Nguyễn Thị Mai: Người phụ nữ mang bí mật qua phố

Nguyễn Thị Mai (1943–2024), quê ở Đại Lộc, Quảng Nam, là một nữ chiến sĩ của Đơn vị biệt động 90C thuộc lực lượng Biệt động Sài Gòn – Gia Định. Trong những năm tháng chiến tranh, bà đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ nguy hiểm như giao liên, vận chuyển tài liệu, vũ khí và đưa cán bộ từ căn cứ vào nội thành Sài Gòn. Với những đóng góp trong chiến đấu, bà được biết đến như một trong những nữ chiến sĩ biệt động tiêu biểu.

Giữa Sài Gòn những năm chiến tranh, người dân vẫn đi lại trên những con phố đông đúc. Nhưng trong dòng người ấy có những người phụ nữ mang theo những bí mật mà nếu bị phát hiện, tính mạng của họ và cả mạng lưới cách mạng có thể bị đe dọa.

Nguyễn Thị Mai là một trong những người như thế.

“Con thoi sắt” giữa lòng thành phố

Từ quê hương Đại Lộc, Quảng Nam, bà bước vào con đường cách mạng khi tuổi đời còn trẻ. Sau khi tham gia hoạt động giao liên, bà được tuyển vào Đơn vị biệt động 90C và được đưa vào Sài Gòn hoạt động.

Công việc của bà là đưa cán bộ từ căn cứ vào nội thành, vận chuyển tài liệu và vũ khí qua những tuyến đường luôn có sự kiểm soát gắt gao của đối phương.

Mỗi chuyến đi tưởng như bình thường nhưng đều có thể trở thành chuyến đi cuối cùng.

Để tránh sự phát hiện, bà nhiều lần cải trang thành người dân buôn bán, mang theo những thứ tưởng như rất bình thường.

Có khi đó là một gánh rau.

Có khi là một chiếc giỏ đựng hàng.

Nhưng bên dưới những thứ bình thường ấy lại là tài liệu, vũ khí và những bí mật của cách mạng.

Vì thường xuyên di chuyển giữa căn cứ và nội thành, đồng đội đặt cho bà biệt danh “Con thoi sắt”.

Những bí mật trong chiếc giỏ rau

Một lần, Nguyễn Thị Mai bị địch bắt khi đang làm nhiệm vụ.

Trong chiếc giỏ của bà có 30 kíp nổ, cùng nhiều tài liệu và thư từ quan trọng được giấu kín.

Nếu những thứ đó bị phát hiện, hậu quả có thể rất nghiêm trọng.

Nhưng người nữ chiến sĩ ấy vẫn giữ được sự bình tĩnh.

Bà đã ba lần bị địch bắt, phải đối mặt với những cuộc tra hỏi và tra tấn khắc nghiệt.

Nhưng sau mỗi lần thoát khỏi sự giam cầm, bà lại tiếp tục trở về với công việc.

Những căn hầm giữa lòng địch

Nguyễn Thị Mai không chỉ vận chuyển tài liệu và vũ khí.

Bà còn trực tiếp xây dựng cơ sở cách mạng.

Trong những năm hoạt động, bà đã xây dựng 6 hầm vũ khí và hơn 20 cơ sở để nuôi giấu cán bộ, chăm sóc thương binh.

Những căn hầm ấy được đặt ngay giữa cuộc sống bình thường của người dân.

Bên ngoài có thể chỉ là một căn nhà.

Nhưng bên trong lại là nơi cất giấu vũ khí, tài liệu và che chở cho những người hoạt động bí mật.

Khẩu K54 của người nữ biệt động

Cuối năm 1967, những thành tích của Nguyễn Thị Mai được ghi nhận tại Hội nghị Chiến sĩ thi đua toàn Miền.

Tại đây, bà được Thiếu tướng Nguyễn Thị Định tặng một khẩu K54.

Khẩu súng trở thành một kỷ vật gắn với những năm tháng chiến đấu của bà.

Sau này, gia đình đã trao tặng khẩu súng cho Bảo tàng Biệt động Sài Gòn – Gia Định, để lưu giữ một phần ký ức về người nữ chiến sĩ từng hoạt động giữa lòng thành phố.

Khi chiến tranh đi qua

Chiến tranh kết thúc.

Những con đường Sài Gòn ngày ấy dần trở lại cuộc sống bình thường.

Nhưng với những người từng hoạt động bí mật, những năm tháng chiến tranh không bao giờ đơn giản biến mất.

Nguyễn Thị Mai đã mang theo những ký ức ấy trong suốt phần đời còn lại.

Bà qua đời năm 2024, khép lại cuộc đời của một người phụ nữ đã dành tuổi trẻ cho những chuyến đi âm thầm giữa căn cứ và lòng thành phố.

Điều còn lại

Người ta thường nhớ đến chiến tranh qua những trận đánh lớn, những tiếng súng và những chiến thắng vang dội.

Nhưng để một trận đánh có thể diễn ra, phía sau nó còn có những con người âm thầm vận chuyển từng khẩu súng, từng tài liệu, từng người cán bộ qua những con đường đầy nguy hiểm.

Nguyễn Thị Mai chính là một trong những con người như thế.

“Có những người mang bí mật đi qua phố, lặng lẽ đến mức không ai biết họ đang góp phần viết nên lịch sử.”

Nguyễn Thị Mai – người phụ nữ mang bí mật qua phố, một “con thoi sắt” từng không ngừng đi qua những con đường nguy hiểm giữa lòng Sài Gòn.