Nguyễn Thị Điệu

Nguyễn Thị Điệu sinh năm 1903 tại vùng đất Yên Đức, Đông Triều, nơi những dãy núi đá vôi trầm mặc ôm lấy ruộng đồng trù phú. Tuổi thơ mẹ lớn lên giữa tiếng cuốc đất, tiếng gà gáy sáng và những mùa lúa chín vàng trải dài theo con sông quê.

Sau này, mẹ về sinh sống tại xã Phú Thứ, huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương. Cuộc đời mẹ gắn với ruộng đồng, với những mùa mưa nắng nhọc nhằn nhưng yên bình bên gia đình nhỏ.

Rồi chiến tranh ập đến, xé toạc sự yên ả của làng quê.

Những năm kháng chiến, Phú Thứ không còn là vùng quê yên tĩnh. Tiếng máy bay, tiếng súng vọng về từ xa khiến cả làng chìm trong không khí căng thẳng. Những con đường đất vốn dẫn ra đồng nay trở thành lối hành quân của bộ đội.

Trong căn nhà nhỏ, mẹ Nguyễn Thị Điệu vẫn sống cuộc đời của một người nông dân: sáng ra đồng, chiều về nấu cơm, tối đan áo, vá lại những bộ quần áo cũ cho gia đình và bộ đội đi qua làng.

Mẹ dạy con bằng những điều giản dị nhất:

“Ở đời, nghèo cũng được, nhưng phải biết sống có nghĩa, có tình với đất nước.”

Những đứa con của mẹ lớn lên trong những lời dặn ấy.

Ngày người con trai đầu xin nhập ngũ, mẹ đứng rất lâu trước hiên nhà.

Người con nói:

– Mẹ cho con đi.

Khoảnh khắc ấy, gió từ cánh đồng thổi qua, làm tà áo nâu của mẹ khẽ bay lên.

Mẹ nhìn con thật lâu.

Không có nước mắt.

Chỉ có sự im lặng của một người mẹ hiểu rằng đất nước đang cần những đứa con như thế.

Mẹ bước vào trong, lấy chiếc áo đã vá nhiều lần, tự tay vuốt phẳng từng nếp gấp rồi trao cho con.

Mẹ nói:

– Đi đi con. Đất nước gọi thì con phải đi.

Người con ôm mẹ thật chặt.

Rồi rời đi.

Bóng dáng người lính trẻ khuất dần trên con đường đất dẫn ra tiền tuyến.

Rồi người con thứ hai cũng lên đường.

Người con thứ ba cũng theo bước anh mình.

Ngôi nhà nhỏ của mẹ dần vắng tiếng cười, chỉ còn lại tiếng gió qua mái rạ và tiếng cuốc đất ngoài đồng.

Nhưng mẹ không dừng lại.

Ban ngày, mẹ cấy lúa, trồng khoai, góp từng hạt thóc cho kháng chiến.
Ban đêm, mẹ nấu cơm, giã gạo, đón bộ đội hành quân qua làng, che giấu cán bộ, nuôi thương binh, chăm sóc những người lính dừng chân nơi quê mẹ.

Có những bữa cơm chỉ có khoai và muối, mẹ vẫn nhường phần ngon hơn cho bộ đội.

Mẹ nói:

“Các con ăn no mới còn sức mà đánh giặc.”

Một chiều mưa, người cán bộ xã tìm đến.

Ông đứng rất lâu trước cổng rồi mới bước vào.

Trong tay ông là phong bì màu vàng.

Mẹ nhìn thoáng qua đã hiểu.

Không cần mở.

Tờ giấy báo tử đầu tiên đặt lên bàn thờ.

Khói hương nghi ngút.

Mẹ ngồi lặng trong ánh chiều xám.

Không khóc thành tiếng.

Chỉ có đôi bàn tay run nhẹ khi đặt nén hương cho con.

Chiến tranh vẫn chưa dừng lại.

Thêm một tin dữ nữa.

Rồi thêm một lần mất mát.

Mỗi lần như thế, nỗi đau lại lặng lẽ ăn sâu vào lòng mẹ. Nhưng mẹ vẫn sống, vẫn làm việc, vẫn ra đồng như chưa từng gục ngã.

Người làng nhìn mẹ, ai cũng xót xa. Nhưng cũng chính mẹ là người động viên họ:

“Còn đất nước thì còn hy vọng. Mất mát này rồi sẽ có ngày được bù bằng hòa bình.”

Ngày hòa bình đến, quê hương Phú Thứ bừng lên sức sống mới. Những cánh đồng lại xanh, những con đường lại rộn ràng tiếng người qua lại.

Mẹ Nguyễn Thị Điệu bước ra hiên nhà, nhìn lá cờ đỏ sao vàng tung bay trong gió.

Mẹ khẽ nói:

“Các con ơi… đất nước mình yên rồi.”

Tiếng gió như lời đáp lại từ những người con đã hóa vào đất nước.

Năm 1994, Nguyễn Thị Điệu được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng.

Ngày nhận danh hiệu, mẹ đã rất già, nhưng ánh mắt vẫn hiền hậu và sâu thẳm như cánh đồng quê Yên Đức năm nào.

Khi được hỏi điều gì là lớn nhất trong đời, mẹ nói chậm rãi:

“Lớn nhất là thấy đất nước không còn chiến tranh, để con cháu được sống yên ổn.”

Cả hội trường lặng đi.

Chiều xuống trên quê hương.

Gió thổi qua cánh đồng lúa non.

Mẹ Nguyễn Thị Điệu ngồi bên hiên nhà, nhìn ra khoảng trời rộng.

Trong ký ức của mẹ, những người con chưa từng rời xa. Họ hóa thành đất, thành gió, thành màu xanh của những mùa hòa bình.

Và “thời hoa lửa” của mẹ vẫn còn đó — không nằm trong quá khứ, mà sống trong chính sự bình yên của hôm nay.