NGUYỄN THỊ ĐỊNH – BÓNG HỒNG THÉP CỦA MIỀN NAM ANH DŨNG

*LỜI NÓI ĐẦU 

Chiến tranh đã đi qua hơn nửa thế kỷ, nhưng những tên tuổi đã làm nên dáng vóc của một dân tộc kiên cường vẫn còn vang vọng trong tâm thức người Việt hôm nay. Là một sinh viên được sinh ra và trưởng thành trong thời bình, em tìm đến lịch sử không chỉ để biết, mà để hiểu, để tri ân và để soi chiếu chính mình vào những giá trị mà cha ông đã đánh đổi bằng máu xương. 

Trong cuộc thi “Câu chuyện thời hoa lửa”, em xin chọn viết về một người con gái của xứ dừa Bến Tre – Thiếu tướng Nguyễn Thị Định, người được Chủ tịch Hồ Chí Minh trân trọng gọi là “vị tướng quân gái” duy nhất trên thế giới, người khai sinh phong trào Đồng khởi và “Đội quân tóc dài” huyền thoại. Cuộc đời bà là minh chứng sống động cho hình ảnh người phụ nữ Việt Nam “Anh hùng, Bất khuất, Trung hậu, Đảm đang” trong thời đại Hồ Chí Minh. 

Viết về bà, với em, không chỉ là tái hiện một trang sử hào hùng của miền Nam “thành đồng Tổ quốc”, mà còn là một hành trình tự vấn: thế hệ trẻ hôm nay cần sống, học tập và cống hiến như thế nào để xứng đáng với những hy sinh thầm lặng mà to lớn của những người đi trước. 

I. Từ xứ dừa Giồng Trôm đến con đường giác ngộ cách mạng 

Nguyễn Thị Định, người dân quê hương vẫn trìu mến gọi là “Cô Ba Định”, sinh ngày 15 tháng 3 năm 1920 tại xã Lương Hòa, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre – vùng đất sau này trở thành cái nôi của phong trào Đồng khởi. Bà sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo nhưng giàu truyền thống yêu nước, giữa lúc đất nước đang chìm trong xiềng xích của thực dân Pháp. 

Ngay từ năm 16 tuổi, cô gái trẻ Nguyễn Thị Định đã tham gia phong trào Đông Dương Đại hội năm 1936. Hai năm sau, vào tháng 10 năm 1938, bà được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương – một quyết định bản lề đưa cuộc đời bà gắn liền với những chặng đường đấu tranh của dân tộc. Năm 1939, người chồng của bà – đồng chí Nguyễn Văn Bích – bị thực dân Pháp bắt và đày ra Côn Đảo. Một năm sau, khi con trai chưa đầy một tuổi, bà cũng bị bắt giam tại Khám Lá Bến Tre, rồi bị đày lên nhà tù Bà Rá, tỉnh Sông Bé. 

Cảnh tù đày, sự xa cách gia đình và nỗi đau riêng không khiến người con gái ấy chùn bước. Trái lại, ngục tù càng tôi luyện thêm bản lĩnh kiên cường, để khi trở về với cách mạng, bà mang trong mình một ý chí sắt đá: dấn thân trọn vẹn cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. 

II. Người cán bộ kiên trung giữa lòng địch 

Năm 1943, do bệnh tim nặng, bà được trở về quê, sống dưới sự quản thúc gắt gao của chính quyền thực dân. Nhưng chỉ một năm sau, bà đã tìm cách bắt liên lạc lại với tổ chức cách mạng. Tháng 8 năm 1945, trong cao trào Cách mạng Tháng Tám, người góa phụ trẻ Nguyễn Thị Định đã trực tiếp cầm cờ dẫn đầu hàng ngàn quần chúng, tay dao, tay gậy, cờ và biểu ngữ, tiến vào giành chính quyền tại thị xã Bến Tre. 

Sau ngày khởi nghĩa thắng lợi, bà tiếp tục công tác tại cơ quan Phụ nữ tỉnh. Năm 1946, khi mới 26 tuổi, bà được giao một nhiệm vụ đặc biệt: tham gia Đoàn đại biểu Khu VIII ra miền Bắc gặp Bác Hồ và Chính phủ, báo cáo tình hình cách mạng miền Nam sau Hiệp định Sơ bộ 6 tháng 3. Bà trực tiếp phụ trách chuyến tàu chở 12 tấn vũ khí đầu tiên từ miền Bắc chi viện cho chiến trường Tây Nam Bộ – một dấu mốc quan trọng trong lịch sử của những con đường vận tải chi viện cho miền Nam. 

Những năm tiếp theo, bà liên tục đảm nhận các trọng trách: năm 1947 được bầu vào Tỉnh ủy Bến Tre; năm 1948 là Đoàn trưởng Phụ nữ cứu quốc tỉnh, Ủy viên Mặt trận Liên Việt tỉnh; năm 1951 làm Phó Bí thư rồi Bí thư Huyện ủy Mỏ Cày, trực tiếp lãnh đạo khôi phục phong trào cách mạng tại địa bàn vốn bị địch khủng bố nặng nề. 

III. Người chỉ huy giữa vòng vây truy lùng 

Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954, đất nước tạm thời chia cắt hai miền. Bến Tre trở thành một trọng điểm “bình định” của chính quyền Ngô Đình Diệm. Được giao nhiệm vụ ở lại miền Nam hoạt động bí mật, bà Nguyễn Thị Định cùng các cán bộ lãnh đạo Đảng bộ Bến Tre kiên trì bảo vệ thành quả cách mạng, bảo vệ nhân dân trước những cuộc khủng bố, đàn áp khốc liệt. 

Chính quyền Ngô Đình Diệm treo giải thưởng cho ai bắt được bà, ráo riết truy lùng khắp các vùng nông thôn. Nhưng giữa muôn vàn hiểm nguy ấy, bà vẫn an toàn nhờ tài mưu lược và sự chở che của nhân dân: lúc cải trang thành thầy tu, lúc làm người buôn bán nhỏ, lúc hóa thân thành nông dân chân chất, luôn được những gia đình cơ sở cách mạng, những người mẹ, người chị âm thầm bao bọc, che mắt kẻ thù. 

Sự kiên trì bám đất, bám dân trong những năm tháng đen tối nhất ấy chính là nền tảng để bà cùng tập thể Tỉnh ủy Bến Tre chuẩn bị cho một bước ngoặt lịch sử sắp đến: phong trào Đồng khởi. 

IV. Đồng khởi Bến Tre – Khi non sông “nổi cơn dậy đất” 

Cuối năm 1959, Mỹ – Diệm cho xây dựng các “khu trù mật” ở Bến Tre, âm mưu dồn các gia đình có người đi tập kết, cán bộ thoát ly và đồng bào yêu nước vào những khu vực bị kiểm soát chặt chẽ. Chúng tăng cường lực lượng đàn áp, đốt nhà, đốn cây, ủi phá ruộng vườn, bắt đi làm xâu, thẳng tay trấn áp những ai dám phản kháng. 

Trước tình hình đó, ngày 1 tháng 1 năm 1960, tại ấp Tân Hương, xã Định Thủy, huyện Mỏ Cày, đồng chí Nguyễn Thị Định đã chủ trì một cuộc họp quan trọng, phổ biến tinh thần Nghị quyết 15 của Trung ương và chủ trương của Liên Tỉnh ủy. Đêm 17 tháng 1 năm 1960, dưới sự lãnh đạo trực tiếp của bà và tập thể Tỉnh ủy, phong trào Đồng khởi đồng loạt nổ ra tại ba xã Định Thủy, Phước Hiệp và Bình Khánh thuộc huyện Mỏ Cày, nhanh chóng lan rộng ra toàn tỉnh Bến Tre và nhiều tỉnh Nam Bộ. 

Khi chính quyền Sài Gòn huy động lực lượng quân sự mở cuộc càn quét mang tên “Bình Trị Kiến Hòa” nhằm đè bẹp phong trào còn non trẻ, đồng chí Nguyễn Thị Định đã có một sáng kiến độc đáo: tổ chức hàng ngàn chị em phụ nữ kéo lên quận Mỏ Cày dưới danh nghĩa “tản cư ngược” – từ nông thôn kéo về thành thị – để tố cáo tội ác của địch trước công luận. Cách đánh kết hợp “ba mũi giáp công” – chính trị, quân sự và binh vận – do bà cùng tập thể lãnh đạo vận dụng đã trở thành một sáng tạo có ý nghĩa chiến lược, mở đầu cho cao trào đấu tranh vũ trang trên toàn miền Nam. 

Đồng khởi Bến Tre giành thắng lợi đã đưa cách mạng miền Nam chuyển từ thế giữ gìn lực lượng, phòng ngự bị động sang thế tiến công chủ động – một bước ngoặt có ý nghĩa quyết định đối với toàn bộ cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Sau Đồng khởi, đồng chí Nguyễn Thị Định được giao giữ chức Bí thư Tỉnh ủy và Chủ tịch Mặt trận Giải phóng tỉnh Bến Tre. 

V. “Đội quân tóc dài” và vị tướng quân gái duy nhất trên thế giới 

Từ phong trào Đồng khởi, dưới sự dìu dắt của bà, hình ảnh những người phụ nữ Nam Bộ – tay không vũ khí nhưng kiên cường, khôn khéo – đã trở thành một lực lượng đấu tranh đặc biệt, được gọi bằng cái tên thân thương: “Đội quân tóc dài”. Họ là những bà mẹ, người vợ, người con gái sẵn sàng đối mặt với xe tăng, súng đạn để bảo vệ làng xóm, bảo vệ cán bộ, bảo vệ cách mạng bằng chính lòng can đảm và sự thông minh của mình. 

Năm 1965, tại Đại hội Phụ nữ toàn miền Nam, bà được bầu làm Hội trưởng Hội Liên hiệp Phụ nữ giải phóng miền Nam. Cũng trong năm này, giữa lúc đang công tác tại cơ quan Hội Phụ nữ, bà được Đại tướng Nguyễn Chí Thanh mời sang Bộ Tư lệnh Miền truyền đạt quyết định của Bác Hồ và Bộ Chính trị: cử bà làm Phó Tư lệnh các lực lượng vũ trang giải phóng miền Nam. Bà được phong quân hàm Thiếu tướng – trở thành nữ tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam, và cũng là nữ Thiếu tướng duy nhất trong suốt thời kỳ chiến tranh. 

Nói về bà, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định một câu nói trở thành niềm tự hào của cả dân tộc: “Phó Tổng Tư lệnh Quân giải phóng là cô Nguyễn Thị Định. Cả thế giới chỉ nước ta có vị tướng quân gái như vậy. Thật là vẻ vang cho miền Nam, cho cả dân tộc ta”. 

Trong những năm tháng chiến tranh ác liệt, người dân vùng căn cứ miền Đông Nam Bộ vẫn thường thấy hình ảnh một nữ tướng không mặc quân phục, không đeo quân hàm khi ra trận, nhưng tài chỉ huy, sự thấu đáo và tinh thần trách nhiệm của bà đã góp phần quan trọng xoay chuyển cục diện chiến trường, từ phòng ngự bị động sang chủ động tiến công. 

VI. Người phụ nữ giữa đại thắng mùa Xuân 1975 

Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975, Thiếu tướng Nguyễn Thị Định cùng Bộ Tư lệnh Miền đã tham gia tham mưu để Quân ủy Trung ương xây dựng và hoàn chỉnh kế hoạch tác chiến giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước. Trong những thời điểm then chốt trước đó, bà từng trực tiếp chỉ đạo việc di chuyển, ngụy trang, phân tán hàng nghìn cán bộ và các kho tàng quan trọng của ta, đồng thời chỉ đạo lực lượng vũ trang chiến đấu ngăn chặn bước tiến của địch, bảo vệ vững chắc vùng căn cứ – nơi đặt cơ quan đầu não của cách mạng miền Nam. 

Trong giờ phút lịch sử khi năm cánh quân rầm rập tiến về giải phóng Sài Gòn, có sự góp mặt và đóng góp thầm lặng nhưng to lớn của nữ tướng Nguyễn Thị Định – với vai trò Phó Tư lệnh Quân giải phóng, Phó Tổng chỉ huy chiến dịch. Hình ảnh người con gái xứ dừa Bến Tre năm xưa giờ đây đã trở thành một trong những người góp phần làm nên trang sử vẻ vang nhất của dân tộc. 

VII. Sau chiến tranh – Một đời tận hiến cho phụ nữ và đất nước 

Sau ngày đất nước thống nhất, bà tiếp tục cống hiến trên nhiều cương vị quan trọng: Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Đại biểu Quốc hội nhiều khóa, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam. Năm 1982, bà được bầu làm Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam và Phó Chủ tịch Liên đoàn Phụ nữ Dân chủ quốc tế. Năm 1986, bà được bầu làm Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước – trở thành nữ Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước đầu tiên của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. 

Với những cống hiến trọn đời cho sự nghiệp cách mạng và phong trào phụ nữ, bà được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý: Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Quân công hạng Nhất, Huân chương Chống Mỹ cứu nước hạng Nhất, Huân chương Quyết thắng hạng Nhất, cùng nhiều huân chương, giải thưởng quốc tế như Giải thưởng Hòa bình Lênin của Liên Xô, Huân chương Hữu nghị các dân tộc (bà là người nước ngoài đầu tiên được Liên Xô trao tặng huân chương này), Huân chương Tự do hạng Nhất của Lào và Huân chương Hirôn của Cuba. 

Ngày 30 tháng 8 năm 1995, Thiếu tướng Nguyễn Thị Định được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân – sự ghi nhận trọn vẹn cho một cuộc đời “sống vì nước, chiến đấu vì dân”. 

VIII. Bóng hồng thép – Biểu tượng bất tử của phụ nữ miền Nam 

Trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc Việt Nam, từ Hai Bà Trưng, Bà Triệu đến những nữ anh hùng thời hiện đại, hình ảnh người phụ nữ luôn gắn liền với lòng yêu nước và đức hy sinh cao cả. Nguyễn Thị Định là sự tiếp nối rực rỡ của mạch nguồn ấy – một người phụ nữ mảnh dáng nhưng ý chí sắt đá, không khoác áo lính nhưng đã chỉ huy cả một đội quân; không cầm súng ra trận nhưng đã làm nên những chiến công khiến quân thù khiếp sợ. 

Cái tên “bóng hồng thép” không chỉ là một danh xưng đẹp, mà là sự kết tinh giữa hai phẩm chất tưởng như đối lập: sự dịu dàng, nhân hậu của một người con gái Nam Bộ và bản lĩnh kiên cường, quyết đoán của một vị tướng cầm quân. Bà đã chứng minh rằng, trong những thời khắc cam go nhất của lịch sử, phụ nữ Việt Nam không chỉ là “giậu sau” mà có thể đứng ở tiền tuyến, gánh vác những trọng trách lớn lao của cả dân tộc. 

Là một sinh viên đang ngồi trên ghế nhà trường hôm nay, khi tìm hiểu về cuộc đời nữ tướng Nguyễn Thị Định, em không khỏi tự hỏi: trong thời bình, khi không còn tiếng súng, thế hệ trẻ chúng ta sẽ tiếp nối tinh thần “Anh hùng, Bất khuất, Trung hậu, Đảm đang” ấy bằng cách nào? Có lẽ, đó không phải là những điều quá lớn lao, mà bắt đầu từ ý thức trách nhiệm với cộng đồng, từ sự kiên trì trong học tập và lao động, từ bản lĩnh dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm trước những lựa chọn của chính mình. 

Hình ảnh người con gái xứ dừa Bến Tre, từ cô gái 16 tuổi giác ngộ cách mạng đến vị nữ tướng được cả thế giới ngưỡng mộ, mãi mãi là một bản trường ca về lòng yêu nước, về ý chí và bản lĩnh của người phụ nữ Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh – một “bóng hồng thép” đã góp phần làm nên dáng đứng kiêu hùng của miền Nam “thành đồng Tổ quốc”. 

*NGUỒN TÀI LIỆU THAM KHẢO: 

- Báo VnExpress, “Nguyễn Thị Định – nữ tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam”. 

- Báo Nhân Dân (special.nhandan.vn), “Nữ tướng Nguyễn Thị Định”. 

- Cổng Thông tin Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, “Huyền thoại Nữ tướng Nguyễn Thị Định”. 

- Báo điện tử VietnamPlus, “Nữ tướng Nguyễn Thị Định – Biểu tượng sáng ngời của phụ nữ Việt Nam anh hùng”. 

- Tạp chí Ngân hàng, “Nguyễn Thị Định – Vị nữ tướng huyền thoại suốt đời phấn đấu vì sự nghiệp giải phóng dân tộc Việt Nam”. 

- Báo Quân đội nhân dân (media.qdnd.vn), “Các nữ tướng Quân đội nhân dân Việt Nam”. 

- Trường Chính trị Bến Tre, “Nữ tướng Nguyễn Thị Định – Biểu tượng của phụ nữ Việt Nam anh hùng và phong trào Đồng khởi”.