Phan Như Cẩn – Người phi công anh hùng quê Can Lộc

Phan Như Cẩn sinh năm 1933 tại xã Quang Lộc, huyện Can Lộc, Hà Tĩnh. Từ nhỏ, ông được biết đến là người thông minh, gan dạ và có sức khỏe tốt. Năm 1951, khi đất nước đang trong những năm tháng kháng chiến gian khổ, ông lên đường nhập ngũ.

Với ý chí và tinh thần ham học hỏi, ông được cử đi đào tạo phi công tại Trung Quốc, sau đó tiếp tục học tập tại Liên Xô. Từ một người lính trẻ, Phan Như Cẩn từng bước trở thành một phi công được đào tạo bài bản, sẵn sàng thực hiện những nhiệm vụ đặc biệt của Không quân Việt Nam.

Trong những năm đầu công tác, ông thực hiện nhiệm vụ vận chuyển, chi viện cho chiến trường. Đến khi chiến tranh ngày càng ác liệt, ông được giao nhiệm vụ chiến đấu bằng máy bay AN-2.

Chiến công “không đối biển”

Đêm 7-3-1966, Phan Như Cẩn được giao chỉ huy một nhiệm vụ đặc biệt trên vùng biển Sầm Sơn, Thanh Hóa. Chiếc AN-2 vốn được sử dụng chủ yếu cho nhiệm vụ vận tải, nhưng đã được cải tiến để tham gia chiến đấu.

Trong điều kiện khó khăn và nguy hiểm, ông cùng đồng đội tổ chức tập kích tàu biệt kích của Mỹ. Trận đánh đã bắn cháy tàu địch, tạo nên một chiến công đặc biệt, được xem là trận “không đối biển” đầu tiên của Không quân Việt Nam.

Chiến công ấy cho thấy sự sáng tạo, dũng cảm của những người lính không quân trong hoàn cảnh vũ khí, phương tiện còn nhiều hạn chế. Họ đã biến những chiếc máy bay vận tải thành phương tiện chiến đấu và tìm ra cách đánh phù hợp với điều kiện thực tế.

Ngày 22-12-1967, Phan Như Cẩn cùng một số phi công xuất sắc vinh dự được gặp Bác Hồ tại Phủ Chủ tịch và chụp ảnh cùng Bác, Đại tướng Võ Nguyên Giáp.

Trận đánh Pa Thí và chuyến bay cuối cùng

Ngày 12-1-1968, Phan Như Cẩn tiếp tục nhận một nhiệm vụ đặc biệt nguy hiểm: chỉ huy biên đội 4 máy bay AN-2 đánh vào căn cứ radar Pa Thí trên đất Lào. Đây là một căn cứ radar quan trọng của đối phương, nằm trên đỉnh núi cao khoảng 1.688m, có vai trò hỗ trợ chỉ huy và dẫn đường cho các hoạt động quân sự của Mỹ.

Khoảng 11 giờ 43 phút, biên đội do ông chỉ huy xuất kích từ sân bay Gia Lâm. Bốn chiếc AN-2 bay thấp, luồn qua địa hình núi để tiếp cận mục tiêu, sau đó bất ngờ tổ chức công kích.

Trận đánh diễn ra quyết liệt nhưng đạt được mục tiêu. Hệ thống radar, đài chỉ huy, các phương tiện kỹ thuật, nhà kho và khu vực đóng quân bị phá hủy; hai máy bay trực thăng của đối phương cũng bị đánh cháy.

Nhưng chiến thắng ấy phải đổi bằng sự hy sinh.

Trên đường trở về, trong điều kiện địa hình núi cao hiểm trở, thời tiết không thuận lợi và phải bay thấp để giữ bí mật, máy bay do Phan Như Cẩn chỉ huy cùng một máy bay khác gặp nạn. Toàn bộ tổ bay đã anh dũng hy sinh. Chuyến bay ấy trở thành chuyến bay cuối cùng của người phi công quê Can Lộc.

Phan Như Cẩn hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ. Nhưng những chiến công và sự hy sinh của ông đã trở thành một phần đáng tự hào trong lịch sử Không quân Nhân dân Việt Nam.

Tháng 8-1970, ông được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, trở thành người đầu tiên của Trung đoàn Không quân 919 được trao tặng danh hiệu cao quý này.

Từ một người con của vùng quê Quang Lộc, Phan Như Cẩn đã trở thành người chiến sĩ làm nhiệm vụ trên những bầu trời đầy hiểm nguy. Cuộc đời ông tuy ngắn ngủi nhưng để lại dấu ấn sâu đậm bằng lòng dũng cảm, tinh thần trách nhiệm và sự hy sinh vì Tổ quốc.

Ngày hôm nay, khi những chuyến bay đã trở nên quen thuộc và bầu trời quê hương đã bình yên, câu chuyện về Anh hùng liệt sĩ Phan Như Cẩn vẫn nhắc chúng ta nhớ rằng phía sau sự bình yên ấy là những thế hệ đã từng bay vào nơi hiểm nguy nhất và sẵn sàng hy sinh để bảo vệ đất nước.