NGUYỄN THỊ HOÀI – TUỔI 17 NẰM LẠI GIỮA “TỌA ĐỘ LỬA” TRUÔNG BỒN

Trong số 13 chiến sĩ Thanh niên xung phong hy sinh tại Truông Bồn ngày 31/10/1968, Nguyễn Thị Hoài là người trẻ tuổi nhất. Chị sinh ngày 17/7/1951, quê tại xã Hưng Yên, huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An. Khi hy sinh, Hoài mới vừa tròn 17 tuổi. Những năm tháng tuổi trẻ của cô gái xứ Nghệ ấy đã không gắn với giảng đường hay những dự định riêng của tuổi đôi mươi, mà gắn với một cung đường thường xuyên hứng chịu bom đạn – nơi những người thanh niên xung phong ngày đêm giữ cho tuyến giao thông không bị đứt đoạn.

Theo tư liệu của Khu di tích lịch sử Truông Bồn, Nguyễn Thị Hoài xuất thân từ thôn Đại Phú, xã Hưng Yên, huyện Hưng Nguyên. Cha chị là ông Nguyễn Văn Khánh, làm nghề nông; mẹ là bà Nguyễn Thị Miện. Hoài lớn lên trong một gia đình nông dân ở vùng quê Nghệ An – nơi truyền thống cách mạng đã in dấu sâu đậm qua nhiều thế hệ.

Hoài gia nhập lực lượng Thanh niên xung phong khi tuổi đời còn rất trẻ. Theo tư liệu lưu tại Khu di tích Truông Bồn, chị tham gia TNXP được khoảng 9 tháng 20 ngày, và gần như toàn bộ thời gian ấy đều gắn với Truông Bồn. Đó là khoảng thời gian ngắn nếu tính bằng tháng ngày, nhưng lại là những tháng ngày đặc biệt khốc liệt khi Truông Bồn trở thành một trong những trọng điểm đánh phá ác liệt trên tuyến đường 15A.

Nguyễn Thị Hoài thuộc Tiểu đội 2, Đại đội 317, Đội 65, Tổng đội Thanh niên xung phong chống Mỹ, cứu nước tỉnh Nghệ An. Tiểu đội có 14 chiến sĩ, do Trần Thị Thông làm Tiểu đội trưởng, Trần Thị Doãn làm Tiểu đội phó. Trong đội hình ấy có 12 nữ và 2 nam. Nhiệm vụ của họ là trực chiến, bám đường, đánh dấu vị trí bom, san lấp hố bom và làm cọc tiêu dẫn đường cho xe vượt qua trọng điểm.

Công việc của Hoài và đồng đội không phải là một nhiệm vụ có thể làm theo giờ giấc bình thường. Khi bom đánh sập mặt đường, họ phải lập tức ra san lấp. Khi xe qua trọng điểm trong đêm tối, họ phải tìm cách chỉ đường. Khi bom nổ chậm còn nằm trên mặt đất, họ phải đánh dấu để phối hợp với lực lượng công binh xử lý. Những người trẻ tuổi ấy sống trong tình trạng luôn phải đối mặt với nguy hiểm, nhưng nhiệm vụ bảo đảm giao thông vẫn phải được đặt lên hàng đầu.

Những ký ức của người sống sót cho thấy Hoài là một trong những cô gái nhỏ tuổi nhất của tiểu đội. Tiểu đội trưởng Trần Thị Thông sau này kể lại rằng Hoài và Nguyễn Thị Văn là những người nhỏ tuổi, thường nhờ chị gội đầu giúp. Những chi tiết rất đời thường ấy khiến hình ảnh người nữ TNXP hiện lên không chỉ như một biểu tượng anh hùng, mà trước hết là một cô gái 17 tuổi vẫn mang theo nét hồn nhiên của tuổi trẻ giữa những ngày tháng chiến tranh.

Ngày 31/10/1968, chỉ còn ít giờ nữa là lệnh ngừng ném bom miền Bắc có hiệu lực. Thế nhưng nhiệm vụ bảo đảm giao thông tại Truông Bồn vẫn chưa thể dừng lại. Tiểu đội 2 được lệnh ra mặt đường san lấp những hố bom để bảo đảm cho đoàn xe quân sự vượt qua trọng điểm. Những chiến sĩ trẻ tiếp tục có mặt trên tuyến đường mà họ đã bám trụ suốt nhiều tháng.

Khoảng sáng 31/10, máy bay Mỹ tiếp tục đánh phá. Bom trút xuống khu vực Truông Bồn khi công việc của tiểu đội đang được tiến hành. Sau trận bom, đồng đội và lực lượng địa phương khẩn trương tìm kiếm những người bị vùi lấp. Trần Thị Thông được cứu sống, nhưng 13 chiến sĩ còn lại đã hy sinh. Trong số đó có Nguyễn Thị Hoài – cô gái vừa bước sang tuổi 17 chưa lâu.

Điều đau xót là Hoài ra đi khi tuổi đời còn quá trẻ và những dự định phía trước còn rất dài. Cô cùng 12 đồng đội đã hy sinh khi đang thực hiện nhiệm vụ giữ đường. Theo các tư liệu về Truông Bồn, trong 13 chiến sĩ có những người đã nhận giấy báo nhập học, có người chuẩn bị xuất ngũ, có người chuẩn bị lập gia đình. Riêng với Hoài, điều còn lại sau tuổi 17 là con đường Truông Bồn mà chị đã dành những tháng ngày tuổi trẻ ngắn ngủi để bảo vệ.

Sự hy sinh của Nguyễn Thị Hoài và 12 đồng đội không thể tách rời câu chuyện chung của lực lượng Thanh niên xung phong tại Truông Bồn. Họ không đứng ở phía sau chiến trường. Họ ở ngay trên tuyến đường mà bom đạn tìm cách đánh phá, làm công việc tưởng như rất giản dị: lấp hố bom, giữ đường, dẫn xe qua trọng điểm. Nhưng chính những công việc ấy đã góp phần bảo đảm cho dòng người và hàng hóa từ hậu phương tiếp tục hướng về chiến trường miền Nam. Trong những năm tháng ấy, giữ được con đường cũng chính là góp phần giữ được mạch chi viện cho tiền tuyến.

Ngày nay, tên Nguyễn Thị Hoài được khắc cùng 12 đồng đội trên bia tưởng niệm tại Khu di tích lịch sử Truông Bồn. Người con gái sinh năm 1951 ấy đã không có cơ hội bước qua tuổi 18, nhưng câu chuyện về chị vẫn được nhắc lại như một phần của ký ức về thế hệ thanh niên đã sống và chiến đấu trong những năm tháng khốc liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ.