NGUYỄN THỊ HOA – TRẦN THỊ THANH Người con gái không khuất phục trong lao tù

Có những người bước vào lịch sử bằng một chiến công rất lớn.

Nhưng cũng có những người đi vào lịch sử bằng cách giữ vững mình trong những hoàn cảnh mà con người tưởng như không thể chịu đựng nổi.

Nguyễn Thị Hoa – tên thật Trần Thị Thanh – thuộc về những con người như thế.

Câu chuyện của chị không chỉ diễn ra ngoài chiến trường.

Phần lớn những năm tháng cuối đời của chị diễn ra sau những cánh cửa nhà tù.

Ở đó không có tiếng súng của một trận đánh.

Không có chiến hào.

Không có đồng đội đứng bên cạnh để yểm trợ.

Chỉ có những bức tường đá, những phòng giam chật hẹp, những cuộc tra khảo và một người phụ nữ trẻ phải tự mình giữ lấy điều quý giá nhất:

khí tiết của mình.

Trần Thị Thanh sinh năm 1943.

Tuổi thơ của chị không giống nhiều cô gái cùng trang lứa.

Chị mồ côi cha mẹ từ nhỏ và được ông Lê Văn Tiễn cùng bà Trần Thị Nguyên ở vùng Phước Thạnh, Đất Đỏ, nhận về nuôi. Gia đình nghèo, cuộc sống thiếu thốn nên chị không có điều kiện học hành nhiều. Chị chỉ biết đọc, biết viết rồi sớm nghỉ học để phụ giúp gia đình.

Nhưng Đất Đỏ những năm ấy là một vùng đất đặc biệt.

Phong trào cách mạng đã ăn sâu vào nhiều gia đình.

Chiến tranh không phải điều gì xa xôi.

Nó hiện diện trong từng con đường, từng xóm làng, từng gia đình.

Những cuộc bắt bớ, đàn áp, truy lùng diễn ra ngày càng khốc liệt.

Và trong hoàn cảnh ấy, cô gái trẻ Trần Thị Thanh dần trưởng thành.

Năm 1963, khi mới khoảng 20 tuổi, chị quyết định thoát ly gia đình, tham gia công tác phụ nữ huyện Long Đất.

Đó cũng là lúc chị bắt đầu cuộc đời của một người hoạt động cách mạng.

Chị lấy tên Nguyễn Thị Hoa để hoạt động.

Một cái tên mới.

Một cuộc đời mới.

Và cũng từ đó, tuổi thanh xuân của chị gắn với những nhiệm vụ mà bất cứ lúc nào cũng có thể phải trả giá bằng mạng sống.

Những ngày đầu tham gia phong trào, chị được học những điều cơ bản về công tác cách mạng, vận động quần chúng và xây dựng cơ sở.

Từ công tác phụ nữ, chị dần bước vào hoạt động du kích.

Một cô gái vốn ít được học hành lại trở thành người cán bộ trẻ trong phong trào.

Chị không phải người có xuất thân đặc biệt.

Không có một gia đình quyền thế.

Không được đào tạo trong những trường lớp quân sự lớn.

Nhưng chị có một thứ rất quan trọng:

sự gan dạ.

Năm 1964, khi địa phương chủ trương tiêu diệt Ba Cụt, một xã trưởng bị cách mạng xác định là ác ôn, Nguyễn Thị Hoa tình nguyện nhận nhiệm vụ.

Một buổi sáng, chị hóa trang như một người phụ nữ đi chợ.

Vũ khí được giấu trong chiếc giỏ.

Không ai nhìn thấy ở người phụ nữ trẻ ấy dáng vẻ của một du kích.

Chị đi như bao người dân khác.

Chờ đợi.

Quan sát.

Và khi mục tiêu xuất hiện, chị hành động.

Quả lựu đạn được ném ra.

Nhưng không nổ.

Chỉ một khoảnh khắc ấy thôi cũng đủ làm mọi thứ thay đổi.

Tên Ba Cụt lập tức đuổi theo.

Chị chạy.

Nhưng chị có tật ở chân nên không thể chạy nhanh.

Khoảng cách ngày càng bị rút ngắn.

Cuối cùng, chị bị bắt.

Người ta có thể hình dung rằng khi bị bắt, một người trẻ tuổi như chị sẽ sợ hãi.

Nhưng điều đáng nhớ nhất của Nguyễn Thị Hoa không phải là việc chị đã bị bắt.

Mà là những gì chị làm sau khi bị bắt.

Kẻ địch tra hỏi.

Muốn biết ai tổ chức.

Ai chỉ đạo.

Ai đứng phía sau.

Ai là cơ sở.

Nhưng chị không khai.

Theo tư liệu về chị, khi bị tên Ba Cụt tra hỏi ngay tại khu vực chợ Đất Đỏ, chị trả lời rằng không ai tổ chức, chị hành động vì căm thù. Khi bị hỏi mình là con ai, cháu ai, chị đáp một câu thể hiện rõ khí tiết của người chiến sĩ: “Tao là con của dân, là cháu Bác Hồ.”

Câu nói ấy không phải một lời nói lớn lao.

Nhưng trong hoàn cảnh một người đang bị bắt và đối diện với kẻ thù, nó trở thành một lời khẳng định.

Chị không nhận mình thuộc về một gia đình quyền thế.

Không dựa vào bất kỳ danh phận nào.

Chị nói mình là con của nhân dân.

Sau đó, Nguyễn Thị Hoa bị đưa qua nhiều nơi giam giữ.

Từ cảnh sát Đất Đỏ đến khám đường Bà Rịa.

Rồi nhà lao Tân Hiệp.

Nhà lao Chí Hòa.

Cuối cùng là Côn Đảo.

Những năm tháng ấy kéo dài gần một thập kỷ.

Mỗi nhà tù lại là một thử thách mới.

Nhưng với Nguyễn Thị Hoa, bị bắt không có nghĩa là ngừng đấu tranh.

Ở nhà lao Tân Hiệp, chị tham gia các cuộc đấu tranh của tù chính trị.

Đầu năm 1969, tù nhân chính trị tại đây nổi dậy đấu tranh, yêu cầu chấm dứt đàn áp và đòi các quyền cơ bản của người tù. Nguyễn Thị Hoa tham gia tích cực và sau đó bị chuyển sang nhà lao Chí Hòa.

Tại Chí Hòa, cuộc đấu tranh tiếp tục.

Các nữ tù chính trị tổ chức lực lượng, phân công người phụ trách hậu cần, đấu tranh chính trị, cứu thương và lực lượng xung kích.

Nguyễn Thị Hoa được giao tham gia lực lượng thanh niên xung kích.

Một điều rất đặc biệt ở những cuộc đấu tranh trong tù là người tham gia gần như không có gì trong tay.

Không súng.

Không đạn.

Không chiến hào.

Chỉ có tiếng nói.

Sự đoàn kết.

Và ý chí.

Nhưng chính những thứ tưởng như nhỏ bé ấy lại khiến nhà tù trở thành một nơi mà người tù chính trị vẫn có thể tiếp tục đấu tranh.

Tại Chí Hòa, những nữ tù chính trị đã tổ chức nhiều hình thức phản đối chế độ giam giữ hà khắc.

Có những cuộc tuyệt thực kéo dài.

Có những lúc sức khỏe của các nữ tù nhân suy kiệt nghiêm trọng.

Nguyễn Thị Hoa vẫn tham gia.

Ngay cả khi sức khỏe yếu, chị vẫn giữ kỷ luật và tiếp tục cùng đồng đội đấu tranh.

Nhưng cuộc sống trong nhà tù ngày càng khắc nghiệt.

Đến năm 1970, chị bị đưa ra Côn Đảo.

Nơi đây vốn được biết đến như một hệ thống nhà tù đặc biệt khắc nghiệt trong thời chiến.

Đối với Nguyễn Thị Hoa, đây là chặng cuối cùng của cuộc đời.

Côn Đảo.

Biển rộng ở ngoài kia.

Nhưng phía trong những bức tường đá là những người tù chính trị bị giam giữ trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt.

Nguyễn Thị Hoa bị đưa vào khu biệt giam.

Nhưng ngay cả khi thân thể bị giam cầm, tinh thần của chị vẫn không bị khuất phục.

Chị cùng các nữ tù chính trị tiếp tục đấu tranh.

Các chị tìm cách động viên nhau.

Chia sẻ với nhau từng chút sức lực.

Có khi là một lời nói.

Có khi là một mảnh kỷ vật.

Có khi chỉ đơn giản là ngồi cạnh nhau trong những giờ phút khó khăn.

Trong một lần chị Ba Hòa bị sốt rét, Nguyễn Thị Hoa đến thăm.

Chị biết sức khỏe của mình cũng đã rất yếu.

Và chị nói với đồng đội một câu khiến những người bên cạnh không thể quên.

Chị nói rằng nếu phải chết, chị xin được chết thay cho chị Ba Hòa, vì mình là người cùng quê với chị Võ Thị Sáu và “được ưu tiên chết hơn”.

Đó là một lời nói rất lạ.

Một người đang ở trong hoàn cảnh nguy hiểm lại nghĩ đến việc để mình chịu phần khó khăn hơn cho người khác.

Và không lâu sau đó, chính Nguyễn Thị Hoa trở thành người ra đi trước.

Ngày 30/4/1973.

Còn hai năm nữa mới đến ngày đất nước thống nhất.

Nhưng tại Côn Đảo, những người tù chính trị vẫn đang phải chịu đựng những ngày tháng cuối cùng của chiến tranh.

Theo tư liệu của Trung tâm Bảo tồn Di tích Quốc gia Côn Đảo, ngày hôm ấy, trong bối cảnh chính quyền Sài Gòn tìm cách kiểm soát, đàn áp tù chính trị và cưỡng ép họ ký vào những giấy tờ đã chuẩn bị, lực lượng cảnh sát dã chiến đã tiến hành đàn áp trong nhà tù.

Nguyễn Thị Hoa lúc ấy đã suy kiệt.

Chị bị bệnh.

Nhưng cuộc đời người nữ chiến sĩ ấy đã đi đến những giờ phút cuối cùng.

Chị trút hơi thở cuối cùng tại Côn Đảo vào ngày 30/4/1973.

Một người con gái mới khoảng 30 tuổi.

Một tuổi đời đáng lẽ vẫn còn rất dài.

Nhưng tuổi thanh xuân của chị đã nằm lại nơi nhà tù giữa biển.

Tin Nguyễn Thị Hoa hy sinh lan ra trong những người tù chính trị.

Các nữ tù nhân đấu tranh, tố cáo sự đàn áp và yêu cầu được đưa tiễn đồng đội.

Người con gái từng bước qua những nhà lao từ Đất Đỏ, Bà Rịa, Tân Hiệp, Chí Hòa rồi Côn Đảo đã để lại trong lòng những người sống cùng chị một hình ảnh rất rõ:

một người phụ nữ trẻ, dũng cảm ngoài chiến trường và kiên cường trong lao tù.

Chị không có cơ hội nhìn thấy ngày đất nước thống nhất.

Không có cơ hội trở về Đất Đỏ.

Không có cơ hội sống một cuộc đời bình thường sau chiến tranh.

Nhưng tên tuổi chị vẫn được nhắc lại.

Mộ chị hiện ở Khu C, Nghĩa trang Hàng Dương, Côn Đảo.

Ngày 28/4/2000, Nhà nước truy tặng chị danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Điều khiến câu chuyện của Nguyễn Thị Hoa đặc biệt không nằm ở một trận đánh lớn.

Cũng không phải bởi chị đã chỉ huy một đơn vị đông người.

Mà bởi cuộc đời chị cho thấy một điều:

Có những cuộc chiến không diễn ra ngoài chiến trường.

Nó diễn ra trong một căn phòng biệt giam.

Trong một cuộc hỏi cung.

Trong một lần tuyệt thực.

Trong một khoảnh khắc người ta muốn mình nói ra tên của đồng đội.

Trong một đêm mà sức khỏe đã cạn kiệt nhưng vẫn phải tự nhắc mình rằng:

Không được khuất phục.

Nguyễn Thị Hoa đã chiến đấu bằng cách ấy.

Và có lẽ đó là lý do vì sao những người từng sống cùng chị trong lao tù vẫn nhớ về chị rất lâu sau khi chị đã hy sinh.

🌱 BÀI HỌC CHO TUỔI TRẺ HÔM NAY

Câu chuyện của Nguyễn Thị Hoa không chỉ nói về lòng dũng cảm.

Nó còn nói về trách nhiệm với tập thể.

Chị không chiến đấu chỉ vì bản thân.

Khi ở ngoài chiến trường, chị nhận nhiệm vụ vì phong trào.

Khi bị bắt, chị không khai báo để bảo vệ cơ sở.

Khi ở trong tù, chị tiếp tục đấu tranh cùng đồng đội.

Khi một người bạn tù đau yếu, chị lại nghĩ đến người khác trước cả bản thân mình.

Đối với tuổi trẻ hôm nay, điều ấy có thể được hiểu theo một cách rất gần gũi:

🌿 Làm việc chung thì phải biết giữ trách nhiệm với tập thể.

🌿 Khi gặp khó khăn, đừng vội bỏ đồng đội lại phía sau.

🌿 Đã nhận nhiệm vụ thì cố gắng làm đến cùng trong khả năng của mình.

🌿 Và trong những lúc khó khăn nhất, hãy nhớ rằng bản lĩnh của một người thường được thể hiện rõ nhất khi không có ai đứng cạnh để nhắc mình phải cố gắng.

🌻 LỜI KẾT

Nguyễn Thị Hoa ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ.

Chị không có một cuộc sống dài để kể lại câu chuyện của mình.

Những người kể lại câu chuyện ấy hôm nay là đồng đội, những người từng bị giam cùng chị, những người ở vùng Đất Đỏ và những tư liệu còn lưu lại.

Nhưng có một hình ảnh dường như vẫn còn rất rõ.

Một cô gái trẻ bước vào chợ với chiếc giỏ trên tay.

Một người phụ nữ bị bắt và đứng trước kẻ thù nhưng không cúi đầu.

Một nữ tù chính trị trong những căn phòng chật hẹp vẫn cùng đồng đội đấu tranh.

Và cuối cùng là một người con gái nằm lại giữa Côn Đảo.

30/4/1973.

Đúng hai năm trước ngày đất nước thống nhất.

Chị không được nhìn thấy ngày ấy.

Nhưng sự hy sinh của chị đã trở thành một phần của hành trình đi đến ngày ấy.

Có những người góp phần làm nên lịch sử bằng những chiến công vang dội.

Và cũng có những người góp phần làm nên lịch sử bằng cách không để mình khuất phục trong những ngày đen tối nhất.

Nguyễn Thị Hoa là một người như vậy.

🌿 Một bông hoa của Đất Đỏ.

🌿 Một người con gái của Côn Đảo.

🌿 Một người đã dành trọn tuổi thanh xuân để giữ gìn điều mình tin là đúng, và giữ cả sự sống của những người đồng đội trong những năm tháng khắc nghiệt nhất của chiến tranh.