Nguyễn Thị Chiên - Từ làng quê đến trận tuyến
Từ Thái Bình, câu chuyện về Nguyễn Thị Chiên bắt đầu vào năm 1930. Đó không chỉ là câu chuyện về một con người, mà còn là một lát cắt của thời đại - khi nhiều thanh niên rời mái nhà, gác lại cuộc sống riêng để đi theo tiếng gọi của độc lập, tự do và trách nhiệm với đồng bào.
Rồi lịch sử đưa Nguyễn Thị Chiên đến một nhiệm vụ mà về sau trở thành dấu mốc của cuộc đời. Khi được tuyên dương, bà là Trung đội trưởng Trung đội nữ du kích xã Tán Thuật, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình; ghi nhận bà là nữ Anh hùng đầu tiên của lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam.
Lịch sử thường ghi sự kiện bằng vài dòng, còn đời người ở trong sự kiện ấy dài hơn rất nhiều. Lực lượng dân quân, du kích và bộ đội địa phương có ưu thế lớn nhất là hiểu địa bàn. Họ biết từng đường mòn, bờ ruộng, con suối và nếp sinh hoạt của dân cư; đồng thời cũng chính là những người phải bảo vệ gia đình, xóm làng của mình. Trong chiến tranh, lực lượng này vừa chiến đấu, vừa làm công tác vận động quần chúng, dẫn đường, bảo vệ cơ sở và phối hợp với bộ đội chủ lực. Câu chuyện từ làng quê ra trận tuyến vì thế cho thấy chiến tranh nhân dân được tạo nên từ sự tham gia rất rộng của cộng đồng, không chỉ từ những đơn vị lớn. Ở nhiều vùng nông thôn và miền núi, người chiến sĩ có thể hôm trước còn làm ruộng, chăn nuôi hay tham gia công việc bản làng, hôm sau đã nhận nhiệm vụ canh gác, dẫn đường hoặc chiến đấu. Sự gắn bó với địa bàn giúp dân quân và lực lượng địa phương phát huy cách đánh linh hoạt, nhưng cũng khiến họ phải chịu sức ép trực tiếp khi chiến sự lan đến quê hương. Chính vì thế, câu chuyện của những con người đi từ làng xóm đến trận tuyến thường mang hai lớp trách nhiệm: bảo vệ đất nước và bảo vệ chính cộng đồng nơi mình sinh ra.
Nhắc lại câu chuyện của Nguyễn Thị Chiên không phải chỉ để ghi nhớ một cái tên. Điều quan trọng hơn là giúp tôi thấy lịch sử đã đi qua đời sống của từng con người như thế nào: bằng nhiệm vụ cụ thể, bằng kỷ luật, bằng sự hy sinh và bằng những lựa chọn đặt việc chung lên trên lợi ích riêng. Cuộc đời Nguyễn Thị Chiên khép lại vào năm 2016; nhưng dấu ấn của một đời người không dừng lại ở mốc thời gian ấy. Nó còn ở ký ức, ở những trang sử và ở cách các thế hệ sau tiếp tục kể lại câu chuyện bằng sự biết ơn và chính xác.
