NGUYỄN THỊ CÒN – CÔ GÁI BẾN THẠNH PHONG VÀ NHỮNG CHUYẾN VŨ KHÍ TRONG ĐÊM

Thời kỳ lịch sử

1964–1968 – Đường Hồ Chí Minh trên biển và cuộc kháng chiến chống Mỹ tại Bến Tre.
PHẦN I – CÔ GÁI BÊN BẾN THẠNH PHONG

Thạnh Phong, Thạnh Phú, Bến Tre.

Những năm chiến tranh, vùng đất ven biển này không chỉ có những rặng bần, rặng đước và những con rạch chằng chịt.

Nơi đây còn có một nhiệm vụ đặc biệt.

Đón những con tàu không số từ miền Bắc vào.

Người dân địa phương biết rằng mỗi khi một con tàu xuất hiện ngoài biển, công việc phía bờ sẽ bắt đầu.

Phải đưa hàng lên.

Phải cất giấu.

Phải chuyển đi.

Và tất cả phải được thực hiện trong bí mật.

Năm 1964, Nguyễn Thị Còn khi ấy còn rất trẻ.

Bà không phải là một chiến sĩ trên tàu.

Không phải thuyền trưởng.

Cũng chưa phải một người lính.

Bà chỉ là một cô gái ở vùng biển Thạnh Phong.

Nhưng chiến tranh đã đưa bà đến gần những chuyến tàu không số theo một cách rất tự nhiên.

Một ngày nọ, người anh của bà đi tham gia vận chuyển vũ khí.

Nguyễn Thị Còn đi theo.

Có lẽ lúc ấy cô gái trẻ chưa thể hình dung rằng mình đang đứng trước một phần đặc biệt của cuộc kháng chiến.

Một chiếc tàu không số từ miền Bắc đã vượt biển vào Nam.

Nhưng con tàu gặp sự cố.

Tàu mắc cạn ngoài đầu cồn.

Hàng vẫn còn trên tàu.

Thời gian không còn nhiều.

Và từ bờ, những người dân Thạnh Phong được huy động đến.

Trong số đó có cô gái trẻ Nguyễn Thị Còn.

Công việc của họ rất đơn giản nếu nói bằng vài chữ:

Đưa vũ khí vào bờ.

Nhưng để làm được điều đó giữa vùng sình lầy, trong điều kiện chiến tranh, lại là một câu chuyện hoàn toàn khác.

Chú thích ảnh: Vùng ven biển Thạnh Phong, huyện Thạnh Phú, Bến Tre – địa bàn từng là một trong những đầu cầu tiếp nhận vũ khí từ các chuyến tàu không số.

Nguồn ảnh: Tư liệu về Khu di tích Đầu cầu tiếp nhận vũ khí Bắc – Nam tại Thạnh Phong.

PHẦN II – CHIẾC “MONG” VÀ NHỮNG KIỆN HÀNG

Nguyễn Thị Còn nhớ một dụng cụ mà người dân vùng này sử dụng để vận chuyển:

“Mong”.

Đó là một dụng cụ bằng gỗ phù hợp với vùng sình lầy.

Với người dân miền biển, nó không xa lạ.

Nhưng trong đêm hôm ấy, chiếc “mong” trở thành phương tiện để đưa những kiện vũ khí từ con tàu mắc cạn vào đất liền.

Hãy thử hình dung công việc của cô gái trẻ.

Phía trước là vùng nước.

Dưới chân là bùn lầy.

Ngoài kia là con tàu.

Trên tàu là những kiện hàng.

Không phải những bao lúa.

Không phải cá khô.

Mà là vũ khí.

Mỗi kiện hàng phải được đưa lên thật nhanh.

Nguyễn Thị Còn cùng người anh và những người dân khác bắt đầu làm việc.

Một người nhận hàng.

Một người chuyển.

Rồi lại đưa lên “mong”.

Kéo.

Đẩy.

Chuyển.

Rồi quay trở lại.

Không có máy móc.

Không có cần cẩu.

Không có bến cảng.

Chỉ có sức người.

Và thời gian.

Theo lời kể của bà được Báo Nhân Dân ghi lại, khi ấy những thiếu niên và người dân địa phương đã tham gia vận chuyển vũ khí từ vùng sình lầy lên bờ bằng “mong”. (nhandan.vn)

Đối với Nguyễn Thị Còn, đó có thể chỉ là một công việc phải làm.

Nhưng với lịch sử, khoảnh khắc ấy lại có ý nghĩa khác.

Bởi những kiện hàng cô đang chuyển chính là một phần của số vũ khí được đưa từ miền Bắc vào để chi viện cho chiến trường Nam Bộ.

Và cô gái ấy đang góp phần nối con tàu ngoài biển với chiến trường trong đất liền.

Chú thích ảnh: Hoạt động tiếp nhận, bốc dỡ vũ khí từ tàu không số trong kháng chiến. Ảnh tư liệu được dùng để hình dung công việc mà Nguyễn Thị Còn và người dân địa phương từng thực hiện; không phải ảnh xác định Nguyễn Thị Còn.

Nguồn: Tư liệu Hải quân nhân dân Việt Nam về Đường Hồ Chí Minh trên biển.

PHẦN III – ĐÊM CỦA NHỮNG NGƯỜI KHÔNG CÓ TÊN

Có những trận đánh được kể lại bằng tiếng súng.

Có những chiến công được ghi bằng những cái tên nổi tiếng.

Nhưng cũng có những công việc gần như không được nhắc đến.

Như việc bốc một kiện hàng.

Đẩy một chiếc “mong”.

Đưa vũ khí qua một vùng bùn lầy.

Nguyễn Thị Còn khi ấy chỉ là một cô gái trẻ.

Nhưng chiến tranh không hỏi tuổi.

Khi cần người, người dân được huy động.

Khi tàu vào, mọi người cùng làm.

Không ai có thời gian để nghĩ rằng mình đang trở thành một phần của lịch sử.

Họ chỉ biết phải làm thật nhanh.

Bởi chiếc tàu đang mắc cạn.

Nếu địch phát hiện, tất cả sẽ trở nên nguy hiểm.

Những kiện hàng trên tàu có thể bị mất.

Con tàu có thể bị phát hiện.

Những người tham gia vận chuyển có thể bị bắt.

Và cả bến có thể bị lộ.

Vì vậy, mỗi người đều phải hiểu:

Làm nhanh, nhưng phải im lặng.

Đưa hàng đi, nhưng không để lộ dấu vết.

Không ai được phép để sự sợ hãi làm chậm công việc.

Nguyễn Thị Còn cứ thế làm cùng mọi người.

Một chuyến.

Rồi một chuyến nữa.

Một kiện.

Rồi thêm một kiện.

Cô gái trẻ có thể không biết những kiện hàng ấy sẽ đi đâu.

Nhưng cô biết một điều:

Chúng phải được đưa khỏi con tàu.

Và phải đưa đi thật nhanh.

Chú thích ảnh: Phụ nữ miền Nam trong thời kỳ kháng chiến – hình ảnh tư liệu giúp tái hiện thế hệ phụ nữ đã tham gia nhiều công việc phục vụ chiến trường. Không phải ảnh Nguyễn Thị Còn.

Nguồn: Tư liệu ảnh lịch sử Bến Tre và Nam Bộ.

PHẦN IV – TỪ BẾN TÀU ĐẾN CUỘC ĐỜI NGƯỜI LÍNH

Câu chuyện của Nguyễn Thị Còn không dừng lại ở bến Thạnh Phong.

Công việc bốc vũ khí từ chiếc tàu không số chỉ là một trong những bước đầu tiên đưa bà vào cuộc chiến.

Những năm sau đó, bà tiếp tục tham gia cách mạng.

Đến năm 1968, Nguyễn Thị Còn tham gia Tiểu đoàn D516A và lực lượng Thanh niên xung phong.

Cô gái từng đứng bên chiếc tàu mắc cạn năm nào giờ đã trở thành một người trực tiếp phục vụ chiến trường.

Chiến tranh ngày càng khốc liệt.

Công việc cũng ngày càng nguy hiểm.

Không còn chỉ là những chuyến vận chuyển trong vùng bến.

Không còn chỉ là những kiện hàng từ tàu.

Giờ đây là những tuyến đường chiến đấu.

Những trận bom.

Những cuộc hành quân.

Những đồng đội bị thương.

Và cuối cùng, chính Nguyễn Thị Còn cũng trở thành thương binh.

Một cô gái miền biển đã bước vào chiến tranh bằng đôi chân của một người dân công.

Rồi trở thành người lính.

Và bước ra khỏi chiến tranh với thương tật trên cơ thể.

Nhưng nếu nhìn lại từ điểm bắt đầu, có lẽ chính bến Thạnh Phong là nơi câu chuyện ấy mở ra.

Một cô gái trẻ đi theo anh.

Một con tàu mắc cạn.

Những kiện vũ khí.

Chiếc “mong”.

Và những giờ phút bốc xếp trong im lặng.

Không ai biết rằng cô gái ấy sau này sẽ trở thành một nhân chứng của Đường Hồ Chí Minh trên biển.

Chú thích ảnh: Thanh niên xung phong trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ. Hình ảnh minh họa giai đoạn Nguyễn Thị Còn tiếp tục tham gia lực lượng cách mạng; không phải ảnh chân dung bà.

Nguồn: Tư liệu ảnh lịch sử Thanh niên xung phong Việt Nam.

PHẦN V – KÝ ỨC CÒN LẠI Ở BẾN THẠNH PHONG

Nhiều năm sau chiến tranh.

Những con tàu không số không còn phải vượt biển trong đêm.

Những bến bí mật không còn tiếp nhận vũ khí.

Những người dân không còn phải dùng “mong” để vận chuyển những kiện hàng chiến tranh.

Thạnh Phong trở lại với cuộc sống của một vùng quê ven biển.

Nhưng ký ức thì không biến mất.

Bởi dưới lớp đất ấy từng có những kho vũ khí.

Trong những cánh rừng ấy từng có những người vận chuyển.

Và ngoài vùng biển kia từng có những con tàu âm thầm đi vào.

Nguyễn Thị Còn mang theo ký ức ấy suốt cuộc đời.

Từ một cô gái đi theo anh ra phụ vận chuyển vũ khí năm 1964, bà trở thành một nữ thanh niên xung phong, một thương binh.

Cuộc đời bà là một đường nối rất rõ giữa người dân và người lính.

Giữa bến tàu và chiến trường.

Giữa những chuyến hàng trên biển và những người tiếp nhận dưới bờ.

Theo tư liệu lịch sử, từ năm 1963 đến 1970, bến Thạnh Phong đã tiếp nhận 28 chuyến tàu không số, với khoảng 1.442 tấn vũ khí. Hơn 600 cán bộ, chiến sĩ tham gia tiếp nhận, vận chuyển và cất giấu số hàng ấy. (nhandan.vn)

Nhưng khi nhìn vào những con số ấy, đừng quên những con người.

Bởi 1.442 tấn vũ khí không tự đi từ tàu vào bờ.

Nó được chuyển bằng bàn tay con người.

Bằng những chiếc “mong”.

Bằng đôi vai của dân công.

Bằng những bước chân của những cô gái trẻ như Nguyễn Thị Còn.

Và mỗi kiện hàng được đưa đi an toàn là thêm một lần những người ở bến hoàn thành phần việc của mình.

Chú thích ảnh: Khu di tích Đầu cầu tiếp nhận vũ khí Bắc – Nam tại Thạnh Phong, Bến Tre ngày nay – nơi lưu dấu hoạt động của các chuyến tàu không số và quân dân địa phương.

Nguồn: Báo Nhân Dân; tư liệu địa phương Bến Tre.

LỜI KẾT – MỘT CÔ GÁI, MỘT CHIẾC “MONG” VÀ MỘT CON TÀU KHÔNG SỐ

Lịch sử đôi khi được nhớ bằng những trận đánh lớn.

Nhưng có những câu chuyện chỉ bắt đầu bằng một việc rất nhỏ.

Một cô gái đi theo anh.

Một chiếc tàu mắc cạn.

Một chiếc “mong”.

Và những kiện vũ khí phải được đưa vào bờ.

Nguyễn Thị Còn đã bắt đầu câu chuyện của mình như thế.

Bà không bước lên con tàu.

Không cầm lái.

Không đứng trước biển để đối đầu với tàu chiến.

Bà đứng ở dưới bờ.

Và dùng sức của mình để đưa những gì con tàu mang tới tiếp tục đi vào đất liền.

Có thể khi ấy bà không nghĩ mình đang làm điều lớn lao.

Có thể bà chỉ nghĩ:

“Anh mình đi thì mình đi theo.”

Nhưng chiến tranh được tạo nên từ rất nhiều những quyết định giản dị như thế.

Một người đi.

Một người theo.

Một người gánh.

Một người kéo.

Một người che giấu.

Một người dẫn đường.

Và hàng nghìn con người cùng góp lại thành một tuyến đường.

Đường Hồ Chí Minh trên biển.

Bến Thạnh Phong là một mắt xích của tuyến đường ấy.

Và Nguyễn Thị Còn là một trong những người đã đứng ở mắt xích đó.

Từ một cô gái trẻ bốc xếp vũ khí bên chiếc tàu không số, bà tiếp tục đi qua những năm tháng chiến tranh, trở thành thanh niên xung phong và mang thương tật trở về.

Ngày nay, nếu đứng bên bến Thạnh Phong, có lẽ không còn nghe tiếng người gọi nhau trong đêm.

Không còn thấy những chiếc “mong” chở hàng.

Không còn ánh đèn kín đáo của một con tàu ngoài biển.

Nhưng lịch sử vẫn còn ở đó.

Trong vùng đất.

Trong những hàng cây.

Trong ký ức của những người từng sống qua chiến tranh.

Và trong câu chuyện của một người phụ nữ.

Nguyễn Thị Còn.

Một cái tên có thể không xuất hiện trong những trang đầu của lịch sử Đường Hồ Chí Minh trên biển.

Nhưng nếu không có những người như bà, những con tàu không số cũng khó có thể hoàn thành trọn vẹn hành trình của mình.

Bởi con tàu chỉ đưa vũ khí đến bến.

Còn những người như Nguyễn Thị Còn đã đưa nó đi tiếp.

Và đôi khi, lịch sử được làm nên từ chính những đôi vai âm thầm như thế.

Chú thích ảnh: Thạnh Phong, Bến Tre ngày nay – nơi lưu giữ ký ức về những chuyến tàu không số và những người dân đã âm thầm tiếp nhận, vận chuyển vũ khí trong những năm chiến tranh.

Nguồn: Tư liệu Khu di tích Đầu cầu tiếp nhận vũ khí Bắc – Nam tại Thạnh Phong; Báo Nhân Dân.