NGUYỄN THỊ LÀI – NGƯỜI NỮ XÃ ĐỘI TRƯỞNG KIÊN CƯỜNG Ở MỸ THỦY

Hai mươi ngày bị giam giữ.

Hai mươi ngày chịu những trận tra khảo khắc nghiệt.

Có lúc tưởng không thể sống nổi.

Nhưng Nguyễn Thị Lài vẫn không khai báo.

Cuối cùng, đối phương phải trả tự do cho bà.

Sau khi trở về, người nữ dân quân ấy không rời bỏ cơ sở.

Bà tiếp tục chiến đấu.

Tiếp tục xây dựng lực lượng.

Tiếp tục bám lấy quê hương Mỹ Thủy giữa một trong những giai đoạn khốc liệt nhất của chiến tranh.

Cô gái làng chài bước vào cách mạng

Nguyễn Thị Lài, còn có tên Nguyễn Thị Quyên, sinh năm 1945, quê thôn Liễu Nông, xã Mỹ Thủy, huyện Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên – Huế.

Bà sinh ra trong một gia đình làm nghề đánh cá, có ba anh em tham gia dân quân.

Đầu năm 1964, khi phong trào cách mạng tại Mỹ Thủy phát triển, Nguyễn Thị Lài được giác ngộ và tham gia lực lượng dân quân.

Một trong những công việc đầu tiên của bà không phải là trực tiếp cầm súng.

Đó là vận động gia đình đào hầm bí mật để nuôi giấu cán bộ.

Tháng 7/1964, phong trào đồng khởi diễn ra tại địa phương.

Nguyễn Thị Lài ngày đêm vận động phụ nữ tham gia phá ấp chiến lược, phối hợp cùng nhân dân đấu tranh tại cơ sở.

Trong thời gian này, bà trực tiếp bắt 2 đối phương và thu 2 khẩu súng.

Sau khi chính quyền cách mạng tại xã được thành lập, Nguyễn Thị Lài được giao làm tiểu đội trưởng dân quân.

Từ đây, cô gái 19 tuổi bước vào những năm tháng chiến đấu quyết liệt.

Từ tiểu đội trưởng đến người chỉ huy dân quân

Đầu năm 1966, Nguyễn Thị Lài trực tiếp diệt 7 đối phương, trong đó theo hồ sơ thành tích có 3 lính Mỹ.

Tháng 7/1966, bà cùng hai dân quân tiêu diệt một lính Mỹ.

Sau đó, ngay giữa ban ngày, bà tiếp tục sử dụng lựu đạn đánh vào một địa điểm gần đồn Dạ Lê, diệt thêm 6 lính Mỹ.

Mỹ Thủy lúc này trở thành địa bàn bị đối phương tập trung bình định.

Ba đoàn “bình định” được đưa về xã và sử dụng trường Dạ Lê làm nơi đóng quân.

Nguyễn Thị Lài cùng hai nữ dân quân tổ chức đánh lực lượng này.

Theo tài liệu tuyên dương, trận đánh đã diệt 95 đối phương.

Nhưng hoạt động của bà không chỉ giới hạn ở chiến đấu vũ trang.

Sau trận đánh, Nguyễn Thị Lài tiếp tục vận động nhân dân đấu tranh, yêu cầu bồi thường và không cho lực lượng bình định sử dụng nhà dân làm nơi đóng quân.

Kế hoạch bình định tại địa phương gặp nhiều khó khăn.

Bà còn chỉ huy tiểu đội đánh lực lượng vận chuyển, phá hủy 3 xe GMC, diệt 20 đối phương.

20 ngày trong tay đối phương

Trong quá trình hoạt động hợp pháp, Nguyễn Thị Lài bị bắt.

Đây là một trong những thử thách khắc nghiệt nhất trong cuộc đời hoạt động của bà.

Suốt 20 ngày, bà bị tra khảo.

Theo hồ sơ tuyên dương, có những thời điểm bà bị hành hạ đến mức “chết đi sống lại nhiều lần”.

Nhưng Nguyễn Thị Lài không khai báo.

Không cung cấp cơ sở.

Không làm lộ đồng đội.

Cuối cùng, đối phương phải thả bà.

Và ngay sau thử thách ấy, bà tiếp tục hoạt động.

Cứu 12 thương binh giữa vòng càn

Cũng trong năm 1966, Nguyễn Thị Lài cùng một đồng đội nhận nhiệm vụ đặc biệt:

nuôi giấu 12 thương binh dưới hầm bí mật.

Phía trên là những cuộc càn quét.

Phía dưới là 12 con người đang cần được bảo vệ tuyệt đối.

Nguyễn Thị Lài cùng đồng đội chăm sóc và che giấu họ cho đến khi có điều kiện chuyển về tuyến sau.

Nhưng trên đường chuyển thương binh, họ gặp lực lượng đối phương đang càn.

Nguyễn Thị Lài lập tức tìm cách nghi binh.

Bà sử dụng lựu đạn đánh sang một hướng khác để thu hút sự chú ý của đối phương.

Nhờ đó, 12 thương binh được đưa ra ngoài an toàn.

Chuẩn bị cho Xuân 1968

Tháng 9/1967, Nguyễn Thị Lài vừa vận động nhân dân tẩy chay cuộc bầu cử do chính quyền Sài Gòn tổ chức, vừa trực tiếp tham gia hoạt động vũ trang làm gián đoạn cuộc bầu cử tại địa phương.

Cuối năm 1967, bà được cử sang thị trấn Hương Thủy xây dựng cơ sở.

Nhiệm vụ lần này đặc biệt quan trọng:

xây dựng bàn đạp chuẩn bị cho lực lượng tiến công vào Huế.

Vài tháng sau, cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1968 bắt đầu.

Xuân Mậu Thân 1968

Khi các lực lượng tiến công vào Huế, Nguyễn Thị Lài tổ chức lực lượng tại địa phương, tham gia diệt ác, trừ gian và bao vây, gây sức ép khiến lực lượng đối phương phải rời đồn Dạ Lê.

Phong trào tại cơ sở phát triển mạnh.

Theo hồ sơ thành tích, khu vực do bà tham gia xây dựng đã có 455 thanh niên nam nữ gia nhập bộ đội.

Nhân dân đóng góp khoảng 5.000 thùng gạo và 550.000 đồng tiền của chính quyền Sài Gòn cho kháng chiến.

Khi đối phương phản kích trở lại, Nguyễn Thị Lài tiếp tục:

Bám dân.

Bám đất.

Tổ chức chiến đấu.

Vận động quần chúng.

Phong trào tại địa phương được duy trì.

Bị lộ nhưng không rời cơ sở

Sau đó, Nguyễn Thị Lài bị lộ và không thể tiếp tục hoạt động công khai.

Nhưng bà vẫn không rời Mỹ Thủy.

Các tổ dân quân tiếp tục tổ chức những trận đánh nhỏ khi đối phương lùng sục trong xã.

Người dân và thiếu nhi địa phương còn thu gom được hơn 2.000 quả lựu đạn để cung cấp cho dân quân.

Có lần Nguyễn Thị Lài tổ chức nghi binh, quấy rối khiến lực lượng đối phương hỗn loạn và bắn nhầm lẫn nhau.

Một lần khác, bà chỉ huy tập kích, diệt 15 thành viên lực lượng bình định.

Từ một cô gái làng chài tham gia dân quân năm 1964, Nguyễn Thị Lài đã trở thành xã đội trưởng dân quân xã Mỹ Thủy.

Hơn 200 đối phương và một mạng lưới cách mạng ở cơ sở

Điều đáng chú ý trong thành tích của Nguyễn Thị Lài không chỉ nằm ở số trận chiến đấu.

Suốt 4 năm hoạt động trong vùng địch kiểm soát, theo tài liệu tuyên dương, bà đã trực tiếp hoặc tham gia diệt hơn 200 đối phương, trong đó có 19 lính Mỹ.

Nhưng song song với chiến đấu, bà còn xây dựng được một mạng lưới quần chúng đáng kể:

7 cơ sở đoàn thể, 6 tổ nông hội, 6 tổ phụ nữ, 10 tổ thiếu nhi và 15 tổ dân quân.

Đó chính là một phần quan trọng trong hoạt động của người cán bộ chiến tranh du kích ở cơ sở: không chỉ chiến đấu mà còn phải bám dân, xây dựng lực lượng và duy trì phong trào ngay trong vùng đối phương kiểm soát.

Người nữ Anh hùng của Mỹ Thủy

Với những thành tích trong chiến đấu và xây dựng cơ sở, Nguyễn Thị Lài được bầu là Chiến sĩ thi đua, được tặng Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Nhì, danh hiệu Dũng sĩ diệt Mỹ và Dũng sĩ Quyết thắng cấp ưu tú.

Ngày 20 tháng 12 năm 1969, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam tặng Nguyễn Thị Lài danh hiệu:

ANH HÙNG LỰC LƯỢNG VŨ TRANG NHÂN DÂN GIẢI PHÓNG.

Khi được tuyên dương, bà mới khoảng 24 tuổi.

Từ một cô gái làng chài ở Mỹ Thủy, bà đã trải qua những năm tháng bị truy bắt, tra khảo, chiến đấu và xây dựng cơ sở ngay giữa vùng chiến sự.

Có lẽ câu chuyện về Nguyễn Thị Lài được cô đọng rõ nhất trong một chi tiết:

Bị bắt.

Bị tra khảo suốt 20 ngày.

Được thả.

Và bà lại trở về với cơ sở, tiếp tục chiến đấu.