Nguyễn Thị Chiên – Nữ du kích “tay không bắt giặc”

Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, tại các làng quê đồng bằng Bắc Bộ, bên cạnh bộ đội chủ lực còn có lực lượng dân quân, du kích trực tiếp bám làng, bám dân, bảo vệ cơ sở cách mạng và chiến đấu chống các cuộc càn quét.

Trong lực lượng ấy có nhiều phụ nữ đã trở thành những chiến sĩ gan dạ. Nguyễn Thị Chiên là một trong những trường hợp tiêu biểu.

Bà sinh ngày 25/5/1930 tại xã Tán Thuật, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình. Tuổi thơ của bà trải qua nhiều khó khăn, sớm mồ côi cha mẹ và từng phải đi ở cho địa chủ. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, cuộc đời bà có bước chuyển biến khi được cán bộ cách mạng tuyên truyền, giác ngộ và dìu dắt tham gia hoạt động.

Từ cô gái nông thôn đến nữ du kích

Năm 1946, Nguyễn Thị Chiên tham gia làm công tác giao thông cho đoàn thể phụ nữ và lực lượng du kích địa phương.

Công việc tưởng như âm thầm nhưng rất nguy hiểm.

Người giao thông phải nắm được đường đi, biết cách tránh sự kiểm soát của đối phương, bảo đảm liên lạc giữa các cơ sở và đưa thông tin đến đúng địa điểm.

Từ những công việc ban đầu đó, Nguyễn Thị Chiên từng bước trưởng thành.

Năm 1947, bà được giao làm Tiểu đội trưởng nữ du kích.

Năm 1948, bà trở thành Trung đội phó.

Sau đó, bà đảm nhiệm vai trò Trung đội trưởng đội nữ du kích xã.

Đội nữ du kích do bà tổ chức và chỉ huy vừa sản xuất, vừa chiến đấu, vừa xây dựng cơ sở cách mạng tại địa phương.

Bám dân, bám làng

Một trong những điểm nổi bật trong hoạt động của Nguyễn Thị Chiên là tinh thần bám địa bàn.

Trong những đợt đối phương càn quét, nhiều cơ sở cách mạng bị ảnh hưởng, người dân hoang mang.

Nhưng bà vẫn tìm cách duy trì hoạt động.

Bà cùng các nữ du kích vận động nhân dân, khôi phục cơ sở, bảo vệ cán bộ và tổ chức lực lượng chiến đấu.

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng viết về Nguyễn Thị Chiên và nhấn mạnh việc bà bám sát nhân dân, khôi phục cơ sở chính quyền và đoàn thể, đồng thời tổ chức một trung đội nữ du kích để chống càn, bảo vệ làng.

Đối với một lực lượng du kích hoạt động ở nông thôn, việc giữ được cơ sở có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Nếu mất dân, du kích khó tồn tại.

Nếu mất cơ sở, việc liên lạc và tổ chức chiến đấu sẽ gặp rất nhiều khó khăn.

Vì vậy, nhiệm vụ của Nguyễn Thị Chiên không chỉ là trực tiếp chiến đấu mà còn là tổ chức lực lượng và xây dựng lòng tin trong nhân dân.

Những trận đánh chống càn

Đội nữ du kích do Nguyễn Thị Chiên chỉ huy đã tổ chức nhiều hoạt động chiến đấu, quấy rối và chống các cuộc càn quét.

Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, đội nữ du kích của bà đã tổ chức hơn 40 trận đánh, gây nhiều tổn thất cho đối phương và bắt sống một số binh lính.

Vũ khí của lực lượng du kích lúc đó rất hạn chế.

Không phải lúc nào cũng có đủ súng đạn.

Nhiều khi du kích phải sử dụng những phương tiện đơn sơ hoặc tìm cách lấy vũ khí của đối phương để tiếp tục chiến đấu.

Chính hoàn cảnh đó đòi hỏi người chỉ huy phải biết tận dụng địa hình, bí mật tiếp cận và tạo yếu tố bất ngờ.

Nguyễn Thị Chiên đã trưởng thành trong chính môi trường chiến đấu như vậy.

Câu chuyện “tay không bắt giặc”

Tên tuổi Nguyễn Thị Chiên gắn với một chiến công đặc biệt: tay không bắt sống lính Pháp.

Trong một trận đánh phối hợp với bộ đội trên đường 39, bà đã trực tiếp áp sát và bắt sống một tên quan hai Pháp.

Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, bà cùng lực lượng tham gia trận đánh tiêu diệt một đơn vị lính Âu Phi; từ đó hình ảnh người nữ du kích “tay không bắt giặc” trở nên nổi tiếng.

Câu chuyện này phản ánh một phương thức chiến đấu phổ biến của du kích thời kỳ đó: không đối đầu trực diện khi bất lợi về lực lượng và vũ khí, mà tìm cách tận dụng yếu tố bất ngờ, địa hình và khả năng tiếp cận mục tiêu.

Trận Cầu Nghìn năm 1951

Một chiến công khác gắn với Nguyễn Thị Chiên là trận đánh đồn Cầu Nghìn năm 1951.

Cầu Nghìn nằm trên tuyến giao thông quan trọng ở Thái Bình.

Đối phương xây dựng đồn và bố trí lực lượng bảo vệ nhằm kiểm soát khu vực.

Nguyễn Thị Chiên cùng đồng đội tiến hành trinh sát, tìm hiểu địa hình và cách bố trí lực lượng.

Sau khi chuẩn bị, đội du kích tổ chức tập kích.

Trận đánh trở thành một trong những chiến công tiêu biểu góp phần làm nên tên tuổi của nữ du kích Nguyễn Thị Chiên.

Đáng chú ý là bà không chỉ tham gia chiến đấu mà còn trực tiếp tổ chức lực lượng.

Đây là yếu tố quan trọng bởi một đội du kích muốn chiến đấu hiệu quả phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, phân công nhiệm vụ và nắm chắc địa bàn.

Bảo vệ kho lương thực

Cuối năm 1949, khi đối phương tìm cách cướp phá kho lương thực của nhân dân, Nguyễn Thị Chiên chỉ huy đội nữ du kích tổ chức chống trả.

Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, tháng 12/1949, bà chỉ huy đội nữ du kích đánh trả cuộc tiến công nhằm vào kho muối và bảo vệ được kho.

Trong chiến tranh, lương thực không chỉ là vấn đề dân sinh.

Đó còn là một phần quan trọng để duy trì hoạt động của lực lượng cách mạng.

Bởi vậy, việc bảo vệ kho lương thực cũng đồng nghĩa với bảo vệ nguồn cung cấp cho nhân dân và lực lượng kháng chiến.

Trận đánh bốt An Bồi

Tháng 1/1952, Nguyễn Thị Chiên tiếp tục tham gia trận đánh bốt An Bồi.

Đây là một trận chiến thể hiện rõ vai trò của nữ du kích trong những nhiệm vụ trực tiếp trên chiến trường.

Bà cùng đồng đội bò vào cắt hàng rào, đánh bộc phá và ném lựu đạn.

Sau khi tiến vào bên trong, lực lượng chiến đấu bắt sống 6 đối phương đang ẩn nấp, trong đó có đồn trưởng.

Đặc biệt, sau trận đánh, Nguyễn Thị Chiên còn đưa được 6 thương binh ra ngoài an toàn.

Chi tiết này cho thấy nhiệm vụ của một người chỉ huy du kích không kết thúc khi trận đánh kết thúc.

Sau chiến đấu còn phải tổ chức rút lui, bảo toàn lực lượng và đưa thương binh ra khỏi khu vực nguy hiểm.

Bị bắt và tra tấn

Trong quá trình hoạt động, Nguyễn Thị Chiên từng bị đối phương bắt giữ.

Theo tư liệu được Báo Quân đội nhân dân dẫn lại, bà bị tra tấn trong khoảng 3 tháng, bị đưa ra bắn dọa nhiều lần nhưng vẫn không khai báo cơ sở cách mạng.

Đây là một trong những giai đoạn khắc nghiệt nhất trong cuộc đời hoạt động của bà.

Đối với lực lượng hoạt động bí mật, thông tin về cơ sở, cán bộ và lực lượng du kích có ý nghĩa sống còn.

Nếu bị khai thác, mạng lưới cách mạng có thể bị phá vỡ.

Việc Nguyễn Thị Chiên giữ được bí mật góp phần bảo vệ những người cùng hoạt động với mình.

Sau đó, bà tiếp tục trở lại hoạt động cách mạng.

Đại hội Anh hùng, Chiến sĩ thi đua năm 1952

Tháng 5/1952, Nguyễn Thị Chiên được chọn là đại biểu nữ du kích báo cáo điển hình tại Đại hội Anh hùng, Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất tổ chức ở Việt Bắc.

Đây là một sự kiện quan trọng trong lịch sử phong trào thi đua yêu nước thời kỳ kháng chiến.

Tại Đại hội, những cá nhân có thành tích nổi bật trong chiến đấu và sản xuất được biểu dương để nhân rộng các điển hình.

Ngày 19/5/1952, Nguyễn Thị Chiên được Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Khi đó bà mới 22 tuổi và trở thành nữ Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Cũng tại Đại hội, bà được tặng Huân chương Quân công hạng Ba và Huân chương Kháng chiến hạng Nhất.

Khẩu súng Bác Hồ tặng

Một kỷ vật đặc biệt gắn với Nguyễn Thị Chiên là khẩu súng ngắn do Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng.

Đây là phần thưởng ghi nhận những thành tích chiến đấu của nữ du kích Thái Bình.

Ngoài khẩu súng, chiếc mã tấu mà bà từng sử dụng trong các trận đánh chống càn cũng được lưu giữ và trưng bày tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam.

Những hiện vật này ngày nay không chỉ là đồ vật.

Chúng trở thành những tư liệu trực quan giúp thế hệ sau hình dung về cuộc sống chiến đấu của lực lượng du kích trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp.

Người phụ nữ giữa chiến tranh

Câu chuyện về Nguyễn Thị Chiên đặc biệt ở chỗ bà không xuất thân từ một gia đình giàu có hay có điều kiện thuận lợi.

Tuổi thơ của bà trải qua nhiều khó khăn.

Sau Cách mạng Tháng Tám, bà từng bước tham gia hoạt động cách mạng.

Từ một người làm công tác giao thông, bà trở thành du kích.

Từ du kích, bà trở thành người tổ chức và chỉ huy một trung đội nữ.

Và từ những trận đánh ở làng quê Thái Bình, bà trở thành nữ Anh hùng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Quá trình ấy cho thấy sự trưởng thành của một con người thông qua thực tiễn cách mạng và chiến đấu.

Sau kháng chiến chống Pháp

Sau khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp kết thúc, Nguyễn Thị Chiên tiếp tục công tác trong quân đội.

Bà công tác tại Tổng cục Chính trị và Quân khu Thủ đô, sau này là Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội.

Năm 1984, bà được phong quân hàm Trung tá.

Sau nhiều năm công tác, bà nghỉ hưu nhưng vẫn tham gia các hoạt động giao lưu, giáo dục truyền thống và kể lại những câu chuyện về những năm tháng kháng chiến.

Bà qua đời ngày 1/6/2016, hưởng thọ 87 tuổi.

Kỷ vật còn lại

Ngày nay, khi nhắc đến Nguyễn Thị Chiên, người ta không chỉ nhớ đến danh hiệu Anh hùng.

Những hiện vật gắn với cuộc đời bà vẫn được lưu giữ.

Đó là khẩu súng được Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng.

Đó là chiếc mã tấu từng được bà sử dụng trong chiến đấu.

Đó là những tư liệu, hình ảnh và câu chuyện về đội nữ du kích ở Thái Bình.

Các hiện vật ấy góp phần làm cho lịch sử trở nên gần gũi hơn với thế hệ trẻ.

Bởi lịch sử không chỉ nằm trong những con số và mốc thời gian.

Lịch sử còn nằm trong những đồ vật mà con người từng sử dụng, trong những địa danh từng diễn ra chiến đấu và trong ký ức của những người đã trực tiếp trải qua chiến tranh.

Ý nghĩa đối với thế hệ trẻ

Câu chuyện Nguyễn Thị Chiên cho thấy vai trò của phụ nữ trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Phụ nữ không chỉ tham gia công tác hậu cần hay chăm sóc gia đình.

Họ còn trực tiếp làm giao thông, xây dựng cơ sở, tổ chức du kích, chiến đấu, chỉ huy và bảo vệ nhân dân.

Nguyễn Thị Chiên là một ví dụ tiêu biểu cho quá trình đó.

Điều đáng chú ý là trong nhiều tình huống, bà phải hoạt động với nguồn lực rất hạn chế.

Chính vì vậy, sự hiểu biết địa bàn, khả năng tổ chức, tinh thần bình tĩnh và sự gắn bó với nhân dân trở thành những yếu tố quan trọng giúp lực lượng du kích tồn tại và hoạt động.

Lời kết

Nguyễn Thị Chiên là một nhân vật tiêu biểu của lực lượng du kích trong kháng chiến chống thực dân Pháp và là nữ Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Từ một cô gái nghèo ở Kiến Xương, Thái Bình, bà tham gia hoạt động cách mạng, xây dựng lực lượng nữ du kích, trực tiếp chiến đấu và trải qua những năm tháng bị bắt, tra tấn nhưng vẫn giữ bí mật về cơ sở cách mạng.

Những chiến công tại Cầu Nghìn, An Bồi cùng nhiều trận chống càn và hoạt động bảo vệ cơ sở đã góp phần tạo nên hình ảnh một nữ du kích gan dạ, mưu trí.

Ngày 19/5/1952, khi mới 22 tuổi, Nguyễn Thị Chiên được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Cuộc đời bà là một phần của lịch sử kháng chiến chống thực dân Pháp, đồng thời là tư liệu sinh động về vai trò của lực lượng phụ nữ và dân quân du kích trong chiến tranh.

Từ một người phụ nữ nông thôn, Nguyễn Thị Chiên đã trở thành người chỉ huy nữ du kích, một nhân chứng của chiến tranh và là một trong những gương mặt tiêu biểu của thế hệ đã trực tiếp tham gia cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.