Nguyễn Thị Dần – “Nữ dân quân làng Đỏ cùng đồng đội bắn máy bay Mỹ”

Những năm 1967–1968, thành phố Vinh là một trong những trọng điểm bị không quân Mỹ đánh phá ác liệt. Bom đạn trút xuống nhà máy, kho tàng, đường giao thông và cả những khu dân cư. Trong hoàn cảnh ấy, những chàng trai, cô gái của thành phố vừa sản xuất, vừa trực chiến, sẵn sàng bảo vệ quê hương bằng những khẩu súng phòng không giữa trận địa đầy bom đạn.

Trong số đó có cô gái Nguyễn Thị Dần, người con của làng Đỏ, Hưng Dũng. Năm 1967, khi mới 17 tuổi, cô tình nguyện gia nhập Trung đội dân quân trực chiến phòng không của xã. Trung đội có 9 nữ và 3 nam, thường xuyên ăn ngủ, trực chiến 24/24 giờ. Họ được giao nhiệm vụ phục kích, phối hợp với bộ đội và lực lượng phòng không Thành đội Vinh để bảo vệ những mục tiêu quan trọng của thành phố.

Chiến tranh khi ấy không có khái niệm “ngày nghỉ”. Có những ngày máy bay Mỹ đánh phá thành phố nhiều lần. Cơm đưa ra trận địa nhiều khi còn chưa kịp ăn đã phủ đầy đất cát. Những cô gái tuổi mười bảy, mười tám vẫn bám súng, bám trận địa. Nguyễn Thị Dần được giao vị trí xạ thủ số 1, một nhiệm vụ đòi hỏi sự bình tĩnh, chính xác và lòng can đảm đặc biệt.

Ngày 25/7/1968, trung đội dân quân Hưng Dũng được lệnh cơ động bảo vệ khu vực Ga Vinh. Khoảng 17 giờ 30, hai chiếc F4H xuất hiện, lao xuống đánh phá trận địa.

Nguyễn Thị Dần bình tĩnh quan sát. Chiếc máy bay thứ nhất bổ nhào xuống cắt bom. Cô không vội nổ súng, bởi nếu khai hỏa lúc đó, trận địa có thể bị lộ. Đợi đến khi chiếc máy bay thứ hai bổ nhào xuống, cô mới quyết định siết cò. Một loạt 15 viên đạn 12,7 ly lao lên bầu trời. Chiếc F4H bùng cháy, chao đảo rồi rơi xuống khu vực xã Nghi Phú.

Khoảnh khắc ấy được những người đồng đội nhớ mãi. Khi chiếc máy bay địch rơi xuống, họ từ dưới chiến hào lao lên, ôm chầm lấy Nguyễn Thị Dần và reo lên: “Dần ơi! Máy bay cháy rồi!” Một cô gái mới mười tám tuổi đứng giữa trận địa, trong tiếng bom đạn và niềm vui chiến thắng của đồng đội.

Nhưng trước đó, Nguyễn Thị Dần và đồng đội cũng đã nhiều lần trực tiếp tham gia chiến đấu. Ngày 13/6/1968, khi bộ đội phòng không bắn hạ một máy bay Mỹ và phi công nhảy dù xuống sông Lam, trung đội dân quân Hưng Dũng đã phối hợp bao vây, ngăn lực lượng Mỹ đến giải cứu. Những trận đánh ấy cho thấy dân quân địa phương không chỉ làm nhiệm vụ bảo vệ trận địa mà còn thực sự là một lực lượng chiến đấu trên tuyến đầu.

Sau chiến công ngày 25/7, tên tuổi Nguyễn Thị Dần – cô dân quân làng Đỏ được nhiều người biết đến. Năm 1971, lực lượng dân quân Hưng Dũng được phong tặng danh hiệu Dân quân du kích làng Đỏ anh hùng. Hình ảnh cô gái trẻ ôm súng chiến đấu đã trở thành nguồn cảm hứng để nhạc sĩ Nguyên Nhung sáng tác ca khúc “Cô dân quân làng Đỏ”.

Sau chiến tranh, Nguyễn Thị Dần tiếp tục công tác tại địa phương, từng nhiều năm làm Chủ tịch xã, phường Hưng Dũng. Bà cũng dành thời gian kể lại những câu chuyện chiến đấu cho các thế hệ trẻ. Người phụ nữ từng đứng bên khẩu súng 12,7 ly năm nào vẫn giữ một quan niệm giản dị: khi Tổ quốc cần thì tuổi trẻ phải đứng lên.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, thành phố Vinh hôm nay đã đổi thay. Những trận địa năm xưa không còn tiếng bom, nhưng câu chuyện về cô dân quân làng Đỏ vẫn còn đó. Một cô gái tuổi mười bảy, từ làng quê bước vào trận địa, đã để lại dấu ấn của mình trong lịch sử bằng một loạt đạn giữa bầu trời Vinh.