Nguyễn Thị Chiên – Nữ du kích thép giữa lòng kháng chiến

Trong ký ức của nhiều người từng sống tại khu vực Ngọc Thụy (Long Biên, Hà Nội), hình ảnh một cụ bà tóc bạc trắng, dáng vẻ hiền hậu, từng ngày lặng lẽ trong con ngõ nhỏ, hóa ra lại là một nhân vật đặc biệt trong lịch sử quân đội Việt Nam – nữ Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân Nguyễn Thị Chiên. Bà sinh năm 1930 tại xóm Trại Đồng, xã Tân Tiến (nay thuộc thị trấn Kiến Xương, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình), trong một gia đình có năm anh chị em. Từ khi mới hơn 15 tuổi, bà đã tham gia lực lượng du kích địa phương, đảm nhiệm các công việc như rải truyền đơn, theo dõi hoạt động của địch ven sông Hồng, phát hiện vị trí đóng quân và hỗ trợ phong trào kháng chiến tại địa phương. Từ năm 1946, khi chiến sự lan rộng ở Kiến Xương – nơi đối diện trực tiếp với các đồn bốt Pháp bên kia sông Hồng, Nguyễn Thị Chiên cùng du kích địa phương vừa tổ chức phá hoại các vị trí địch, vừa thu giữ vũ khí để trang bị cho lực lượng ta. Không chỉ trực tiếp tham gia đánh địch, bà còn cùng chị em gây quỹ bằng việc bắt cua, cá bán lấy tiền mua súng đạn, góp phần duy trì hoạt động kháng chiến trong điều kiện vô cùng thiếu thốn. Tháng 4 năm 1950, trong một lần làm nhiệm vụ đưa cán bộ về cơ sở, bà bị địch bắt giữ. Suốt hơn ba tháng giam cầm, địch dùng mọi thủ đoạn tra tấn dã man và dụ dỗ, nhưng bà kiên quyết không khai báo bất cứ thông tin nào. Có những lần, chúng trói bà vào thân tre rồi thả xuống sông cho đến khi gần ngạt nước mới kéo lên; có lúc lại giả vờ xử bắn để uy hiếp tinh thần, nhưng bà vẫn giữ vững ý chí, không khuất phục. Do không thu được chứng cứ, địch buộc phải trả tự do cho bà. Trở về với phong trào cách mạng, Nguyễn Thị Chiên tiếp tục hoạt động mạnh mẽ hơn trước. Tháng 10 năm 1951, trong trận phục kích trên Đường 39, bà trực tiếp tham gia chiến đấu, bắn bị thương một tên địch, bắt sống sáu tên khác và thu bốn khẩu súng. Cuối năm đó, trong một trận càn vào làng, bà tiếp tục chỉ huy lực lượng du kích phối hợp với bộ đội chủ lực, góp phần bắt sống thêm nhiều binh lính địch. Những chiến công liên tiếp giúp Nguyễn Thị Chiên trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu của phong trào kháng chiến. Từ năm 1946 đến 1952, bà được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Quân công hạng Ba, Huân chương Chiến công hạng Nhất và hai Huân chương Kháng chiến hạng Nhất. Đặc biệt, tháng 5 năm 1952, bà được chọn là đại biểu nữ du kích duy nhất báo cáo điển hình tại Đại hội Anh hùng và Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất tại Việt Bắc. Tại đại hội lịch sử này, cùng với những tên tuổi như La Văn Cầu, Cù Chính Lan và Nguyễn Quốc Trị, Nguyễn Thị Chiên trở thành một trong bốn Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Hình ảnh và tấm gương của bà còn được Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp viết bài tuyên truyền trên Báo Nhân Dân, số ra ngày 5/6/1952, nhằm cổ vũ tinh thần chiến đấu của toàn dân. Sau khi trở thành Anh hùng, bà tiếp tục phục vụ trong Quân đội nhân dân Việt Nam, đảm nhiệm công tác quản lý và huấn luyện lực lượng dân quân tại khu vực ngoại thành Hà Nội. Với kinh nghiệm thực tiễn phong phú, bà có nhiều đóng góp trong công tác tổ chức lực lượng địa phương, sau đó công tác tại Tổng cục Chính trị và Quân khu Thủ đô. Năm 1984, bà nghỉ hưu với quân hàm Trung tá. Đến năm 2016, Nguyễn Thị Chiên qua đời, để lại niềm tiếc thương sâu sắc. Nhưng trong ký ức của những người từng gặp gỡ, cũng như trong câu chuyện được truyền lại cho thế hệ sau, hình ảnh nữ Anh hùng LLVT Nhân dân đầu tiên của Quân đội vẫn luôn sống động – như một biểu tượng của lòng dũng cảm, sự kiên trung và tinh thần bất khuất của người phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh.