NGUYỄN THỊ CHIÊN – NỮ DU KÍCH “TAY KHÔNG BẮT GIẶC”
Phạm Quang huy
1. Tuổi thơ cơ cực của người con gái Thái Bình
Nguyễn Thị Chiên sinh năm 1930 tại tỉnh Thái Bình. Bà xuất thân trong một gia đình rất nghèo và mồ côi cha mẹ từ nhỏ, từng phải đi ở cho địa chủ. Cuộc sống cơ cực ấy khiến bà sớm hiểu được nỗi khổ của người dân nghèo.
Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, cuộc đời Nguyễn Thị Chiên có bước chuyển biến lớn. Được cán bộ cách mạng tuyên truyền, giáo dục, bà bắt đầu tham gia hoạt động tại địa phương.
Năm 1946, Nguyễn Thị Chiên làm công tác giao thông cho đoàn thể phụ nữ và lực lượng du kích. Bà tham gia bảo vệ cơ sở, nắm tình hình địch và hỗ trợ phong trào kháng chiến.
Chỉ trong vài năm, cô gái từng phải đi ở đã trở thành một cán bộ du kích có kinh nghiệm.
2. Bám dân, bám làng trong những ngày gian khổ
Khu vực Thái Bình trong kháng chiến chống Pháp thường xuyên bị quân Pháp càn quét.
Nhiều cơ sở cách mạng bị phá vỡ, nhân dân hoang mang, lực lượng du kích phải đối mặt với tình trạng thiếu vũ khí và thiếu người.
Trong hoàn cảnh đó, Nguyễn Thị Chiên không rời địa bàn. Bà tiếp tục bám dân, gây dựng lại cơ sở và tổ chức lực lượng nữ du kích.
Theo một bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh về Nguyễn Thị Chiên, bà từng bị địch bắt, tra tấn trong nhiều tháng và bị đưa ra bắn dọa nhiều lần nhưng không khai báo. Sau khi thoát được trở về, dù bị thương, bà tiếp tục hoạt động.
Đó là một trong những lý do khiến bà được đồng đội tin tưởng giao nhiệm vụ chỉ huy.
3. Người nữ chỉ huy của đội du kích
Nguyễn Thị Chiên lần lượt đảm nhiệm các vị trí từ tiểu đội phó, tiểu đội trưởng đến trung đội phó và trung đội trưởng nữ du kích.
Ở mỗi vị trí, bà vừa chiến đấu vừa tổ chức lực lượng.
Công việc của một nữ du kích không chỉ là cầm súng chiến đấu. Họ còn phải vận động nhân dân, xây dựng cơ sở, tổ chức sản xuất và bảo đảm lương thực cho lực lượng.
Nguyễn Thị Chiên từng vận động chị em cày ruộng, vỡ hoang, cấy lúa để tự túc lương thực và có điều kiện mua sắm trang bị cho du kích.
Đó là một phần ít được nhắc đến nhưng rất quan trọng của chiến tranh nhân dân.
4. Những trận đánh giữa đồng bằng
Tháng 12/1949, khi quân Pháp tìm cách cướp phá kho lương thực, Nguyễn Thị Chiên chỉ huy lực lượng nữ du kích chống trả để bảo vệ kho.
Đến năm 1951, bà tiếp tục tham gia nhiều trận đánh.
Một trong những chiến công được nhắc đến nhiều là trận phối hợp với bộ đội trên đường 39. Trong trận này, Nguyễn Thị Chiên được ghi nhận đã tay không bắt một sĩ quan Pháp.
Từ đó, hình ảnh “người phụ nữ tay không bắt giặc” trở thành một trong những biệt danh gắn với bà.
Điều đáng chú ý là đây không phải một hành động đơn độc. Nó diễn ra trong quá trình một lực lượng du kích phối hợp với bộ đội tiến công đối phương.
5. Trận Cầu Nghìn
Một chiến công tiêu biểu khác của Nguyễn Thị Chiên là hoạt động tại khu vực Cầu Nghìn.
Cầu Nghìn là một vị trí giao thông quan trọng. Quân Pháp xây dựng đồn nhằm kiểm soát tuyến đường và ngăn chặn hoạt động của lực lượng kháng chiến.
Nguyễn Thị Chiên cùng đồng đội tiến hành trinh sát, nắm tình hình bố trí của đối phương và tổ chức trận đánh.
Theo các tư liệu được Quân đội nhân dân đăng tải, trận đánh Cầu Nghìn năm 1951 là một trong những chiến công góp phần làm nên tên tuổi của Nguyễn Thị Chiên.
Qua những trận đánh như vậy, lực lượng du kích địa phương ngày càng trưởng thành.
6. Trận đánh bốt An Bồi
Tháng 1/1952, Nguyễn Thị Chiên tiếp tục phối hợp với bộ đội đánh bốt An Bồi.
Trong trận này, bà cùng đồng đội bò vào cắt hàng rào, đánh bộc phá và ném lựu đạn, sau đó xông vào vị trí của đối phương.
Theo tư liệu được Quân đội nhân dân dẫn lại, Nguyễn Thị Chiên cùng đồng đội bắt sống 6 người đang cố thủ, trong đó có đồn trưởng, đồng thời đưa được 6 thương binh ra ngoài an toàn.
Chi tiết này cho thấy vai trò của bà không chỉ nằm ở sự gan dạ mà còn ở khả năng tổ chức và chỉ huy.
7. Nữ Anh hùng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam
Tháng 5/1952, Đại hội Anh hùng và Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất được tổ chức tại Việt Bắc.
Nguyễn Thị Chiên là một trong những gương mặt tiêu biểu được tuyên dương. Ngày 19/5/1952, bà được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân khi mới 22 tuổi và trở thành nữ Anh hùng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Tại đại hội, Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp quan tâm đến tấm gương Nguyễn Thị Chiên và viết bài giới thiệu về bà trên Báo Nhân Dân.
Bà cũng được trao tặng các phần thưởng cao quý, trong đó có Huân chương Quân công hạng Ba và Huân chương Kháng chiến hạng Nhất.
8. Từ nữ du kích đến người cán bộ quân đội
Sau kháng chiến chống Pháp, Nguyễn Thị Chiên tiếp tục công tác trong Quân đội nhân dân Việt Nam.
Bà từng công tác tại Tổng cục Chính trị và Quân khu Thủ đô, tiếp tục đảm nhiệm các nhiệm vụ trong quân đội cho đến khi nghỉ hưu.
Năm 1984, bà được phong quân hàm Trung tá. Nguyễn Thị Chiên qua đời năm 2016, hưởng thọ 87 tuổi.
Cuộc đời bà là một hành trình rất đặc biệt: từ một cô gái mồ côi, từng phải đi ở, trở thành nữ du kích, người chỉ huy một trung đội nữ và cuối cùng là nữ Anh hùng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Câu chuyện Nguyễn Thị Chiên cho thấy hình ảnh người phụ nữ trong kháng chiến không chỉ gắn với hậu phương. Họ trực tiếp tổ chức lực lượng, xây dựng cơ sở, chiến đấu, chỉ huy và chấp nhận tù đày, hy sinh như những người lính trên chiến trường.
Nguyễn Thị Chiên trở thành một trong những biểu tượng tiêu biểu nhất của lực lượng nữ du kích đồng bằng Bắc Bộ trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.
