NGUYỄN THỊ HƯƠNG VÀ CUỘC CỨU GIÚP GIỮA VÙNG ĐẤT CÒN BOM MÌN: NGHĨA TÌNH TỪ CHUYẾN THĂM CỦA FIDEL CASTRO

NGUYỄN THỊ HƯƠNG VÀ CUỘC CỨU GIÚP GIỮA VÙNG ĐẤT CÒN BOM MÌN: NGHĨA TÌNH TỪ CHUYẾN THĂM CỦA FIDEL CASTRO

Giữa tháng 9 năm 1973, trên mảnh đất Quảng Trị vừa trải qua những năm tháng chiến tranh khốc liệt, một vụ nổ bom bi bất ngờ đã khiến cô gái trẻ Nguyễn Thị Hương bị thương nguy kịch. Đúng thời điểm ấy, đoàn xe đưa lãnh tụ Cuba Fidel Castro đi qua. Cuộc gặp gỡ chỉ diễn ra trong khoảnh khắc nhưng đã góp phần cứu sống một con người, để lại câu chuyện xúc động về tình đoàn kết Việt Nam – Cuba, vượt qua khoảng cách địa lý và những biến động của thời gian.

Ảnh tư liệu: Lãnh tụ Cuba Fidel Castro trong chuyến thăm vùng giải phóng Quảng Trị tháng 9/1973.

Vùng đất sau tiếng súng vẫn còn hiểm nguy

Năm 1973, Quảng Trị bước vào một giai đoạn lịch sử đặc biệt. Sau những trận chiến ác liệt của năm 1972 và Hiệp định Paris được ký kết ngày 27/1/1973, chiến tranh vẫn chưa kết thúc trên toàn miền Nam. Trên vùng đất vừa được giải phóng, cuộc sống mới đang từng bước hình thành giữa những mất mát và tàn phá nặng nề.

Những cánh đồng từng là nơi sản xuất nay chi chít hố bom. Nhiều con đường, cầu cống bị phá hủy. Những làng quê phải đối diện với khó khăn chồng chất, từ thiếu lương thực, vật tư đến nguy cơ tai nạn do bom mìn còn sót lại.

Đối với người dân Vĩnh Linh, việc khôi phục sản xuất không đơn thuần là công việc kinh tế. Đó còn là khát vọng được trở về với cuộc sống bình thường, được gieo trồng trên chính mảnh đất quê hương sau bao năm chiến tranh.

Trong những ngày ấy, lực lượng thanh niên địa phương tích cực tham gia san lấp hố bom, sửa chữa đường sá, khai hoang và phục hóa đồng ruộng. Họ làm việc với tinh thần khẩn trương, mong sớm biến những cánh đồng bị bom đạn cày xới thành nơi sản xuất trở lại.

Thế nhưng, bên dưới lớp đất tưởng chừng đã yên ổn vẫn tiềm ẩn hiểm nguy. Những quả bom bi chưa phát nổ có thể cướp đi sinh mạng con người ngay giữa công việc lao động thường ngày.

Chính trong hoàn cảnh ấy, câu chuyện về cô gái Nguyễn Thị Hương đã diễn ra.

Tiếng nổ bất ngờ bên cầu Hiền Lương

Nguyễn Thị Hương sinh ra tại vùng đất Vĩnh Linh, Quảng Trị. Tháng 9/1973, khi mới khoảng 17 tuổi, bà là một trong những đoàn viên thanh niên tham gia lao động khôi phục sản xuất tại xã Vĩnh Thành, nay thuộc khu vực xã Hiền Thành trước khi thay đổi địa giới hành chính.

Ngày 15/9/1973, Hương cùng nhiều thanh niên địa phương có mặt trên cánh đồng gần cầu Hiền Lương, bên bờ bắc sông Bến Hải. Công việc của họ là san lấp những hố bom còn lại sau chiến tranh, trả lại mặt bằng phục vụ sản xuất.

Buổi lao động đang diễn ra thì tai họa bất ngờ ập đến.

Một quả bom bi còn sót lại phát nổ. Hương bị thương rất nặng ở vùng bụng, mất nhiều máu. Một số thanh niên khác cũng bị thương trong vụ nổ.

Theo lời kể được ghi lại qua các cuộc phỏng vấn sau này, Hương chỉ còn nhớ mình cố gắng di chuyển về phía đường quốc lộ trong cơn đau dữ dội, rồi dần mất ý thức. Trong ký ức đứt quãng của người thiếu nữ khi ấy là hình ảnh một người đàn ông có vóc dáng cao lớn tiến đến gần.

Người đó chính là Fidel Castro.

Nhân chứng Nguyễn Thị Hương xem lại những hình ảnh, kỷ vật gắn với ký ức về lãnh tụ Fidel Castro. Ảnh: tư liệu Báo Thanh Niên, năm 2023.

Khi vị lãnh tụ Cuba dừng đoàn xe

Tháng 9/1973, Fidel Castro, khi ấy là Bí thư thứ nhất Đảng Cộng sản Cuba, Thủ tướng Chính phủ Cách mạng Cuba, thực hiện chuyến thăm chính thức Việt Nam.

Ông bày tỏ mong muốn được trực tiếp đến vùng giải phóng miền Nam, gặp gỡ những người đang chiến đấu và chứng kiến cuộc sống của nhân dân Việt Nam.

Ngày 15/9/1973, Fidel Castro cùng Thủ tướng Phạm Văn Đồng và đoàn đại biểu đến thăm nhiều địa điểm tại Quảng Trị. Trên cao điểm 241 thuộc Cam Lộ, ông gặp gỡ cán bộ, chiến sĩ và nhân dân, bày tỏ sự ủng hộ mạnh mẽ đối với cuộc đấu tranh giành độc lập, thống nhất của Việt Nam.

Sau những hoạt động tại vùng giải phóng, đoàn trở ra phía bắc theo Quốc lộ 1. Khi đến khu vực cầu Hiền Lương, đoàn xe gặp những người đang đưa các nạn nhân bị thương đi cấp cứu.

Theo tư liệu về hành trình của Fidel Castro được Báo Nhân Dân công bố, khoảng 14 giờ 06 phút ngày 15/9/1973, đoàn đã dừng lại tại bờ bắc sông Bến Hải.

Trước mắt vị lãnh tụ Cuba là những thanh niên Việt Nam vừa gặp nạn vì bom mìn còn sót lại.

Điều đáng chú ý là Fidel Castro không chỉ dừng lại để thăm hỏi. Ông lập tức yêu cầu bộ phận y tế đi cùng đoàn chăm sóc các nạn nhân, đồng thời sử dụng phương tiện của đoàn để đưa những người bị thương đến cơ sở điều trị.

Trong số ấy, Nguyễn Thị Hương là người bị thương đặc biệt nghiêm trọng.

Hình ảnh vị lãnh tụ nước ngoài cúi xuống bên một cô gái trẻ đang nguy kịch đã trở thành ký ức sâu sắc đối với các nhân chứng. Không có sự cách biệt về quốc tịch hay địa vị trong khoảnh khắc ấy. Trước hết, đó là sự quan tâm của một con người đối với một con người đang cần được cứu giúp.

Cuộc chạy đua giành lại sự sống

Nguyễn Thị Hương được đưa đến Bệnh viện A Vĩnh Linh, khi ấy đặt tại xã Vĩnh Tú, để cấp cứu.

Các lời kể của nhân chứng và những bài viết về sự kiện cho biết bà bị nhiều thương tích nghiêm trọng ở vùng bụng, ruột bị tổn thương, mất máu nhiều và phải được phẫu thuật khẩn cấp.

Trong điều kiện y tế của vùng đất vừa trải qua chiến tranh, việc cứu chữa một bệnh nhân bị thương nặng là thử thách lớn. Cơ sở vật chất còn thiếu thốn, nguồn thuốc men và máu dự trữ hạn chế.

Khi biết bệnh viện gặp khó khăn về nguồn máu phục vụ cấp cứu, Fidel Castro tiếp tục tìm cách hỗ trợ. Theo các tư liệu được công bố, ông chỉ đạo sử dụng phương tiện của đoàn để vận chuyển máu từ Đồng Hới, Quảng Bình vào Vĩnh Linh.

Ông cũng đề nghị chuẩn bị phương án chuyển nạn nhân đến cơ sở y tế có điều kiện tốt hơn nếu việc điều trị tại chỗ không bảo đảm.

Đó là những quyết định thiết thực trong thời điểm sự sống của người bệnh đang bị đe dọa.

Nhờ sự hỗ trợ kịp thời của đoàn công tác và nỗ lực cứu chữa của đội ngũ y, bác sĩ Việt Nam, Nguyễn Thị Hương đã vượt qua cơn nguy kịch.

Câu chuyện ấy cho thấy giá trị của tinh thần nhân đạo giữa chiến tranh. Sự giúp đỡ không dừng ở lời động viên hay một cử chỉ tượng trưng, mà được thể hiện qua hành động cụ thể, khẩn trương và đầy trách nhiệm.

Đối với cô gái Vĩnh Linh, chuyến thăm lịch sử của Fidel Castro đã trở thành bước ngoặt trong cuộc đời.

Ân tình còn theo suốt những năm tháng sau này

Sau hơn một tháng điều trị, Nguyễn Thị Hương dần hồi phục và được trở về quê hương.

Nhưng sự quan tâm của Fidel Castro không dừng lại ở cuộc cấp cứu bên cầu Hiền Lương.

Theo những lời kể được các cơ quan báo chí ghi nhận, sau chuyến thăm Việt Nam, ông tiếp tục gửi thuốc chữa bệnh, thuốc bổ và quà tặng đến cô gái Quảng Trị. Những món quà ấy không lớn về vật chất, nhưng mang ý nghĩa đặc biệt đối với một người vừa trải qua ranh giới sinh tử.

Trong số những kỷ vật bà Hương từng nhận được có tấm danh thiếp mang tên Fidel Castro. Với bà, đó là dấu ấn của một tình cảm chân thành, vượt ra ngoài khuôn khổ những cuộc gặp gỡ ngoại giao thông thường.

Năm 1985, thông qua Đại sứ quán Cuba tại Việt Nam, Fidel Castro còn gửi lời mời bà sang Cuba để kiểm tra sức khỏe và an dưỡng. Tuy nhiên, do hoàn cảnh gia đình lúc bấy giờ, bà không thể thực hiện chuyến đi.

Dẫu không có cơ hội gặp lại ân nhân của mình, bà Hương vẫn luôn gìn giữ ký ức về sự giúp đỡ trong buổi chiều định mệnh năm 1973.

Cuộc sống tiếp tục trôi đi. Cô gái trẻ từng bị thương nặng giữa cánh đồng bom đạn trở thành người vợ, người mẹ, người bà trong một gia đình bình dị tại Đông Hà.

Trong những cuộc gặp gỡ với báo chí nhiều năm sau, bà thường nhắc đến Fidel Castro bằng sự biết ơn sâu sắc. Đối với bà, cha mẹ đã sinh ra mình lần thứ nhất, còn sự giúp đỡ của Fidel và các bác sĩ đã mang lại cơ hội sống lần thứ hai.

Đó không chỉ là lòng biết ơn dành cho một vị lãnh tụ nổi tiếng, mà còn là tình cảm của một người đã trực tiếp nhận được sự sẻ chia trong lúc nguy nan nhất.

Từ một cuộc cứu giúp đến biểu tượng của tình hữu nghị

Chuyến thăm Quảng Trị năm 1973 của Fidel Castro là một dấu mốc đặc biệt trong lịch sử quan hệ Việt Nam – Cuba.

Giữa lúc chiến tranh vẫn tiếp diễn, người đứng đầu Chính phủ Cuba đã đến vùng giải phóng, tận mắt chứng kiến hậu quả của bom đạn, gặp gỡ nhân dân và những người lính đang chiến đấu vì độc lập, thống nhất đất nước.

Nhưng bên cạnh ý nghĩa chính trị và ngoại giao, chuyến thăm còn để lại những câu chuyện sâu sắc về tình người.

Trường hợp Nguyễn Thị Hương là một minh chứng tiêu biểu.

Chứng kiến thương tích mà chiến tranh để lại cho người dân Việt Nam, Fidel Castro còn quan tâm đến nhu cầu chăm sóc sức khỏe lâu dài của nhân dân. Trong chuyến thăm Quảng Bình, ông đề xuất giúp xây dựng một bệnh viện hiện đại tại Đồng Hới.

Công trình Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam – Cuba Đồng Hới được khởi công năm 1974, khánh thành và đưa vào hoạt động năm 1981. Trải qua nhiều thập niên, bệnh viện trở thành một biểu tượng bền vững của tình đoàn kết và hợp tác giữa hai quốc gia.

Từ việc cứu giúp một cô gái trẻ bên đường đến sự hỗ trợ xây dựng cơ sở y tế phục vụ nhân dân, những hành động ấy thể hiện tình cảm của Cuba đối với Việt Nam trong những năm tháng khó khăn.

Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam – Cuba Đồng Hới, công trình hợp tác y tế tiêu biểu gắn với sự giúp đỡ của Cuba dành cho Việt Nam sau chiến tranh.

Ký ức không phai trên mảnh đất Quảng Trị

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ buổi chiều tháng 9/1973.

Những hố bom trên nhiều cánh đồng Quảng Trị đã được san lấp. Những con đường được nối dài, làng mạc được xây dựng lại và cuộc sống của người dân từng bước đổi thay.

Tuy nhiên, ký ức về chiến tranh không dễ dàng biến mất. Những người đã đi qua thời hoa lửa vẫn mang trong mình câu chuyện về mất mát, lòng dũng cảm và sự giúp đỡ giữa con người với con người.

Đối với Nguyễn Thị Hương, ngày 15/9/1973 không chỉ là ngày bà thoát khỏi cái chết. Đó còn là ngày một tình cảm đặc biệt được hình thành giữa cô gái Việt Nam bình dị và vị lãnh tụ đến từ đất nước cách xa nửa vòng Trái đất.

Năm 2026, nhân dịp kỷ niệm 100 năm Ngày sinh Fidel Castro, câu chuyện của bà tiếp tục được Thông tấn xã Việt Nam ghi nhận như một ký ức tiêu biểu về tình hữu nghị Việt Nam – Cuba.

Giữa những dấu mốc lịch sử lớn lao, đôi khi một hành động cứu giúp con người lại có sức sống lâu bền đặc biệt. Nó nhắc nhở rằng giá trị của tình đoàn kết không chỉ được thể hiện bằng những tuyên bố hay công trình đồ sộ, mà còn được chứng minh qua cách con người đối xử với nhau trong lúc khó khăn.

Câu chuyện Nguyễn Thị Hương và Fidel Castro vì thế vượt ra khỏi phạm vi một cuộc gặp gỡ tình cờ.

Đó là ký ức về một thời kỳ gian khổ, khi chiến tranh có thể cướp đi sự sống ngay giữa công việc lao động dựng xây quê hương. Đó cũng là minh chứng cho lòng nhân ái, trách nhiệm và tình hữu nghị quốc tế được thể hiện bằng hành động thiết thực.

Trên vùng đất Quảng Trị từng thấm đẫm máu và nước mắt, câu chuyện ấy vẫn được nhắc lại như một lời tri ân.

Bởi giữa những ngày đất nước còn chia cắt, một bàn tay giúp đỡ từ phương xa đã góp phần giữ lại sự sống cho một người con của quê hương.

Và từ sự sống được gìn giữ ấy, nghĩa tình Việt Nam – Cuba tiếp tục được trao truyền qua nhiều thế hệ.