NGUYỄN THỊ CHIÊN – NỮ DU KÍCH “TAY KHÔNG BẮT GIẶC”

Trong những câu chuyện về người phụ nữ Việt Nam thời kháng chiến chống thực dân Pháp, Nguyễn Thị Chiên là một cái tên đặc biệt.

Bà không xuất thân từ một gia đình giàu có hay có điều kiện học hành thuận lợi. Tuổi thơ của bà gắn với cảnh mồ côi, phải đi ở cho địa chủ. Nhưng chính từ một vùng quê nghèo ở Thái Bình, người con gái ấy đã trở thành nữ Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Và bà còn được biết đến với một hình ảnh rất đặc biệt:

Người phụ nữ tay không bắt giặc.

Từ cô gái nghèo đến nữ du kích

Nguyễn Thị Chiên sinh năm 1930, quê ở huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình, nay thuộc tỉnh Hưng Yên.

Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, bà sinh ra trong một gia đình rất nghèo, sớm mồ côi cha rồi mồ côi mẹ và phải đi ở cho địa chủ. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, cuộc đời bà có bước ngoặt khi được cán bộ cách mạng tuyên truyền, giác ngộ và tham gia hoạt động.

Năm 1946, Nguyễn Thị Chiên bắt đầu làm công tác giao thông cho đoàn thể phụ nữ và du kích địa phương.

Công việc của một người giao thông trong thời chiến không đơn giản là đưa một bức thư từ nơi này sang nơi khác.

Đó có thể là việc chuyển tài liệu.

Đưa tin.

Nắm tình hình.

Phát hiện hoạt động của đối phương.

Và bất cứ lúc nào cũng có thể phải đối mặt với nguy hiểm.

Từ những công việc ấy, Nguyễn Thị Chiên dần trưởng thành trong hoạt động du kích.

Năm 1947, bà được cử làm tiểu đội trưởng nữ du kích.

Năm 1948, bà trở thành trung đội phó.

Sau đó là Trung đội trưởng Trung đội nữ du kích xã. Ở vị trí nào, bà cũng được đồng đội tin tưởng bởi sự gan dạ và khả năng tổ chức.

Ba tháng rưỡi trong tay địch

Một trong những thử thách khắc nghiệt nhất đến với Nguyễn Thị Chiên vào năm 1950.

Trong một lần dẫn đường đưa cán bộ bí thư chi bộ trở về địa phương hoạt động, bà và đồng chí của mình bị địch phục kích.

Nguyễn Thị Chiên đã tìm cách để người cán bộ chạy thoát, còn mình bị bắt.

Địch đưa bà đi giam giữ và tìm mọi cách khai thác thông tin về cơ sở cách mạng.

Nhưng bà không khai.

Theo hồ sơ được Báo Quân đội nhân dân dẫn lại từ Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, Nguyễn Thị Chiên bị địch tra tấn trong khoảng ba tháng rưỡi. Chúng không khai thác được thông tin nên cuối cùng buộc phải thả bà.

Điều đáng nói là sau khi được thả, dù sức khỏe chưa hồi phục hoàn toàn, bà tiếp tục hoạt động.

Một người vừa trải qua tù đày.

Một cơ thể đầy thương tích.

Nhưng ý chí của người nữ du kích ấy không bị khuất phục.

Những trận đánh của nữ du kích

Năm 1951, đội nữ du kích do Nguyễn Thị Chiên chỉ huy hoạt động mạnh ở địa phương.

Đội tổ chức phá đường, quấy rối, phục kích và phá các cơ sở của địch.

Một lần, đơn vị được cấp bảy quả mìn.

Nguyễn Thị Chiên cùng đồng đội nghiên cứu địa hình, tổ chức gài mìn phục kích.

Kết quả, trận đánh tiêu diệt 5 tên địch, làm bị thương 7 tên.

Những chiến công như vậy khiến phong trào du kích ở địa phương thêm vững mạnh.

Nhưng điều làm nên tên tuổi Nguyễn Thị Chiên không chỉ là số trận đánh.

Đó còn là cách bà tổ chức lực lượng và chăm lo cho đồng đội.

Trong những trận chiến, bà luôn chú ý đến việc đưa thương binh ra khỏi nơi nguy hiểm.

Đó là một phẩm chất được nhắc đến nhiều trong những tư liệu về bà.

Người phụ nữ tay không bắt giặc

Một trong những chiến công nổi tiếng nhất của Nguyễn Thị Chiên diễn ra trong trận đánh phối hợp với bộ đội chủ lực trên đường 39.

Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, trong trận đánh phối hợp với Đại đội 44, Tiểu đoàn 680, Đại đoàn 320, Nguyễn Thị Chiên đã trực tiếp bắt sống một tên quan hai Pháp bằng tay không. Từ đó, hình ảnh “người phụ nữ tay không bắt giặc” gắn với tên tuổi của bà.

Đó là một chi tiết rất đặc biệt.

Nhưng nếu chỉ nhìn vào hành động “tay không bắt giặc”, người đọc có thể bỏ qua điều quan trọng hơn:

Để có được khoảnh khắc ấy, người nữ du kích đã trải qua nhiều năm bám làng, bám dân, tổ chức lực lượng và trực tiếp tham gia chiến đấu.

Sự gan dạ không xuất hiện trong một ngày.

Nó được hình thành từ rất nhiều lần đối mặt với nguy hiểm.

Trận đánh đồn An Bồi

Tháng 1/1952, Nguyễn Thị Chiên tiếp tục tham gia trận đánh phối hợp với bộ đội tại đồn An Bồi.

Theo hồ sơ được Báo Quân đội nhân dân giới thiệu, bà cùng đồng đội bò vào cắt hàng rào, đánh bộc phá, ném lựu đạn và xông vào đồn. Sau trận đánh, bà cùng đồng đội bắt sống 6 tên địch, trong đó có tên đồn trưởng; đồng thời đưa 6 thương binh ra ngoài an toàn.

Đây là một chi tiết đáng nhớ.

Bởi giữa một trận đánh, khi nguy hiểm vẫn còn phía trước, việc đưa thương binh ra ngoài đòi hỏi sự can đảm không kém việc trực tiếp chiến đấu.

Với Nguyễn Thị Chiên, đồng đội không phải là những người chỉ cùng mình chiến đấu.

Họ còn là những người phải được bảo vệ và đưa trở về.

Nữ Anh hùng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam

Tháng 5/1952, Đại hội liên hoan Anh hùng và Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất được tổ chức tại Việt Bắc.

Nguyễn Thị Chiên là đại biểu nữ du kích duy nhất được chọn báo cáo điển hình tại Đại hội.

Cùng với các Anh hùng như La Văn Cầu, Cù Chính Lan và Nguyễn Quốc Trị, Nguyễn Thị Chiên trở thành một trong những người đầu tiên được tuyên dương danh hiệu Anh hùng của Quân đội.

Ngày 19/5/1952, bà được Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Khi ấy, Nguyễn Thị Chiên mới 22 tuổi.

Bà trở thành nữ Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Một cô gái từng phải đi ở.

Một nữ du kích từng bị bắt và tra tấn.

Một người từng trực tiếp chiến đấu và cứu thương binh.

Và ở tuổi 22, tên tuổi đã được ghi vào lịch sử.

Sau chiến tranh

Sau kháng chiến chống Pháp, Nguyễn Thị Chiên tiếp tục công tác trong Quân đội nhân dân Việt Nam.

Bà từng công tác tại Tổng cục Chính trị và Quân khu Thủ đô.

Năm 1984, bà nghỉ hưu với quân hàm Trung tá.

Nguyễn Thị Chiên qua đời năm 2016, hưởng thọ 87 tuổi.

Chiến tranh đã lùi lại phía sau rất lâu.

Nhưng câu chuyện của người nữ du kích năm nào vẫn còn được nhắc lại.

Không chỉ bởi bà là nữ Anh hùng đầu tiên.

Mà bởi cuộc đời bà cho thấy một điều rất rõ:

Trong những năm tháng đất nước gian nan, phụ nữ không chỉ đứng phía sau cuộc chiến. Họ cũng có thể trở thành những người trực tiếp tổ chức lực lượng, chiến đấu, bảo vệ làng xóm và sát cánh cùng bộ đội.

Nguyễn Thị Chiên đã đi qua những năm tháng ấy bằng một cuộc đời rất đặc biệt.

Từ một cô gái nghèo ở Thái Bình.

Đến nữ du kích.

Từ người từng bị bắt giam.

Đến người chỉ huy những trận đánh.

Và cuối cùng trở thành nữ Anh hùng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Có những cái tên được lịch sử ghi nhớ bằng một trận đánh. Có những cái tên được nhớ bằng một chiến công. Còn Nguyễn Thị Chiên được nhớ bằng cả một hành trình – hành trình của một người phụ nữ bình dị đã biến lòng yêu nước thành hành động giữa những năm tháng khốc liệt nhất.