Nguyễn Thị Chiên – Người nữ anh hùng giỏi việc nước, đảm việc nhà
Anh hùng Nguyễn Thị Chiên (1930-2016), quê ở xóm Trại Đồng, xã Tán Thuật (nay là thị trấn Thanh Nê), huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình. Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất quê hương cách mạng, năm 16 tuổi, bà tình nguyện đi theo cách mạng, làm giao thông viên cho đoàn thể phụ nữ xã, rồi sang đoàn thể du kích thôn; vào đoàn thanh niên, sang du kích xã và được tín nhiệm bầu làm Tiểu đội phó, rồi làm Tiểu đội trưởng. Năm 1948, Nguyễn Thị Chiên bắt đầu tham gia chiến đấu. Với những thành tích trong hoạt động cách mạng và được sự bồi dưỡng, giúp đỡ của chi bộ địa phương, đồng chí vinh dự được kết nạp vào Đảng, được bầu làm Trung đội phó và sau làm Trung đội trưởng Trung đội Du kích xã.
Tháng 4 năm 1950, bà được lệnh dẫn đường cho đồng chí Bí thư lên huyện họp và bị giặc bắt, chúng tra tấn rất dã man nhưng bà vẫn quyết không khai nửa lời: “Chúng đánh tôi nhiều trận, chúng dùng kìm, kẹp, chổi, đổ nước vào mồm tôi. Chúng lại dọa bắn tôi. Chúng bảo tôi là chúng đem tôi đi bắn và dụ dỗ tôi khai. Tôi đã định tâm, khi bị bắn chết thì hô “Hồ Chí Minh muôn năm”, “Đảng Cộng sản Đông Dương thành công muôn năm”… Chúng thấy tôi không nói gì, chúng lại đưa tôi về. Chúng tra tấn nữa, không ăn thua, chúng lại giam tôi vào một cái buồng. Một mình tôi bâng khuâng ở trong cái buồng. Chân tôi bị cùm vào cái cùm lim. Tôi thấy bên phòng bên cũng có một số thanh niên bị giam… Tôi cố động viên tinh thần các anh chị em bên ấy. Tôi cố nói với anh chị em rằng tôi là Đội trưởng Đội du kích xã. Tôi dặn anh chị em đừng khai gì với lũ giặc. Tôi nói: Thanh niên, phụ nữ là bàn tay của đất nước, giặc định giết thanh niên, phụ nữ để chặt tay chân của Tổ quốc, chúng ta nên nhớ lời Hồ Chủ tịch, nhớ mấy lời thề... Đứng trước lá cờ của Tổ quốc, của Đảng, tôi đã giơ tay thề, hết sức thi hành chỉ thị của Đảng, phục tùng kỷ luật của Đảng, không bao giờ phản bội. Tôi nhớ lại những lời giáo dục của các đồng chí. Tôi luôn nhớ đến phút vinh quang ấy”.[2]
Giặc đã tra tấn nhưng không thu thập được thông tin gì, chúng đành phải thả bà ra. Sau khi được thả, đồng chí Chiên tập hợp được hơn 100 chị em, rồi huấn luyện chị em về cách đánh du kích, đánh mìn và lựu đạn: “Chúng tôi đào được 51 chiếc hầm bí mật, trong số đó có 3 chiếc hầm tiếp tân. Nhiều đoàn thể đã đến nhờ họp ở hầm đó”.[3]
Đầu năm 1951, bà tổ chức một kỳ học tập về phê bình và tự phê bình cho các chị em trong thời gian 15 đêm. Không những làm nông nghiệp giỏi, Trung đội Trưởng Chiên còn hướng dẫn chị em tham gia đánh giặc, tiêu diệt và làm bị thương 12 tên, bắt sống được 12 tên giặc. Đến tháng 7 năm 1951, bà cùng Trung đội được tham gia với bộ đội địa phương đánh phục kích trên đường số 39 và bắt sống được 4 tên địch. [4].
Đầu năm 1952, đồng chí chỉ huy trung đội nữ du kích và 50 chị em khác đi phục vụ tiền tuyến 17 ngày, đêm, bắt sống 52 tên địch, giết 3 tên, bắn bị thương 7 tên, thu được 1 moc-chi-ê, 2 trung liên, 3 tiểu liên, nhiều súng trường, đạn dược, quân trang quân dụng. Bà được khen thưởng 11 lần, được Ban Chỉ huy nêu gương trong toàn Chi bộ chính quyền địa phương, chính quyền Huyện, Huyện đoàn phụ nữ nhiều lần có giấy khen thưởng. Ở Đại hội toàn quân, đồng chí Nguyễn Thị Chiên được thưởng Huân chương Quân công hạng Ba, Huân chương Chiến công hạng Nhất, Huân chương Kháng chiến hạng Nhất.
Tháng 5 năm 1952, Nguyễn Thị Chiên vinh dự là đại biểu nữ du kích duy nhất được chọn đi báo cáo điển hình tại Đại hội Toàn quốc các Chiến sĩ thi đua và Cán bộ gương mẫu lần thứ Nhất tổ chức tại Việt Bắc (khai mạc ngày 1/5/1952 và kết thúc ngày 6/5/1952). Tham dự Đại hội, có Chủ tịch Hồ Chí Minh và các đại diện lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Bộ ngành cùng 158 đại biểu chiến sĩ thi đua trong các lĩnh vực công, nông, binh và trí thức. Tại Đại hội, bà đã trình bày báo cáo thành tích với những chiến công oanh liệt, khiến cho cả hội trường liên tục vỗ tay và bày tỏ sự khâm phục.
Sau khi nghe đồng chí Chiên báo cáo thành tích, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói với Phó Thủ tướng và ông Bộ trưởng Bộ Tài chính “các chú lên bắt tay cô Chiên đi - Nếu cán bộ thuế nông nghiệp nào cũng biết làm nhiệm vụ như cháu Chiên thì cũng đỡ cho hai chú”[5] và tuyên bố: “Cháu Chiên ước mong được một khẩu súng lục để chiến đấu, Bác thay mặt Chính phủ và đoàn thể sẽ cho cháu một khẩu súng lục.” [6]
Phó Thủ tướng và Bộ trưởng Bộ Tài chính lên bắt tay đồng chí Chiên. Phó Thủ tướng nói: “Tôi thay mặt Chính phủ cảm ơn chị và cảm ơn các cán bộ vùng địch do chị thay mặt ở đấy…”[7]
Ông Tạ Quang Bửu, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng xin phép Chủ tịch đoàn đọc một bài thơ của một vị tặng bà:
“Thái Bình sinh trưởng chị Chiên
Có công bảo vệ chính quyền nhân dân
Bị quân giặc bắt một lần
Chúng dọa bắn chết ba lần không khai
Chỉ huy khéo, đánh Tây tài
Lính xin nộp súng, quan hai rơi đầu.”[8]
Sau Đại hội Anh hùng và Chiến sĩ Thi đua toàn quốc, bà được cử tham gia đoàn đại biểu đi dự Hội nghị Hòa bình châu Á – Thái Bình Dương tại Bắc Kinh (Trung Quốc) và Đại hội Hòa bình Thế giới tại Viên (Áo).
Ngày 10/8/1952, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 107/SL về việc tặng danh hiệu Anh hùng thi đua ái quốc cho 7 chiến sĩ thi đua, trong đó có Trung đội Trưởng Nguyễn Thị Chiên.
Sắc lệnh 107/SL ngày 10/8/1952 của Chủ tịch Hồ Chí Minh v/v tặng danh hiệu Anh hùng thi đua ái quốc cho 7 chiến sĩ thi đua, trong đó có Trung đội trưởng Du kích Nguyễn Thị Chiên
Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, Phông Phủ Thủ tướng, Mục lục 1, hồ sơ 1489
Sau cuộc kháng chiến chống Pháp thành công, bà về làm việc tại Tổng cục Chính trị, Quân khu Thủ đô. Năm 1984, bà về hưu với quân hàm Trung tá và thương tật hạng 4/4. Ngày 1/6/2016, bà qua đời tại Bệnh viện Đa khoa Đức Giang, Long Biên, Hà Nội, hưởng thọ 87 tuổi. Nữ anh hùng Nguyễn Thị Chiên là người có công xây dựng và tổ chức đơn vị mình lập nhiều chiến công trong hoàn cảnh vô cùng khó khăn của chiến trường địch hậu; đoàn kết các ngành, các giới để tích cực kháng chiến chống quân xâm lược; bà là tiêu biểu cho tinh thần bất khuất trước quân thù, hy sinh tính mạng để bảo vệ dân, bảo vệ Đảng, bảo vệ chính quyền: “Trong 6 năm kháng chiến nhân dân và phụ nữ Việt Nam đã có rất nhiều gương phụ nữ anh hùng, nhưng người phụ nữ gương mẫu về mọi mặt vẫn là anh hùng Nguyễn Thị Chiên. Chị là người con gái cố nông, một người phụ nữ chất phác và thuần hậu. Đối với nhân dân như con yêu mẹ, đối với đồng đội thì quên mình cứu đồng đội, thương mến săn sóc như tình ruột thịt”
