Nguyễn Thị Định – Linh hồn của phong trào Đồng Khởi
Nguyễn Thị Định sinh ngày 15 tháng 3 năm 1920 trong một gia đình nông dân yêu nước tại xã Lương Hòa, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre. Tuổi thơ của bà gắn với cuộc sống nghèo khó dưới ách thực dân. Năm 16 tuổi, bà tham gia phong trào cách mạng và chỉ hai năm sau được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Những năm đầu hoạt động, bà nhiều lần bị thực dân Pháp theo dõi, bắt giam. Chồng bà, ông Nguyễn Văn Bích, bị đày ra Côn Đảo và hy sinh. Nỗi đau mất chồng càng củng cố quyết tâm của bà tiếp tục con đường đấu tranh giải phóng dân tộc.
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Nguyễn Thị Định tham gia lãnh đạo giành chính quyền ở Bến Tre. Năm 1946, bà được giao một nhiệm vụ đặc biệt: tổ chức và chỉ huy chuyến tàu vận chuyển khoảng 12 tấn vũ khí từ miền Bắc vào Nam để chi viện cho chiến trường Tây Nam Bộ. Đây được xem là một trong những chuyến vận chuyển vũ khí đường biển sớm nhất, thể hiện sự mưu trí và lòng dũng cảm của bà.
Sau Hiệp định Genève năm 1954, Nguyễn Thị Định được phân công ở lại miền Nam hoạt động bí mật. Trong điều kiện bị chính quyền Sài Gòn truy lùng gắt gao, bà cùng Tỉnh ủy Bến Tre kiên trì xây dựng cơ sở cách mạng, giữ vững phong trào quần chúng. Cuối năm 1959, sau khi tiếp thu Nghị quyết 15 của Trung ương, bà trở về Bến Tre chuẩn bị cho cuộc nổi dậy của nhân dân.
Ngày 17 tháng 1 năm 1960, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Nguyễn Thị Định, cuộc nổi dậy ở các xã Định Thủy, Phước Hiệp và Bình Khánh (huyện Mỏ Cày) bùng nổ thắng lợi. Chính bà là người sử dụng và phổ biến khái niệm "Đồng Khởi" để chỉ cuộc nổi dậy đồng loạt của quần chúng. Từ thắng lợi ở Bến Tre, phong trào Đồng Khởi nhanh chóng lan rộng khắp miền Nam, tạo bước ngoặt quan trọng cho cách mạng.
Một dấu ấn lớn khác của Nguyễn Thị Định là sự ra đời của Đội quân tóc dài. Đây là lực lượng phụ nữ đấu tranh chính trị kết hợp với binh vận và hỗ trợ lực lượng vũ trang. Họ tổ chức biểu tình, đấu tranh trực diện với chính quyền Sài Gòn, vận động binh lính buông súng và bảo vệ nhân dân. Cùng với đó, bà góp phần hoàn thiện phương thức "ba mũi giáp công" gồm đấu tranh chính trị, đấu tranh vũ trang và binh vận – một hình thức tác chiến đặc sắc của chiến tranh nhân dân ở miền Nam.
Năm 1965, Nguyễn Thị Định được cử làm Phó Tư lệnh Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam. Với cương vị này, bà trực tiếp chỉ đạo nhiều hoạt động quân sự, công tác dân vận và phong trào phụ nữ trên toàn chiến trường miền Nam. Đến ngày 17 tháng 4 năm 1974, bà được phong quân hàm Thiếu tướng, trở thành nữ tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng đánh giá cao bà và coi đó là niềm tự hào của phụ nữ Việt Nam.
Sau ngày đất nước thống nhất, Nguyễn Thị Định tiếp tục đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng trong Đảng và Nhà nước, trong đó có Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam và Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước. Bà luôn dành sự quan tâm đặc biệt đến công tác phụ nữ, giáo dục truyền thống cách mạng và xây dựng đất nước trong thời bình.
Nguyễn Thị Định qua đời ngày 26 tháng 8 năm 1992. Tên tuổi của bà gắn liền với phong trào Đồng Khởi, Đội quân tóc dài và nghệ thuật chiến tranh nhân dân ở miền Nam. Hình ảnh người nữ tướng giản dị nhưng kiên cường đã trở thành biểu tượng của lòng yêu nước, trí tuệ và bản lĩnh của phụ nữ Việt Nam trong thế kỷ XX.
