của thời đại mình.

Bài học thứ hai là sự kiên trì.

Hội nghị Paris kéo dài gần năm năm. Một mục tiêu lớn không thể đạt được chỉ sau một vài ngày hoặc một vài cuộc gặp. Thành công đòi hỏi sự bền bỉ và khả năng giữ vững mục tiêu trong thời gian dài.

Bài học thứ ba là tri thức và khả năng học hỏi.

Ngoại giao là một lĩnh vực đòi hỏi kiến thức, khả năng giao tiếp, tư duy và sự hiểu biết về con người cũng như tình hình quốc tế.

Đối với sinh viên hôm nay, bài học này vẫn còn nguyên giá trị.

Muốn hội nhập, chúng ta cần ngoại ngữ.

Muốn đóng góp, chúng ta cần chuyên môn.

Muốn trở thành người có trách nhiệm, chúng ta cần hiểu lịch sử và xã hội.

Và muốn theo đuổi một mục tiêu lâu dài, chúng ta cần sự kiên trì.

⸻

Người phụ nữ và dấu ấn của một thời đại

Nguyễn Thị Bình cũng là một biểu tượng cho sự tham gia của phụ nữ Việt Nam vào những nhiệm vụ lớn của đất nước.

Trong chiến tranh, phụ nữ không chỉ đảm nhận những công việc ở hậu phương mà còn tham gia hoạt động chính trị, ngoại giao và nhiều lĩnh vực khác.

Nguyễn Thị Bình là một trong những gương mặt nổi bật của thế hệ ấy.

Điều đáng trân trọng là dấu ấn của bà không chỉ nằm ở hình ảnh một người phụ nữ xuất hiện trên trường quốc tế.

Quan trọng hơn, bà cho thấy rằng phụ nữ có thể đảm nhiệm những công việc đòi hỏi trí tuệ, bản lĩnh và trách nhiệm rất cao.

Hình ảnh Nguyễn Thị Bình tại Paris vì vậy không chỉ thuộc về lịch sử ngoại giao.

Nó còn là một phần của lịch sử phụ nữ Việt Nam trong thế kỷ XX.

⸻

Lịch sử không chỉ nằm trong sách

Ngày nay, những hình ảnh về Nguyễn Thị Bình tại Paris vẫn được lưu giữ trong các kho tư liệu của TTXVN và các cơ quan lưu trữ.

TTXVN hiện có nhiều bộ ảnh về Hội nghị Paris, trong đó có ảnh Nguyễn Thị Bình ký Hiệp định, ảnh bà trả lời phỏng vấn báo chí và ảnh các đoàn đại biểu tại Paris.

VTV cũng từng giới thiệu những tư liệu hình ảnh quý về lễ ký Hiệp định Paris, trong đó có các bộ phim tư liệu được tiếp cận từ Viện Phim Quốc gia Pháp.

Những tư liệu ấy có giá trị đặc biệt.

Một bức ảnh có thể cho chúng ta thấy không khí của một thời đại.

Một đoạn phim có thể giúp thế hệ sau hình dung rõ hơn về những con người đã trực tiếp trải qua lịch sử.

Và một câu chuyện nhân chứng có thể biến những dòng chữ khô khan trong sách thành một hành trình của con người.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Văn phòng Chủ tịch nước, “Bà Nguyễn Thị Bình”.

2. Báo Nhân Dân, “Hồi ký về cuộc đời và sự nghiệp của nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình”.

3. Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN), các bộ ảnh chuyên đề về Hiệp định Paris năm 1973.

4. VTV, “52 năm ký Hiệp định Paris: Đỉnh cao của trí tuệ, bản lĩnh ngoại giao Việt Nam”.

5. VTV, “Những hình ảnh chưa từng được công bố về lễ ký kết Hiệp định Paris lên sóng VTV”.

6. VietnamPlus/TTXVN, các tư liệu về hồi ký và cuộc đời nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình.