Nguyễn Thị Lài – Huyền thoại áo dài trắng và lòng son sắt của nữ biệt động thành Huế

Câu chuyện khắc họa cuộc đời và những chiến công lẫy lừng của Nguyễn Thị Lài – nữ trinh sát, biệt động thành huyền thoại của mảnh đất cố đô Huế. Tham gia cách mạng từ năm 14 tuổi, bà nổi tiếng với trận đánh "mỹ nhân kế" bằng tà áo dài trắng tại rạp Tân Tân và sự kiên trung, bất khuất vượt qua "địa ngục trần gian" dù bị địch bắt tra tấn dã man đến 4 lần. Được phong tặng danh hiệu Anh hùng khi mới 26 tuổi, cuộc đời bà chính là biểu tượng rực rỡ cho ý chí sắt đá của thế hệ phụ nữ Việt Nam trong thời kỳ hoa lửa.

Nguyễn Thị Lài – Huyền thoại áo dài trắng và lòng son sắt của nữ biệt động thành Huế

Trong dòng chảy trầm mặc của lịch sử cố đô, mảnh đất Thừa Thiên Huế không chỉ là nơi lưu giữ những đền đài, lăng tẩm cổ kính hay tà áo dài tím thướt tha bên dòng sông Hương mộng mơ. Nơi đây, trong những năm tháng khói lửa của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, còn là chiếc nôi nuôi dưỡng những "bông hoa thép" kiên cường, sinh ra để làm đảo điên kẻ thù ngay trong lòng đô thị. Tiêu biểu cho thế hệ kiên trung ấy chính là Nguyễn Thị Lài – người nữ trinh sát an ninh vũ trang, biệt động thành huyền thoại, người đã vinh dự được Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân khi mới vừa tròn 26 tuổi.

1. Tuổi thơ ngậm ngùi và bước chân rải truyền đơn năm 14 tuổi

Nguyễn Thị Lài sinh ra và lớn lên tại làng Thanh Thủy Chánh, xã Thủy Thanh, thị xã Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên Huế – một vùng quê giàu truyền thống cách mạng nhưng cũng là nơi hứng chịu nhiều bom đạn, kìm kẹp của kẻ thù. Ngay từ thuở thiếu thời, cô bé Lài đã chứng kiến những trận càn quét đẫm máu, những mái nhà tranh bị thiêu rụi, và tiếng khóc xé lòng của những người mẹ có con bị giặc bắt bớ, tù đày. Lòng căm thù giặc và tình yêu quê hương cứ thế lớn dần lên theo năm tháng.

Năm 14 tuổi, cái tuổi mà những đứa trẻ khác còn đang được cắp sách đến trường hay sống trong vòng tay bảo bọc của cha mẹ, Nguyễn Thị Lài đã chủ động tìm đến tổ chức, xin được đứng vào hàng ngũ cách mạng. Nhận thấy sự lanh lợi, thông minh và đôi mắt sáng ngời lòng quả cảm của cô gái nhỏ, tổ chức đã đồng ý và giao cho bà những nhiệm vụ đầu tiên dưới lớp vỏ bọc hoàn hảo: làm người giúp việc ("con sen") cho các gia đình giàu có, hoặc gánh những thúng bánh mì, mẹt hàng rong bôn ba khắp các ngõ ngách thành phố Huế.

Ban ngày, bà cần mẫn quét dọn, bồng bế trẻ con, len lỏi vào các khu dân cư để thám thính tình hình, nắm bắt quy luật di chuyển của các toán lính ngụy và ghi nhớ các trạm gác. Đêm đến, khi thành phố chìm trong màn sương lạnh và lệnh giới nghiêm buông xuống, bóng dáng nhỏ bé ấy lại lặng lẽ băng qua các con phố, dùng đôi tay nhanh thoăn thoắt để rải truyền đơn, dán cờ Mặt trận và khẩu hiệu cách mạng ngay trước cửa nhà giặc. Sự gan dạ dũng cảm vượt tuổi ấy chính là tấm hộ chiếu đưa bà chính thức bước vào hàng ngũ chiến sĩ trinh sát vũ trang thuộc Ban An ninh thành phố Huế và Ty An ninh Thừa Thiên vào tháng 2/1967.

2. Những chiến công "xuất quỷ nhập thần" và huyền thoại tà áo dài trắng

Sống và hoạt động giữa cái đuôi bám đuôi dày đặc của mật thám, cảnh sát chìm và hệ thống chỉ điểm cẩn mật của Mỹ – ngụy, Nguyễn Thị Lài hiểu rằng vũ khí mạnh nhất của người biệt động thành không chỉ là súng đạn, mà là sự mưu trí, khả năng biến hóa đồ sộ và việc lợi dụng sơ hở trong tâm lý kiêu ngạo của kẻ thù. Bà đã biến nhan sắc đôi mươi xuân thì và nét duyên dáng của người con gái Huế thành một vũ khí ngụy trang lợi hại.

Chiến công lẫy lừng nhất, mang đậm màu sắc ly kỳ trong lịch sử biệt động thành Huế, chính là trận đánh tại rạp chiếu bóng Tân Tân vào tháng 2/1971. Thời điểm đó, sau thất bại thảm hại tại chiến dịch Đường 9 – Nam Lào, chính quyền Sài Gòn tổ chức một cuộc triển lãm lớn và chiếu phim tuyên truyền giả tạo tại rạp Tân Tân (nằm trên trục đường chính Trần Hưng Đạo) nhằm khích lệ tinh thần binh sĩ đang rệu rã. Rạp phim được bố trí vòng trong vòng ngoài nghiêm ngặt, lực lượng hiến binh, cảnh sát dã chiến phong tỏa mọi ngả đường, chỉ những ai có giấy mời đặc biệt hoặc các sĩ quan mang sắc phục mới được bước qua cửa.

Nhận lệnh từ Ban An ninh thành phố phải giáng một đòn chí mạng vào cơ quan đầu não tuyên truyền của địch, Nguyễn Thị Lài đã lập ra một kế hoạch táo bạo. Thời gian trước đó, có một viên Đại úy quân đội Sài Gòn tên Quang vốn say mê nhan sắc của bà và ra sức theo đuổi. Lợi dụng điểm này, vào ngày diễn ra sự kiện, bà chủ động nhận lời đi xem phim cùng hắn. Hôm ấy, Nguyễn Thị Lài hóa trang xuất sắc trong hình ảnh một tiểu thư đài các, tóc xõa ngang vai, mặc tà áo dài trắng tinh khôi nét nữ sinh đồng khánh. Trên tay bà xách một chiếc giỏ hoa rực rỡ, nhưng không ai ngờ, ẩn sâu dưới đáy chiếc giỏ đầy hoa ấy là một quả mìn hẹn giờ có sức công phá lớn.

Sánh bước đầy tự tin bên cạnh vị Đại úy ngụy đang hãnh diện, bà đi qua các trạm gác kiểm soát một cách dễ dàng mà không hề bị khám xét hành lý. Bước vào bên trong rạp, lợi dụng lúc đám đông sĩ quan đang chen chúc, hỗn loạn xem các hiện vật triển lãm, bà khéo léo lách người vào góc tối, đặt chiếc giỏ hoa có giấu mìn vào sâu dưới gầm ghế ngồi. Nhìn đồng hồ nhẩm tính thời gian kích nổ, bà quay lại chỗ tên Quang, ôm đầu giả vờ lên cơn đau bão bệnh, nũng nịu bảo hắn đưa mình rời rạp để về nghỉ ngơi. Chiều chuộng người đẹp, tên Quang lập tức đưa bà ra xe về.