Nguyễn Thị Dành

Bà Nguyễn Thị Dành sinh năm 1899 tại làng Đông Hòa, tổng Thuận Bình, quận Châu Thành, tỉnh Mỹ Tho (nay là xã Đông Hòa, huyện Châu Thành, tỉnh Tiền Giang), trong một gia đình Nho học, có truyền thống yêu nước và yêu âm nhạc dân tộc. Bà là cháu ngoại danh tướng Nguyễn Tri Phương, mẹ của Nhạc sĩ, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Khê và nghệ sĩ Trần Văn Trạch (1924–1994, nổi danh là "quái kiệt" làng nhạc Nam Bộ).

Sớm giác ngộ cách mạng, năm 1927 bà trở thành nữ hội viên đầu tiên của Chi hội Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội ở Vĩnh Kim (Mỹ Tho). Năm 1930, bà được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam, được giao nhiệm vụ Bí thư Chi bộ Vĩnh Kim, chi bộ Đảng đầu tiên của tỉnh Mỹ Tho.

Phong trào đấu tranh cách mạng ở đây lên khá cao, địch ráo riết đàn áp, truy lùng. Tỉnh ủy Mỹ Tho giới thiệu bà về sinh hoạt, công tác ở làng Hòa An, quận Cao Lãnh, tỉnh Sa Đéc, mở quán nhỏ bán bánh chuối gần nhà ông Trần Bá Lễ (Cả Nhì Ngưu).

Ngày 03/5/1930, bà tham gia cuộc biểu tình đòi hoãn thuế của nhân dân Cao Lãnh. Thực dân Pháp và tay sai lùng bắt những người lãnh đạo cuộc biểu tình. Bà lẩn tránh trong đống rơm, bị cảnh sát đâm lưỡi lê trúng 2 vết vào người, phải lấy rơm vuốt cho lưỡi lê sạch máu để khỏi bị lộ. Vì vết thương quá nặng, bà từ trần ngày 20/7/1930, hưởng dương 31 tuổi, lúc bà đang mang thai 3 tháng và Trần Văn Khê mới được 9 tuổi.

Máu bà Nguyễn Thị Dành đã đổ trên đất Cao Lãnh, tô thắm truyền thống cách mạng Hòa An - Cao Lãnh - Đồng Tháp anh hùng.