Nguyễn Thị Định – Hơn 5.000 phụ nữ xuống đường, mở đầu “Đội quân tóc dài”

Sau cuộc Đồng khởi ngày 17/1/1960, phong trào cách mạng ở Mỏ Cày, Bến Tre phát triển mạnh. Lo sợ phong trào lan rộng, đối phương mở cuộc hành quân vào các xã Phước Hiệp, Bình Khánh, Định Thủy nhằm tiêu diệt lực lượng vũ trang và khôi phục thế kiểm soát. Ngày 22/2/1960, cuộc càn bắt đầu với sự yểm trợ của máy bay và tàu chiến.

Trước tình hình đó, Nguyễn Thị Định chủ trương sử dụng một hình thức đấu tranh mới: tập hợp phụ nữ từ các xã kéo về trung tâm huyện Mỏ Cày dưới danh nghĩa “tản cư ngược” – từ vùng nông thôn đang bị càn quét vào thị trấn. Nhưng mục đích thực sự là đưa lực lượng quần chúng trực tiếp tố cáo những hành động của đối phương và yêu cầu chấm dứt cuộc càn.

Ngày 27/2/1960, những đoàn người bắt đầu kéo về Mỏ Cày. Hơn 5.000 phụ nữ, từ nhiều xã, đi trên hàng trăm chiếc xuồng. Họ mang theo cả con nhỏ, chăn màn; nhiều người mang theo người bị thương, thi thể người dân và những mảnh bom, mảnh đạn làm chứng cứ. Đoàn người tiến vào khu vực quận trưởng, nhà thông tin và các nơi công cộng, yêu cầu chính quyền phải chữa trị người bị thương, cung cấp thuốc men, thực phẩm và rút quân để nhân dân trở về quê.

Cuộc đấu tranh không kết thúc trong một ngày. Quần chúng kiên trì bám trụ, mỗi ngày lại có thêm người từ các địa phương kéo về. Nhiều chức sắc tôn giáo, nhân sĩ và một bộ phận công chức, binh lính, cảnh sát cũng bày tỏ sự đồng tình với yêu sách của người dân. Trước sức ép của cuộc đấu tranh, quận trưởng Mỏ Cày phải hứa chuyển yêu sách lên cấp trên và tìm cách giải quyết tình hình.

Cuộc đấu tranh kéo dài 12 ngày đêm. Đến ngày 10/3/1960, chính quyền Sài Gòn phải ra lệnh rút quân khỏi khu vực.

Từ cuộc đấu tranh đặc biệt ấy, một hình thức tập hợp phụ nữ mới được hình thành và về sau được biết đến với tên gọi “Đội quân tóc dài”. Đây không phải là một đơn vị quân đội theo nghĩa thông thường, mà là lực lượng quần chúng tham gia đấu tranh chính trị, binh vận và phối hợp với lực lượng vũ trang. Từ Bến Tre, hình thức đấu tranh này tiếp tục phát triển và trở thành một nét đặc biệt của phong trào Đồng khởi ở miền Nam.