Nguyễn Thị Hòa
Trong những trang sử vàng của Hà Tĩnh, cái tên Ngã ba Đồng Lộc không chỉ gắn liền với sự hy sinh của 10 đóa hoa trinh liệt, mà còn được lưu giữ qua lời kể của những người ở lại. Bà Nguyễn Thị Hòa – người con gái quê Lộc Hà – chính là một "nhân chứng sống" hiếm hoi đã đi qua những năm tháng rực lửa ấy với bao nỗi niềm đau đáu về những người đồng đội đã nằm lại dưới lòng đất mẹ.
Năm 1968, cô gái trẻ Nguyễn Thị Hòa khi ấy mới tròn 20 tuổi, rời xa gia đình để gia nhập lực lượng Thanh niên xung phong. Cùng với chị Võ Thị Tần và các chị em trong Tiểu đội 4, bà đã có những ngày tháng không thể nào quên tại "túi bom" Đồng Lộc. Bà kể rằng, cuộc sống lúc bấy giờ chỉ có tiếng bom gào rú và bụi đất mịt mù, nhưng trong mắt những cô gái tuổi đôi mươi, cuộc đời vẫn đẹp lạ thường. Họ chia nhau từng bát cơm lạt, từng ngụm nước suối và cùng nhau cất cao tiếng hát để át đi tiếng nổ của kẻ thù.
Ngày 24/7/1968 định mệnh, bà Hòa không ở trong căn hầm định mệnh đó cùng 10 người chị em của mình. Khi loạt bom tàn khốc dội xuống, cả một vùng trời Đồng Lộc rung chuyển. Lúc bà chạy đến, tất cả chỉ còn là một hố bom sâu hoắm và đất đá ngổn ngang. Cả tiểu đội đã hy sinh, chỉ còn mình bà đứng lặng giữa khói bụi chiến trường. Nỗi đau mất đi những người đồng đội thân thiết như chị em ruột thịt đã trở thành một vết sẹo không bao giờ lành trong trái tim người lính trẻ.
Sau ngày hòa bình, bà Hòa trở về quê hương, mang theo những ký ức vẹn nguyên về tiểu đội 10 cô gái. Mỗi lần đứng trước anh linh các chị, bà lại nghẹn ngào kể cho thế hệ trẻ nghe về những cô gái từng yêu đời, từng hay cười và từng dũng cảm đến nhường nào. Bà chính là nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, giúp chúng ta hiểu rằng sự hy sinh của các chị không chỉ là một cột mốc lịch sử, mà là những cuộc đời, những ước mơ đã gửi lại để đất nước được xanh tươi.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, mái tóc cô gái thanh niên xung phong ngày nào giờ đã bạc trắng, nhưng giọng nói của bà vẫn run lên mỗi khi nhắc về Đồng Lộc. Câu chuyện của bà Nguyễn Thị Hòa là lời nhắc nhở nhẹ nhàng mà sâu sắc về lòng biết ơn, về một thế hệ đã hiến dâng cả thanh xuân cho hòa bình dân tộc.



