Nguyễn Thị Lợi|Tham gia phá tàu chiến Pháp tại Sầm Sơn năm 1950.
Nguyễn Thị Lợi là nữ chiến sĩ tình báo, liệt sĩ và được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân của Việt Nam. Bà được biết đến nhiều nhất qua vai trò trong chiến dịch đánh chìm chiến hạm Pháp Amyot d'Inville tại vùng biển Sầm Sơn năm 1950, một chiến công được xem là tiêu biểu trong lịch sử lực lượng tình báo và công an thời kỳ kháng chiến chống Pháp.
Con đường tham gia cách mạng
Theo các tư liệu lịch sử và hồi ký gia đình, bà sinh khoảng năm 1911–1912 tại vùng Châu Đốc (nay thuộc Châu Đốc). Tên khai sinh được ghi nhận là Trần Thị Lời; sau khi tham gia hoạt động tình báo, bà sử dụng tên Nguyễn Thị Lợi để phục vụ nhiệm vụ. Sau nhiều biến cố gia đình trong chiến tranh, bà tham gia hoạt động cách mạng tại Nghệ An rồi Thanh Hóa và được tuyển vào lực lượng công an, sau đó gia nhập Tổ điệp báo A13 với bí số A16.
Chiến công tại Sầm Sơn
Tháng 9 năm 1950, Tổ điệp báo A13 xây dựng kế hoạch đánh chìm chiến hạm Amyot d'Inville của quân đội Pháp đang làm nhiệm vụ vận chuyển lực lượng và vũ khí. Nguyễn Thị Lợi được giao đóng vai "phu nhân Quốc vụ Khanh", mang theo vali chứa thuốc nổ lên tàu. Sau khi thuốc nổ được đặt đúng vị trí, con tàu phát nổ và chìm ngoài khơi biển Sầm Sơn; bà đã anh dũng hy sinh trong khi thực hiện nhiệm vụ. Theo các tài liệu của lực lượng Công an nhân dân, chiến dịch góp phần làm thất bại kế hoạch quân sự của Pháp tại Khu IV và có ý nghĩa lớn về mặt tâm lý cũng như chiến lược.
Ghi nhận và tưởng niệm
Năm 1995, Nhà nước Việt Nam truy tặng bà danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cùng Huân chương Quân công hạng Ba để ghi nhận sự hy sinh và chiến công của bà. Tại Sầm Sơn có tượng đài tưởng niệm Nguyễn Thị Lợi; tên bà cũng được đặt cho một số tuyến đường và trường học nhằm giáo dục truyền thống yêu nước và tinh thần cống hiến.
Di sản lịch sử
Câu chuyện về Nguyễn Thị Lợi thường được nhắc đến trong lịch sử lực lượng Công an nhân dân và tình báo Việt Nam như biểu tượng của lòng dũng cảm, tinh thần cảm tử và sự hy sinh vì nhiệm vụ. Bên cạnh các tài liệu chính thống, nhiều bài viết, hồi ký của thân nhân và đồng đội cũng góp phần bổ sung những chi tiết về cuộc đời, quá trình hoạt động và hoàn cảnh gia đình của bà, giúp khắc họa rõ hơn con người phía sau chiến công lịch sử.
