NGUYỄN THỊ ĐỊNH – NGƯỜI NỮ TƯỚNG VÀ CUỘC ĐỒNG KHỞI BẾN TRE

1. Người phụ nữ bước vào cuộc chiến

Nguyễn Thị Định (1920–1992) sinh tại xã Lương Hòa, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre. Từ khi còn trẻ, bà đã tham gia phong trào cách mạng và trải qua những năm tháng bị địch bắt, giam cầm. Sau Cách mạng Tháng Tám, bà tiếp tục hoạt động ở Bến Tre. Năm 1946, bà tham gia chuyến vượt biển ra Bắc để xin Trung ương chi viện vũ khí cho chiến trường Nam Bộ. Chuyến đi ấy là một dấu mốc đáng nhớ trong cuộc đời cách mạng của bà.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, Nguyễn Thị Định được giao ở lại miền Nam hoạt động bí mật. Đây là thời kỳ cực kỳ nguy hiểm. Cán bộ cách mạng phải thay đổi nơi ở, giữ bí mật thân phận và dựa vào sự che chở của nhân dân để tồn tại. Nguyễn Thị Định nhiều lần đối mặt với sự truy lùng nhưng vẫn bám trụ địa bàn và tiếp tục gây dựng phong trào. Đến cuối năm 1959, bà giữ cương vị Phó Bí thư Tỉnh ủy Bến Tre.

2. Nghị quyết 15 và thời cơ của Bến Tre

Cuối năm 1959, Nghị quyết 15 của Trung ương về cách mạng miền Nam được truyền đạt tới Bến Tre. Nguyễn Thị Định được cử đi tiếp thu nghị quyết và trở về địa phương để truyền đạt lại cho Tỉnh ủy. Bà cùng các đồng chí phân tích tình hình và nhận thấy cần phát động quần chúng nổi dậy phá thế kìm kẹp của đối phương.

Ngày 1/1/1960, tại Bến Tre diễn ra cuộc họp quan trọng để triển khai tinh thần Nghị quyết 15. Nguyễn Thị Định cùng các đồng chí thống nhất chọn ba xã Định Thủy, Phước Hiệp và Bình Khánh ở Mỏ Cày làm điểm phát động. Việc lựa chọn địa bàn không phải ngẫu nhiên mà dựa trên sự chuẩn bị cơ sở cách mạng và đánh giá tương quan lực lượng.

3. Ngày 17 tháng 1 năm 1960

Ngày 17/1/1960, cuộc Đồng khởi Bến Tre chính thức bùng nổ tại ba xã điểm. Nhân dân nổi dậy phá thế kìm kẹp, kết hợp đấu tranh chính trị với lực lượng vũ trang và công tác binh vận. Đây là một hình thức đấu tranh có tính sáng tạo cao trong điều kiện cụ thể của miền Nam lúc bấy giờ.

Chỉ trong một tuần, từ ngày 17 đến 25/1/1960, phong trào đã lan rộng mạnh mẽ. Theo tư liệu của VietnamPlus, 47 xã ở Bến Tre nổi dậy, 22 xã được giải phóng hoàn toàn. Những con số ấy cho thấy sức lan tỏa rất lớn của phong trào sau khi các địa bàn đầu tiên giành được thắng lợi.

Nguyễn Thị Định là một trong những người trực tiếp chỉ đạo cuộc Đồng khởi. Chính bà đã sử dụng khái niệm “Đồng khởi” để chỉ cuộc nổi dậy đồng loạt, với cách giải thích ngắn gọn là “đồng lòng, đồng loạt”.

4. Đội quân tóc dài xuất hiện

Một trong những hình ảnh đặc biệt nhất của Đồng khởi Bến Tre là sự tham gia đông đảo của phụ nữ. Trong cuộc đấu tranh, phụ nữ không đứng ngoài chiến trường. Họ tổ chức thành những đội hình đấu tranh chính trị, trực tiếp đối mặt với quân địch, đòi chấm dứt càn quét, khủng bố và bảo vệ dân làng.

Từ phong trào đó hình thành “Đội quân tóc dài”, một lực lượng đấu tranh đặc biệt của phụ nữ miền Nam. Họ có thể tham gia biểu tình, đấu tranh trực diện, vận động binh lính, bảo vệ cơ sở cách mạng và trong nhiều trường hợp hỗ trợ hoạt động vũ trang. Tên tuổi Nguyễn Thị Định từ đó gắn chặt với hình ảnh đội quân tóc dài và phong trào Đồng khởi Bến Tre.

5. “Ba mũi giáp công”

Một nét đặc sắc trong phương thức đấu tranh ở Bến Tre là sự kết hợp giữa đấu tranh chính trị, đấu tranh vũ trang và binh vận, thường được gọi là “ba mũi giáp công”. Đây không phải chỉ là một khẩu hiệu mà là cách kết hợp nhiều lực lượng và phương thức để tạo sức ép lên đối phương.

Nguyễn Thị Định cùng tập thể lãnh đạo Bến Tre đã vận dụng phương thức này một cách linh hoạt. Có lúc lực lượng vũ trang đánh vào đồn bốt, trong khi quần chúng nổi dậy phá thế kìm kẹp; có lúc phụ nữ trực tiếp đấu tranh chính trị; đồng thời công tác binh vận tác động vào những người trong hàng ngũ đối phương. Sự phối hợp ấy góp phần tạo nên sức mạnh đặc biệt của phong trào Đồng khởi.

6. Từ Bí thư Tỉnh ủy đến nữ tướng

Sau thắng lợi của Đồng khởi, tháng 4/1960, Nguyễn Thị Định được bầu làm Bí thư Tỉnh ủy Bến Tre. Năm 1961, bà trở thành Khu ủy viên Khu 8, phụ trách dân vận và công tác phụ nữ. Năm 1964, bà được bầu làm Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam.

Năm 1965, bà được bầu làm Hội trưởng Hội Liên hiệp Phụ nữ giải phóng miền Nam và được giao nhiệm vụ Phó Tư lệnh Quân giải phóng miền Nam Việt Nam, phụ trách phong trào chiến tranh du kích. Ngày 17/4/1974, Nguyễn Thị Định chính thức được phong quân hàm Thiếu tướng. Bà trở thành nữ tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

7. Một người phụ nữ làm nên lịch sử

Điều đặc biệt ở Nguyễn Thị Định không chỉ là việc bà trở thành nữ tướng. Điều đáng nhớ hơn là cách bà lãnh đạo phong trào trong một hoàn cảnh mà phụ nữ thường bị xem là lực lượng yếu thế. Bà đã chứng minh rằng phụ nữ có thể trở thành lực lượng chính trị, lực lượng vận động quần chúng và thậm chí đảm nhiệm những vị trí chỉ huy quan trọng trong chiến tranh.

Đồng khởi Bến Tre cũng cho thấy sức mạnh của nhân dân khi được tổ chức và tập hợp đúng cách. Những người phụ nữ bình thường, những bà mẹ, người chị ở các làng quê đã trở thành những người đấu tranh trực tiếp. Chính từ những con người bình dị ấy, “Đội quân tóc dài” trở thành một biểu tượng của phong trào cách mạng miền Nam.

8. Di sản của nữ tướng Ba Định

Nguyễn Thị Định qua đời năm 1992. Nhưng tên tuổi bà vẫn gắn với Bến Tre và với phong trào Đồng khởi năm 1960. Bà là một trong những nhân vật tiêu biểu nhất cho vai trò của phụ nữ Việt Nam trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc.

Nhìn lại cuộc đời bà, có thể thấy một hành trình từ cô gái trẻ tham gia cách mạng, người phụ nữ vượt biển ra Bắc tìm đường chi viện, cán bộ hoạt động bí mật trong những năm tháng nguy hiểm, người lãnh đạo Đồng khởi Bến Tre, đến nữ tướng của Quân đội nhân dân Việt Nam. Đó là một hành trình được xây dựng không phải bằng những lời nói lớn lao mà bằng sự kiên trì, quyết đoán và lòng tin vào sức mạnh của nhân dân.

Nguyễn Thị Định để lại một bài học đặc biệt về bản lĩnh của người lãnh đạo: biết nắm bắt thời cơ, biết dựa vào nhân dân và dám chịu trách nhiệm trước quyết định của mình. Từ Bến Tre năm 1960, ngọn lửa Đồng khởi đã lan rộng, còn hình ảnh người phụ nữ khăn rằn, người “chị Ba Định” đã trở thành biểu tượng của phụ nữ miền Nam kiên cường. Câu chuyện của bà vì thế không chỉ là câu chuyện về một nữ tướng, mà còn là câu chuyện về sức mạnh của nhân dân và phụ nữ Việt Nam trong những năm tháng đất nước đứng trước thử thách sống còn.