Nguyễn Thị Chiên – Bám dân, giữ làng, giữ trọn lời thề với Tổ quốc

Thời kỳ lịch sử: Kháng chiến chống thực dân Pháp (1946–1954)
Phần 1: Cô gái vùng đất lúa bước vào cuộc kháng chiến

Nguyễn Thị Chiên sinh năm 1930 tại Kiến Xương, Thái Bình, trong một gia đình nghèo. Cha rồi mẹ lần lượt qua đời, tuổi thơ của cô gái nhỏ gắn với cuộc sống đi ở đầy cơ cực.

Cách mạng Tháng Tám thành công mở ra một con đường khác. Năm 1946, Nguyễn Thị Chiên tham gia làm giao thông cho đoàn thể phụ nữ và du kích thôn. Từ một người liên lạc, bà từng bước trưởng thành trong phong trào: năm 1947 làm tiểu đội trưởng nữ du kích, năm 1948 làm trung đội phó.

Điều đáng nhớ là cuộc chiến của Nguyễn Thị Chiên không chỉ diễn ra bằng súng đạn.

Bà cùng chị em vừa chiến đấu, vừa cày ruộng, vỡ hoang, cấy lúa, tự túc lương thực và tìm cách bảo đảm trang bị cho đội du kích. Khi địch tìm cách phá cơ sở cách mạng, bà lại cùng nhân dân gây dựng cơ sở từ đầu.

Ở vùng quê ấy, chiến tranh không phải điều gì xa xôi. Nó có thể đến từ một cuộc càn, một cuộc bắt bớ, một đồn bốt dựng lên ngay cạnh làng.

Và vì thế, những người phụ nữ như Nguyễn Thị Chiên đã đứng lên bảo vệ chính quê hương của mình.

Chú thích ảnh: Chân dung Anh hùng LLVTND Nguyễn Thị Chiên. Ảnh tư liệu được Báo Quân đội nhân dân và Báo Phụ nữ Việt Nam đăng lại từ nguồn tư liệu lịch sử.

Phần 2: Ba tháng rưỡi trước những đòn tra tấn

Năm 1950, tình hình Thái Bình trở nên đặc biệt căng thẳng. Quân Pháp tăng cường càn quét, lập hệ thống đồn bốt và tìm cách phá cơ sở cách mạng.

Một đêm tháng 4-1950, Nguyễn Thị Chiên đang dẫn đường đưa một đồng chí bí thư chi bộ trở về hoạt động thì bị địch phục kích.

Bà ra hiệu cho người cán bộ chạy thoát.

Còn mình ở lại.

Nguyễn Thị Chiên bị bắt.

Địch tìm mọi cách dụ dỗ, tra hỏi và tra tấn để buộc bà khai báo về cơ sở cách mạng. Nhưng bà không nói.

Theo hồ sơ được Báo Quân đội nhân dân dẫn lại, sau ba tháng rưỡi, không khai thác được tài liệu gì, địch buộc phải thả bà. Chủ tịch Hồ Chí Minh sau đó cũng nhắc đến việc bà từng bị bắt, bị tra tấn và bị đưa ra bắn dọa nhưng vẫn không khai một lời.

Nhưng câu chuyện chưa dừng ở đó.

Sau khi được thả, người nữ du kích ấy mang trên mình những vết thương và một chân đau đến mức không thể đi lại bình thường.

Vậy mà sau khi hồi sức, bà lại trở về hoạt động.

Có lẽ điều khiến người ta xúc động nhất không phải chỉ là bà đã chịu đựng được bao nhiêu đòn tra tấn.

Mà là sau tất cả những điều ấy, bà vẫn trở về với đồng đội và nhân dân.

Chú thích ảnh: Nguyễn Thị Chiên lúc sinh thời. Ảnh được Báo Quân đội nhân dân dẫn nguồn từ Báo Phụ nữ Việt Nam. Đây là ảnh tư liệu về nhân vật, không phải ảnh tái dựng các sự kiện trong thời gian bị bắt.

Phần 3: Người phụ nữ tay không bắt giặc

Năm 1951, đội nữ du kích do Nguyễn Thị Chiên chỉ huy hoạt động ngày càng mạnh.

Tháng 5, bà chỉ huy chị em dùng mìn phục kích, diệt 5 tên địch và làm bị thương 7 tên.

Tháng 7, trong hoàn cảnh nhiều cơ sở cách mạng bị phá vỡ, bà tiếp tục vận động nhân dân, xây dựng lại cơ sở ở 5 thôn.

Đến tháng 10-1951, trong một trận phục kích trên đường 39 phối hợp với bộ đội, Nguyễn Thị Chiên cùng đồng đội truy kích quân địch. Riêng bà bắt, trói 6 tên, bắn bị thương 1 tên và thu 4 khẩu súng.

Tháng 12, đội nữ du kích tiếp tục phối hợp chống càn. Nguyễn Thị Chiên cùng đồng đội bất ngờ xông ra bắt sống quân địch.

Rồi đến tháng 1-1952, trong trận đánh bốt An Bồi, bà cùng đồng đội bò vào cắt hàng rào, đánh bộc phá, ném lựu đạn và xông vào bốt. Sáu tên địch bị bắt sống, trong đó có tên đồn trưởng. Quan trọng hơn, sau trận đánh, bà còn đưa được 6 thương binh ra ngoài an toàn.

Chính trong những trận đánh ấy, cái tên “người phụ nữ tay không bắt giặc” trở nên gắn liền với Nguyễn Thị Chiên.

Nhưng nếu chỉ nhìn bà qua những con số chiến công thì chưa đủ.

Bởi đằng sau người nữ trung đội trưởng ấy là một người luôn đặt đồng đội và nhân dân bên cạnh mình.

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhắc đến việc trong các trận đánh, Nguyễn Thị Chiên không bỏ sót người thương binh nào. Đó cũng là một phần rất đẹp trong câu chuyện về bà: chiến đấu quyết liệt nhưng không quên con người.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về Anh hùng Nguyễn Thị Chiên trong thời kỳ hoạt động cách mạng. Các nguồn hiện còn lưu giữ hình ảnh chân dung và tư liệu về bà; không nên sử dụng ảnh minh họa tái dựng để gán cho một trận đánh cụ thể nếu không có chú thích xác nhận.

Phần 4: Tuổi 22 và danh hiệu Anh hùng

Tháng 5-1952, tại chiến khu Việt Bắc diễn ra Đại hội Chiến sĩ thi đua và Cán bộ gương mẫu toàn quốc lần thứ nhất.

Đại hội có hơn 150 đại biểu tiêu biểu từ nhiều lĩnh vực. Trong số những người được tuyên dương có nữ trung đội trưởng du kích Nguyễn Thị Chiên.

Đó cũng là nơi Nguyễn Thị Chiên gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Bà là nữ du kích duy nhất được lựa chọn báo cáo điển hình tại Đại hội. Tại đây, bà được Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng một khẩu súng ngắn.

Ngày 19-5-1952, Nguyễn Thị Chiên được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Bà mới 22 tuổi.

Và bà trở thành nữ Anh hùng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Một bức ảnh còn lưu lại hình ảnh Bác Hồ cùng các Anh hùng, Chiến sĩ thi đua tại Việt Bắc năm 1952. Nguyễn Thị Chiên được xác định đứng thứ 5 từ trái qua.

Chú thích ảnh: Bác Hồ và các Anh hùng, Chiến sĩ thi đua tại Việt Bắc năm 1952; Nguyễn Thị Chiên đứng thứ 5 từ trái qua. Nguồn ảnh được Báo Quân đội nhân dân ghi là tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Ngoài ra, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và TTXVN cũng lưu giữ tư liệu ảnh về Đại hội năm 1952.

Phần 5: Sau chiến tranh, một người lính trở về với cuộc đời

Sau kháng chiến chống Pháp, Nguyễn Thị Chiên tiếp tục công tác trong quân đội, tại Tổng cục Chính trị và Quân khu Thủ đô.

Năm 1984, bà được phong quân hàm Trung tá.

Bà qua đời năm 2016, hưởng thọ 87 tuổi.

Nhưng những gì bà để lại không chỉ nằm trong những huân chương hay danh hiệu.

Đó là hình ảnh một cô gái nghèo của vùng đất lúa đã bước vào cuộc kháng chiến khi còn rất trẻ; một người phụ nữ bị bắt, bị tra tấn nhưng không phản bội đồng đội; một người chỉ huy nữ du kích vừa chiến đấu vừa chăm lo cho dân; một người lính sau mỗi trận đánh vẫn nhớ đưa thương binh trở về.

Chiến tranh đã lấy đi của đất nước biết bao tuổi trẻ.

Nguyễn Thị Chiên may mắn sống sót để nhìn thấy ngày đất nước đi qua những năm tháng chiến tranh. Nhưng câu chuyện của bà cũng nhắc chúng ta rằng: hòa bình hôm nay không tự nhiên mà có.

Đằng sau hai chữ “hòa bình” là những con người từng đứng giữa hiểm nguy, chấp nhận hy sinh tuổi trẻ, chịu đựng mất mát và đau đớn để bảo vệ quê hương.

Và trong số những con người ấy có một người phụ nữ tên Nguyễn Thị Chiên.

Một cô gái từng đi ở cho địa chủ.

Một nữ du kích từng bị bắt và tra tấn suốt ba tháng rưỡi.

Một người từng chiến đấu giữa những cánh đồng quê hương.

Và ở tuổi 22, trở thành nữ Anh hùng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Để hôm nay, khi chúng ta được sống trong bình yên, cái tên ấy đáng được nhắc lại không phải chỉ để nhớ một chiến công, mà để biết ơn một thế hệ đã đi qua chiến tranh và giữ lại cho chúng ta một đất nước hòa bình.

Nguồn tư liệu và ảnh

• Báo Quân đội nhân dân – hồ sơ về Nguyễn Thị Chiên, các mốc hoạt động, trận đánh, thời gian bị bắt, danh hiệu Anh hùng và ảnh tư liệu.