NGUYỄN THỊ CHIÊN – CÔ GÁI THÁI BÌNH ĐI QUA LỬA ĐẠN

NGUYỄN THỊ CHIÊN – CÔ GÁI THÁI BÌNH ĐI QUA LỬA ĐẠN

Có những con người bước vào lịch sử không phải vì họ sinh ra trong những gia đình quyền quý hay có một cuộc đời được chuẩn bị sẵn cho những điều lớn lao. Họ bước vào lịch sử từ những miền quê nghèo, từ những năm tháng đất nước chìm trong chiến tranh, và chính hoàn cảnh khắc nghiệt đã buộc họ phải trưởng thành trước tuổi. Nguyễn Thị Chiên là một người như thế. Sinh năm 1930 tại Kiến Xương, Thái Bình, bà lớn lên trong một gia đình nghèo và sớm chịu nhiều mất mát. Cha mẹ lần lượt qua đời, tuổi thơ của cô gái nhỏ gắn với cảnh đi ở, với những tháng ngày cơ cực mà tương lai dường như chẳng có gì ngoài những nhọc nhằn trước mắt. Nhưng rồi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, đất nước bước sang một thời kỳ mới, và cuộc đời của cô gái nghèo ấy cũng rẽ sang một con đường khác.

Năm 1946, khi mới 16 tuổi, Nguyễn Thị Chiên tham gia dân quân địa phương. Từ một cô gái chưa từng nghĩ mình sẽ trở thành người lính, bà dần được giác ngộ, được rèn luyện và trưởng thành qua những công việc của một cơ sở cách mạng. Bà tham gia xây dựng làng kháng chiến, hoạt động trong vùng địch kiểm soát, tổ chức lực lượng và cùng đồng đội chống lại những cuộc càn quét. Thái Bình khi ấy không phải một vùng đất yên bình. Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp diễn ra trong điều kiện vô cùng gian khổ. Quân địch thường xuyên càn quét, lùng sục, phá cơ sở và tìm cách bắt những người hoạt động cách mạng. Đối với những người du kích địa phương, chiến đấu không chỉ có nghĩa là cầm súng đối đầu với quân địch. Đó còn là những ngày đêm bám dân, bám làng, tìm cách giữ liên lạc, bảo vệ cán bộ và gây dựng lại cơ sở sau mỗi lần bị địch đánh phá.

Nguyễn Thị Chiên trưởng thành chính từ những năm tháng như thế. Từ một nữ dân quân, bà dần trở thành người chỉ huy đội nữ du kích, rồi đảm nhiệm các cương vị tiểu đội trưởng, trung đội phó và trung đội trưởng. Phía sau những chức vụ ấy không phải là một con đường bằng phẳng, mà là vô số lần đối mặt với hiểm nguy. Người du kích hoạt động giữa lòng địch gần như không có ranh giới rõ ràng giữa cuộc sống và chiến trường. Ban ngày có thể là một người dân bình thường trong làng, nhưng khi có nhiệm vụ lại phải nhanh chóng trở thành người đưa tin, trinh sát hoặc chiến đấu. Chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến bản thân bị bắt, đồng đội bị liên lụy và cả một cơ sở cách mạng bị phá vỡ.

Một lần, khi đang dẫn đường đưa cán bộ về hoạt động, Nguyễn Thị Chiên cùng đồng chí bị địch phục kích. Biết nếu tất cả cùng ở lại thì cán bộ có thể không thoát được, bà ra hiệu cho cán bộ chạy trước, còn mình ở lại cản địch và bị bắt. Những ngày sau đó là quãng thời gian khủng khiếp. Địch tìm mọi cách dụ dỗ, đe dọa và tra tấn để buộc bà khai báo về cơ sở cách mạng. Bà bị giam khoảng ba tháng, nhiều lần bị đưa ra bắn dọa, cơ thể chịu nhiều thương tích. Nhưng trước những câu hỏi về đồng đội, về cơ sở và về hoạt động cách mạng, người nữ du kích trẻ tuổi vẫn giữ im lặng. Bà không khai báo.

Đối với một cô gái mới ngoài hai mươi tuổi, đó là một thử thách vượt xa sức chịu đựng của một con người bình thường. Nhưng điều khiến Nguyễn Thị Chiên trở nên đặc biệt không chỉ là việc bà chịu đựng được đau đớn, mà là trong hoàn cảnh ấy bà vẫn hiểu rằng chỉ cần mình nói ra, những người khác có thể bị bắt, những cơ sở cách mạng có thể bị phá vỡ và những người đang chiến đấu cùng mình có thể gặp nguy hiểm. Vì thế, bà chấp nhận chịu đựng để bảo vệ đồng đội.

Khi được thả, Nguyễn Thị Chiên trở về trong tình trạng cơ thể đầy thương tích, chân đau đến mức không thể đi lại bình thường. Nhưng chiến tranh không cho bà thời gian để nghỉ ngơi quá lâu. Sau những ngày điều trị và hồi phục, bà lại tiếp tục hoạt động. Một người vừa bước qua những tháng ngày bị bắt và tra tấn đáng lẽ có thể sợ hãi trước hiểm nguy, nhưng Nguyễn Thị Chiên vẫn quay trở lại với đội du kích, trở lại với những ngôi làng và những con người đang chờ mình. Có lẽ chính ở khoảnh khắc ấy, người ta mới hiểu được sức mạnh thật sự của một người lính: không phải là không biết sợ, mà là dù biết phía trước có thể là hiểm nguy, vẫn lựa chọn bước tiếp vì điều mình tin tưởng.

Những năm sau đó, đội nữ du kích do Nguyễn Thị Chiên chỉ huy liên tục tổ chức chiến đấu, chống các cuộc càn quét, gây dựng cơ sở và phối hợp với bộ đội chủ lực. Trong những trận đánh ấy, bà không chỉ thể hiện sự gan dạ mà còn cho thấy khả năng chỉ huy và sự mưu trí. Trên đường 39, một trong những khu vực chiến sự ác liệt ở Thái Bình và Hưng Yên thời kỳ đó, lực lượng du kích đã phối hợp với bộ đội chủ lực đánh địch. Nguyễn Thị Chiên trực tiếp chỉ huy chiến đấu, từng cùng đồng đội bắt sống nhiều lính Pháp. Trong một trận khác, bà chỉ huy lực lượng du kích bất ngờ xông ra bắt sống bốn tên địch, trong đó có một tên quan hai và ba lính Pháp.

Những chiến công ấy khiến tên tuổi Nguyễn Thị Chiên ngày càng được biết đến. Nhưng nếu chỉ nhìn bà qua những trận đánh và con số chiến công thì vẫn chưa thể hiểu hết con người ấy. Bởi trong chiến tranh, người lính không chỉ chiến đấu với kẻ thù trước mặt. Họ còn phải đối mặt với nỗi lo đồng đội bị thương, với những người dân bị cuốn vào chiến sự và với nguy cơ cơ sở cách mạng bị phá vỡ bất cứ lúc nào. Nguyễn Thị Chiên luôn gắn bó với nhân dân, tìm cách xây dựng lại cơ sở khi bị địch phá, bảo vệ cán bộ và chăm lo cho thương binh. Trong những trận chiến, bà vừa chiến đấu vừa tìm cách đưa đồng đội bị thương ra khỏi nơi nguy hiểm. Đó là hình ảnh của một người chỉ huy không đứng phía sau để ra lệnh, mà trực tiếp ở giữa trận địa cùng những người lính của mình.

Có những ngày chiến đấu kết thúc, người ta có thể đếm được số súng thu được, số địch bị bắt hoặc những trận đánh đã giành thắng lợi. Nhưng không ai có thể dễ dàng đếm được những mất mát nằm phía sau những con số ấy. Một người lính bị thương có thể mang vết thương suốt đời. Một người đồng đội hy sinh có thể để lại khoảng trống không bao giờ lấp đầy. Và một người dân mất đi mái nhà sau một trận càn cũng phải bắt đầu lại cuộc sống từ con số không. Đối với những người như Nguyễn Thị Chiên, chiến tranh không phải là những câu chuyện hào hùng được kể lại sau này. Đó từng là cuộc sống hàng ngày, nơi mỗi lần bước ra khỏi nhà đều có thể là lần cuối cùng nhìn thấy người thân.

Trong đợt thi đua từ tháng 5 đến tháng 12 năm 1951, những thành tích chiến đấu của Nguyễn Thị Chiên được ghi nhận nổi bật. Bà đã tham gia nhiều trận đánh, trực tiếp chỉ huy và cùng đồng đội thu nhiều vũ khí, bắt sống nhiều quân địch. Nhưng điều đặc biệt là trong những trận đánh ấy, bà luôn chú ý đến việc đưa thương binh về nơi an toàn, không để đồng đội bị bỏ lại. Chính sự gan dạ trong chiến đấu đi cùng tình thương đối với đồng đội và sự gắn bó với nhân dân đã làm nên hình ảnh rất riêng của Nguyễn Thị Chiên.

Tháng 5 năm 1952, tại Đại hội Anh hùng và Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất ở Việt Bắc, Nguyễn Thị Chiên là nữ du kích duy nhất được chọn báo cáo điển hình. Những chiến công của bà được tuyên dương trước toàn quốc. Bà trở thành một trong những Anh hùng Quân đội đầu tiên và là nữ Anh hùng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Khi ấy, Nguyễn Thị Chiên mới 22 tuổi.

Hai mươi hai tuổi. Ở tuổi mà nhiều người trẻ hôm nay mới bắt đầu nghĩ về tương lai, Nguyễn Thị Chiên đã trải qua những năm tháng mà sự sống và cái chết chỉ cách nhau trong gang tấc. Bà từng mồ côi, từng đi ở, từng sống trong nghèo khó, từng cầm súng chiến đấu, từng bị bắt và tra tấn, từng chứng kiến đồng đội đối mặt với hiểm nguy. Và cuối cùng, từ một cô gái nghèo của một làng quê Thái Bình, bà trở thành nữ Anh hùng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng viết về Nguyễn Thị Chiên, nhấn mạnh tinh thần bám dân, sự kiên cường trước địch và những thành tích chiến đấu của người nữ trung đội trưởng du kích. Sự ghi nhận ấy không chỉ dành cho những chiến công trên chiến trường, mà còn dành cho phẩm chất của một người chiến sĩ biết dựa vào nhân dân, biết bảo vệ đồng đội và giữ vững niềm tin trong những hoàn cảnh khắc nghiệt nhất.

Kháng chiến chống thực dân Pháp kết thúc, nhưng cuộc đời quân ngũ của Nguyễn Thị Chiên chưa dừng lại. Bà tiếp tục công tác trong Quân đội nhân dân Việt Nam, từng công tác tại Tổng cục Chính trị và Quân khu Thủ đô. Năm 1984, khi đang mang quân hàm Trung tá, bà nghỉ hưu. Sau nhiều năm sống một cuộc đời gắn bó với quân đội và đất nước, Nguyễn Thị Chiên qua đời năm 2016, hưởng thọ 87 tuổi.

Chiến tranh đã lùi xa. Những con đường năm xưa từng vang tiếng súng nay đã trở lại với cuộc sống bình thường. Những ngôi làng từng phải đối mặt với những cuộc càn quét giờ đã có những mái nhà mới, những con đường mới và những thế hệ trẻ lớn lên trong hòa bình. Nhưng nếu nhìn lại cuộc đời Nguyễn Thị Chiên, người ta sẽ hiểu rằng nền hòa bình ấy không phải tự nhiên mà có.

Đằng sau hai chữ “hòa bình” là những năm tháng mà một cô gái 16 tuổi đã phải trưởng thành giữa chiến tranh. Là những đêm người du kích không biết ngày mai mình còn sống hay không. Là những lần chạy qua vùng địch kiểm soát để đưa cán bộ, đưa tin hoặc bảo vệ cơ sở. Là những trận đánh diễn ra giữa làng quê tưởng như bình yên. Là những người bị bắt, bị tra tấn nhưng vẫn cố giữ bí mật để bảo vệ đồng đội. Và cũng là những người đã ra đi mà không bao giờ có cơ hội nhìn thấy ngày đất nước thanh bình.

Nguyễn Thị Chiên là một trong những người đã đi qua những năm tháng ấy. Nhưng điều khiến câu chuyện của bà còn được nhắc lại sau nhiều thập kỷ không chỉ là danh hiệu Anh hùng, cũng không chỉ là những chiến công được ghi trong lịch sử. Điều đáng nhớ hơn cả là hình ảnh một người phụ nữ xuất thân nghèo khó, từng chịu rất nhiều mất mát nhưng không để những mất mát ấy đánh gục mình.

Bà đã từng bị bắt nhưng không khuất phục. Từng bị thương nhưng vẫn trở lại chiến đấu. Từng đứng giữa hiểm nguy nhưng vẫn nghĩ đến đồng đội và nhân dân. Và từ một cô gái nhỏ bé của vùng quê Thái Bình, bà đã trở thành biểu tượng của lòng dũng cảm và ý chí kiên cường của những người phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh.

Ngày nay, chúng ta có thể đọc lại tên Nguyễn Thị Chiên trong những trang sách, nhìn thấy hình ảnh bà trong những tư liệu lịch sử và nhắc đến bà với danh hiệu nữ Anh hùng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Nhưng có lẽ, phía sau những dòng chữ ấy vẫn là một con người bằng xương bằng thịt, từng có tuổi trẻ, từng có những nỗi sợ, từng biết đau, biết nhớ và từng mong một ngày đất nước được bình yên.

Bởi chiến tranh không chỉ được làm nên bởi những trận đánh lớn. Chiến tranh còn được làm nên bởi những con người bình thường đã lựa chọn đứng lên trong những thời khắc khó khăn nhất. Có người cầm súng ngoài chiến trường, có người giữ làng, có người đưa tin, có người che chở cán bộ, có người chăm sóc thương binh. Mỗi người góp một phần tuổi trẻ của mình vào cuộc chiến chung.

Nguyễn Thị Chiên cũng vậy. Bà không sinh ra đã là một người hùng. Bà trở thành Anh hùng qua những lựa chọn của mình, qua những lần đứng trước hiểm nguy nhưng không bỏ chạy, qua những lúc đau đớn nhưng không phản bội đồng đội, và qua những năm tháng chiến đấu mà bà đã đặt vận mệnh của quê hương lên trên cuộc đời riêng.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày Nguyễn Thị Chiên được phong tặng danh hiệu Anh hùng. Những người từng chiến đấu cùng bà rồi cũng dần trở về với đất. Những chiến trường năm xưa đã thay đổi. Nhưng câu chuyện về cô gái Thái Bình năm nào vẫn còn đó như một lời nhắc nhở đối với thế hệ hôm nay: chúng ta đang sống trong một thời đại mà những điều từng là ước mơ của biết bao người lính đã trở thành cuộc sống bình thường.

Được trở về nhà. Được sống bên gia đình. Được học tập, làm việc, yêu thương và tự do lựa chọn tương lai. Những điều tưởng như giản dị ấy đã từng phải đánh đổi bằng tuổi trẻ và sự hy sinh của cả một thế hệ.

Và có lẽ, điều đáng nhớ nhất về Nguyễn Thị Chiên không phải là bà đã lập được bao nhiêu chiến công, mà là trong những năm tháng đất nước gian nan nhất, bà đã không quay lưng trước hiểm nguy. Một cô gái từng đi ở vì nghèo khó đã bước vào cuộc kháng chiến, mang theo lòng tin của mình và cuối cùng trở thành một trong những biểu tượng của người phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh.

Chiến tranh đã đi qua, nhưng những con người như Nguyễn Thị Chiên vẫn còn ở lại trong ký ức dân tộc. Không phải để chúng ta mãi sống trong quá khứ, mà để mỗi thế hệ hôm nay hiểu rằng cuộc sống bình yên mình đang có đã từng là điều mà những người đi trước phải đánh đổi rất nhiều mới có được.

Và khi nhìn lại cuộc đời của nữ Anh hùng Nguyễn Thị Chiên, có lẽ chúng ta chỉ cần nhớ một điều rất giản dị: có những con người đã dành những năm tháng đẹp nhất của tuổi trẻ để bảo vệ quê hương, và cách tốt nhất để tưởng nhớ họ không chỉ là gọi tên họ, mà là biết trân trọng hòa bình, sống có trách nhiệm và không bao giờ quên những người đã đi qua lửa đạn để chúng ta được sống trong những ngày bình yên hôm nay.