NGUYỄN THỊ ĐỊNH – “CÔ BA ĐỊNH” VÀ ĐỘI QUÂN TÓC DÀI BẾN TRE

1. Người phụ nữ bước vào cách mạng từ tuổi thiếu niên

Nguyễn Thị Định sinh ngày 15/3/1920 tại xã Lương Hòa, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre. Từ khi còn trẻ, bà đã tham gia hoạt động cách mạng và trải qua những năm tháng bị đàn áp, truy bắt.

Sau Cách mạng Tháng Tám, Nguyễn Thị Định tiếp tục hoạt động tại Bến Tre. Trong kháng chiến chống Pháp, bà đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ trong phong trào phụ nữ và chính quyền cách mạng địa phương. Năm 1951, bà được giao làm Phó Bí thư rồi Bí thư Huyện ủy Mỏ Cày, trực tiếp tham gia khôi phục phong trào cách mạng tại địa bàn đang chịu sự truy quét gay gắt.

2. Ở lại miền Nam sau Hiệp định Genève

Sau Hiệp định Genève năm 1954, nhiều cán bộ cách mạng miền Nam tập kết ra miền Bắc. Nguyễn Thị Định là một trong những cán bộ được giao ở lại miền Nam hoạt động bí mật.

Đây là một thời kỳ vô cùng khó khăn. Cơ sở cách mạng bị tổn thất, nhiều cán bộ bị bắt và sát hại. Người hoạt động phải thường xuyên thay đổi nơi ở, giữ bí mật danh tính và dựa vào sự che chở của nhân dân. Nguyễn Thị Định đã trải qua những năm tháng như vậy trước khi trở thành một trong những người lãnh đạo phong trào Đồng Khởi ở Bến Tre.

3. Nghị quyết 15 và thời cơ của Bến Tre

Cuối năm 1959, Nguyễn Thị Định khi đó là Phó Bí thư Tỉnh ủy Bến Tre được giao tiếp thu Nghị quyết 15 của Trung ương và truyền đạt lại cho Tỉnh ủy. Nghị quyết tạo cơ sở để phong trào cách mạng miền Nam chuyển sang một phương thức đấu tranh mạnh mẽ hơn.

Trở về Bến Tre, bà cùng Tỉnh ủy nghiên cứu cách vận dụng chủ trương vào tình hình thực tế. Bến Tre lúc đó có một mạng lưới cơ sở cách mạng được duy trì trong nhân dân, tạo điều kiện để phong trào có thể phát triển khi thời cơ xuất hiện.

4. Ngày 17 tháng 1 năm 1960

Ngày 17/1/1960, phong trào nổi dậy bắt đầu tại các xã Định Thủy, Phước Hiệp và Bình Khánh thuộc huyện Mỏ Cày. Nhân dân nổi dậy phá thế kìm kẹp, đánh vào đồn bốt và giành quyền làm chủ ở nhiều địa bàn.

Nguyễn Thị Định là một trong những người trực tiếp chỉ đạo đợt Đồng Khởi đầu tiên tại Bến Tre. Từ những địa bàn ban đầu, phong trào nhanh chóng lan rộng ra toàn huyện Mỏ Cày rồi nhiều địa phương khác trong tỉnh. Sự kiện này trở thành một trong những dấu mốc quan trọng của phong trào cách mạng miền Nam năm 1960.

5. “Đội quân tóc dài”

Một hình ảnh đặc biệt xuất hiện trong phong trào Đồng Khởi Bến Tre là “Đội quân tóc dài” – tên gọi dành cho lực lượng phụ nữ tham gia đấu tranh chính trị, binh vận và nhiều hoạt động khác.

Họ không nhất thiết phải cầm súng. Có người đấu tranh trực diện với chính quyền, có người vận động binh lính, có người làm nhiệm vụ liên lạc, nuôi giấu cán bộ hoặc tiếp tế cho lực lượng cách mạng. Sự tham gia rộng lớn của phụ nữ tạo nên một hình thức đấu tranh đặc biệt của chiến tranh nhân dân.

6. “Ba mũi giáp công”

Từ thực tiễn Bến Tre, phong trào phát triển theo phương thức kết hợp đấu tranh chính trị, đấu tranh vũ trang và binh vận. Ba hình thức này hỗ trợ lẫn nhau, tạo nên sức ép nhiều mặt đối với hệ thống chính quyền và lực lượng đối phương.

Đây là một cách vận dụng sáng tạo chiến tranh nhân dân. Người dân không chỉ đứng phía sau bộ đội mà trực tiếp tham gia vào nhiều hoạt động đấu tranh khác nhau. Chính vì vậy, Đồng Khởi không đơn thuần là một loạt trận đánh mà là một phong trào quần chúng rộng lớn.

7. Người phụ nữ trở thành vị tướng

Nguyễn Thị Định sau đó tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách trong lực lượng cách mạng miền Nam. Bà từng giữ chức Phó Tư lệnh Quân giải phóng miền Nam Việt Nam và được phong quân hàm Thiếu tướng, trở thành nữ tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Điều đáng nhớ là con đường trở thành tướng của bà không bắt đầu từ những trường quân sự lớn. Bà trưởng thành từ phong trào quần chúng, từ những năm hoạt động bí mật và từ chính thực tế chiến trường miền Nam.

8. Người mẹ của phong trào phụ nữ

Sau chiến tranh, Nguyễn Thị Định tiếp tục giữ nhiều cương vị quan trọng trong Đảng, Nhà nước và Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam. Bà dành nhiều tâm huyết cho công tác phụ nữ và xây dựng khối đại đoàn kết.

Nguyễn Thị Định qua đời năm 1992. Hình ảnh “Cô Ba Định” vì thế vẫn gắn với Bến Tre, với phong trào Đồng Khởi và đặc biệt với những người phụ nữ đã tham gia cuộc đấu tranh bằng một cách rất riêng.

Câu chuyện Nguyễn Thị Định cho thấy sức mạnh của một phong trào không chỉ nằm ở số lượng vũ khí. Trong Đồng Khởi Bến Tre, những người phụ nữ bình thường đã trở thành một lực lượng chính trị quan trọng. Từ một nữ cán bộ hoạt động bí mật giữa những năm tháng hiểm nguy, Nguyễn Thị Định đã trở thành nữ tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Cuộc đời bà là một minh chứng nổi bật cho vai trò của phụ nữ trong lịch sử đấu tranh của dân tộc.