Nguyễn Thị Lài – Cô gái 14 tuổi bước vào cuộc chiến giữa lòng Huế

Cô gái 14 tuổi bước vào con đường cách mạng

Nguyễn Thị Lài sinh ra tại làng Thủy Thanh, vùng đất giàu truyền thống cách mạng ở Huế.

Tuổi thơ của bà gắn với những năm chiến tranh, khi cảnh bắt bớ, nhà cửa bị đốt phá và những người dân trong làng bị đàn áp trở thành những điều cô gái nhỏ tận mắt chứng kiến.

Năm 14 tuổi, Nguyễn Thị Lài thoát ly tham gia cách mạng.

Ban đầu, để hoạt động bí mật trong thành phố, bà được tổ chức bố trí làm người giúp việc cho những gia đình có điều kiện tiếp xúc với nhiều thành phần trong xã hội. Ban ngày bà làm công việc nhà, nhưng những công việc tưởng như rất bình thường ấy lại tạo điều kiện để bà quan sát địa hình, nắm tình hình và tiếp cận thông tin.

Buổi tối, khi có điều kiện, bà tranh thủ rải truyền đơn và làm công tác cơ sở. Sau đó, bà chuyển sang bán bánh mì; bột mì được khuấy thành hồ và giấu trong tay áo để sử dụng khi dán khẩu hiệu, cờ cách mạng.

Từ một cô gái làm thuê giữa thành phố, Nguyễn Thị Lài dần trở thành một cán bộ hoạt động bí mật.

Rồi bà được điều về lực lượng trinh sát vũ trang thuộc Ban An ninh thành phố Huế, thực hiện những nhiệm vụ phá thế kìm kẹp, diệt ác và hoạt động ngay trong vùng địch kiểm soát.

Người con gái mang nhiều vỏ bọc

Hoạt động trong lòng thành phố đòi hỏi người trinh sát phải có khả năng che giấu thân phận và thích nghi với từng hoàn cảnh.

Nguyễn Thị Lài từng đóng giả người giúp việc, người bán hàng rong.

Đến năm 1970, bà còn sử dụng một vỏ bọc đặc biệt khác: giả làm bạn gái của một sĩ quan chính quyền Sài Gòn tên Quang.

Theo lời kể của bà được Báo Nhân Dân đăng lại, viên sĩ quan này vốn quen biết gia đình bà. Nhận thấy mối quan hệ có thể được sử dụng cho công tác, bà giả như chấp nhận tình cảm của người sĩ quan để có điều kiện thâm nhập vào những nơi mà một nữ cán bộ cách mạng bình thường khó có thể tiếp cận.

Vỏ bọc ấy trở thành phương tiện để bà thực hiện nhiều nhiệm vụ.

Không phải để tìm kiếm sự an toàn cho bản thân.

Mà để đưa một nữ trinh sát trẻ tuổi vào ngay những địa điểm mà đối phương tin rằng mình đã kiểm soát hoàn toàn.

Rạp chiếu bóng Tân Tân

Đầu năm 1971, sau thất bại của chiến dịch Đường 9 – Nam Lào, chính quyền Sài Gòn tổ chức các hoạt động chiếu phim, triển lãm tuyên truyền tại rạp Tân Tân ở Huế.

Theo tư liệu Nhân Dân, đây là hoạt động có sự kiểm soát và bảo vệ chặt chẽ.

Nguyễn Thị Lài được giao nhiệm vụ đánh vào địa điểm này.

Bà sử dụng chính vỏ bọc bạn gái của sĩ quan Quang để lọt vào rạp. Hôm đó, bà mặc áo dài, mang theo một chiếc túi nhỏ chứa mìn hẹn giờ, phía trên ngụy trang bằng những chùm dâu tây. Sau khi đặt túi dưới ghế và lấy lý do đau đầu để rời khỏi địa điểm, bà trở ra.

Sau đó, quả mìn phát nổ.

Theo lời kể được Nhân Dân đăng tải, nhiều sĩ quan cấp cao của đối phương có mặt tại đây bị tiêu diệt.

Điều đáng chú ý là người sĩ quan đi cùng Nguyễn Thị Lài không biết mình vừa đưa một nữ trinh sát cách mạng vào giữa địa điểm được bảo vệ.

Sau vụ việc, ông thậm chí còn không biết mình đã bị sử dụng như một phần của vỏ bọc.

Trận đánh ở trạm xăng chợ Đông Ba

Cũng trong năm 1971, Nguyễn Thị Lài tiếp tục thực hiện một nhiệm vụ khác.

Qua công tác trinh sát, bà phát hiện một tốp quân đối phương di chuyển về khu vực trạm xăng gần chợ Đông Ba.

Bà bí mật theo dõi.

Sau đó, Nguyễn Thị Lài cài mìn hẹn giờ và kíp nổ tại trạm xăng.

Theo các tư liệu báo chí, vụ nổ đã tiêu diệt 9 tên và làm bị thương nhiều tên khác.

Đây là một trong những trận đánh tiêu biểu cho phương thức hoạt động của lực lượng biệt động thành Huế: không cần một lực lượng lớn, người chiến sĩ phải dựa vào trinh sát, bí mật tiếp cận mục tiêu và lựa chọn thời điểm thích hợp.

Sau những trận đánh ấy, Nguyễn Thị Lài tiếp tục được giao một nhiệm vụ nguy hiểm hơn.

Lần bị bắt tháng 4/1971

Tháng 4/1971, bà được giao nhiệm vụ đánh vào Ty Cảnh sát quốc gia ở Huế, với mục tiêu ám sát Trưởng ty.

Nguyễn Thị Lài cải trang thành người dân đi làm giấy chứng minh nhân dân để thâm nhập.

Nhưng lần này, bà bị phát hiện ngay sau khi đặt kíp nổ và bị bắt.

Bà bị đưa vào giam giữ tại xà lim Lê Quý Đôn.

Đối phương tìm cách khai thác thông tin về cơ sở cách mạng và những người chỉ huy phía sau bà.

Những lời dụ dỗ không có kết quả.

Sau đó là những cuộc tra tấn.

Các tư liệu báo chí ghi lại nhiều hình thức tra tấn mà bà phải chịu: dùng roi điện, máy điện quay tay, dao, và những thủ đoạn hành hạ thể xác khác. Có lần, tóc bà bị quấn vào quạt trần rồi bật cho quạt quay khiến bà ngất đi.

Nhưng điều mà đối phương cần nhất là thông tin về tổ chức.

Và điều đó, họ không lấy được từ bà.

Một lời khai không làm lộ cơ sở

Trong hoàn cảnh bị tra hỏi, Nguyễn Thị Lài sử dụng một cách trả lời đơn giản: bà chỉ biết mình được một người giao mang đồ đến một địa điểm, còn người đó là ai thì không biết.

Đó là cách bà giữ cho lời khai không dẫn đến những người khác.

Nhân Dân dẫn lại lời kể của bà về những ngày bị thẩm vấn: dù chịu nhiều đau đớn, bà vẫn giữ cách trả lời ấy.

Cuối cùng, khi đưa ra xét xử, bà bị tuyên 18 tháng tù.

Một trong những người giúp đỡ bà trong quá trình này lại chính là một luật sư từng là chủ nhà cũ nơi bà từng làm người giúp việc.

Sau khi mãn hạn tù, năm 1973, Nguyễn Thị Lài được đưa lên chiến khu học tập chính trị và tiếp tục công tác cách mạng.

Như vậy, dù bị bắt, mạng lưới mà bà từng hoạt động cùng không bị phơi bày qua những lời khai của bà.

Từ người nữ trinh sát đến người cán bộ sau ngày giải phóng

Ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, Nguyễn Thị Lài cùng đồng đội trở lại thành phố Huế.

Nhưng những năm tháng chiến tranh chưa khép lại ngay trong cuộc đời bà.

Trong cơ thể người nữ trinh sát vẫn còn những thương tích do những lần bị bắt và tra tấn.

Năm 1975–1978, bà được phân công làm Trưởng ban An ninh Quận 1, thành phố Huế, trở thành một trong những nữ cán bộ lãnh đạo công an đầu tiên của thành phố sau giải phóng.

Năm 1976, Nguyễn Thị Lài được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân khi là thương binh hạng 3/4. Bà đồng thời được trao tặng nhiều phần thưởng, huân chương vì những đóng góp trong kháng chiến.

Từ cô gái 14 tuổi làm người giúp việc để hoạt động bí mật, bà đã đi qua một chặng đường dài của cuộc chiến.

Lời kết

Nguyễn Thị Lài không phải là người chiến đấu trong những trận đánh có đội hình lớn.

Chiến trường của bà là những con phố Huế.

Là những căn nhà của người dân.

Là rạp chiếu bóng Tân Tân.

Là trạm xăng gần chợ Đông Ba.

Là những cơ quan được canh gác.

Và đôi khi là một căn xà lim nơi người trinh sát bị đối phương tìm mọi cách buộc phải khai ra đồng đội.

Từ năm 14 tuổi, bà đã bước vào con đường hoạt động bí mật. Sau đó, bà trở thành nữ trinh sát vũ trang của Ban An ninh thành phố Huế, nhiều lần trực tiếp thực hiện nhiệm vụ ngay giữa lòng đối phương kiểm soát.

Năm 1971, bà thực hiện những trận đánh nổi bật tại rạp Tân Tân và trạm xăng chợ Đông Ba. Sau đó bà bị bắt, chịu những cuộc tra tấn dã man nhưng không để lộ mạng lưới cách mạng.

Năm 1976, danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân được trao cho người nữ trinh sát ấy.

Nhưng có lẽ điều làm nên câu chuyện Nguyễn Thị Lài không chỉ là những trận đánh.

Đó còn là khả năng sống và hoạt động bí mật giữa một thành phố bị kiểm soát, là sự bình tĩnh trước những cuộc thẩm vấn, và là việc giữ kín những điều có thể liên quan đến sinh mạng của đồng đội.

Một cô gái Huế 14 tuổi đã bước vào chiến tranh bằng công việc của một người giúp việc. Nhiều năm sau, bà bước ra khỏi chiến tranh với danh hiệu Anh hùng – mang theo những thương tích không thể xóa và một câu chuyện về người nữ trinh sát đã sống giữa lòng địch mà không để mất bí mật của mình.