Nguyễn Thị Minh Khai – Biểu tượng bất diệt của người phụ nữ cách mạng Việt Nam
Trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc, bên cạnh những bậc vĩ nhân, anh hùng nam giới, hình ảnh những người phụ nữ kiên cường, bất khuất luôn là một phần chói lọi trong trang sử vàng nước nhà. Trong số đó, Nguyễn Thị Minh Khai là một trong những nữ chiến sĩ cộng sản đầu tiên, người lãnh đạo xuất sắc của Đảng và là biểu tượng ngời sáng cho tinh thần hy sinh vì tổ quốc của phụ nữ Việt Nam. Cuộc đời bà, gắn liền với mối tình son sắt cùng Tổng Bí thư Lê Hồng Phong, là một khúc tráng ca đầy xúc động về tình yêu đôi lứa hòa quyện trong tình yêu quê hương gấm vóc.
Nguyễn Thị Minh Khai tên thật là Nguyễn Thị Vịnh, sinh năm 1910 tại thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An – vùng đất địa linh nhân kiệt, cái nôi của nhiều phong trào yêu nước. Sinh ra trong một gia đình công chức nhỏ, ngay từ thuở thiếu thời, bà đã bộc lộ sự thông minh, hiếu học và một cá tính mạnh mẽ, chính trực. Thấu hiểu nỗi khổ nhục của người dân mất nước dưới ách thống trị thực dân Pháp, người con gái xứ Nghệ ấy đã sớm dấn thân vào con đường cách mạng khi mới vừa tròn 16 tuổi.
Năm 1927, bà gia nhập Tân Việt Cách mạng Đảng và nhanh chóng trở thành một cán bộ năng nổ, nhiệt huyết. Năm 1930, khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, bà trở thành một trong những đảng viên lớp đầu tiên và được phân công làm Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ lâm thời tỉnh Nghệ An. Bản lĩnh, tài năng và sự dũng cảm của bà đã được tổ chức ghi nhận, đưa bà sang Quảng Châu (Trung Quốc) để hoạt động bí mật tại Văn phòng Phương Đông của Quốc tế Cộng sản.
Tại đây, bà vinh dự được gặp và làm việc dưới sự dìu dắt trực tiếp của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc. Cũng chính trong những năm tháng hoạt động gian khổ nơi đất khách quê người, bà đã gặp Lê Hồng Phong. Sự đồng điệu về lý tưởng cách mạng, lòng yêu nước nồng nàn và sự trân trọng tài năng, phẩm hạnh của nhau đã gắn kết hai tâm hồn thành một khối thống nhất. Họ kết hôn, tạo nên một mối tình huyền thoại, chỗ dựa tinh thần vững chắc cho nhau giữa giông tố cách mạng.
Năm 1935, Nguyễn Thị Minh Khai sang Moscow (Liên Xô) tham dự Đại hội lần thứ VII của Quốc tế Cộng sản. Bà là người phụ nữ Việt Nam đầu tiên bước lên diễn đàn quốc tế, dõng dạc đọc bài tham luận vạch trần tội ác của thực dân Pháp, ca ngợi cuộc đấu tranh anh dũng của nhân dân Đông Dương và kêu gọi phụ nữ toàn thế giới đứng lên chống lại chủ nghĩa phát xít. Giọng nói thanh thoát nhưng đầy uy lực của người phụ nữ nhỏ nhắn đến từ châu Á đã làm rung động cả khán phòng quốc tế bấy giờ.
Năm 1937, bà bí mật trở về nước và được Trung ương Đảng phân công giữ chức Bí thư Thành ủy Sài Gòn - Chợ Lớn. Đây là thời điểm phong trào cách mạng ở miền Nam vô cùng sục sôi nhưng cũng đầy hiểm nguy trước sự lùng sục ráo riết của mật thám Pháp. Trên cương vị là người đứng đầu cơ quan Đảng tại đầu não cai trị của địch, Nguyễn Thị Minh Khai đã thể hiện tài năng tổ chức và bám dân xuất sắc. Bà hóa trang thành nhiều thân phận khác nhau, lúc là người bán hàng rong, lúc là phu nhân sang trọng, len lỏi khắp các nhà máy, xóm thợ để tuyên truyền, gầy dựng cơ sở cách mạng.
Giữa lúc phong trào đang lên cao thì bi kịch ập đến. Chồng bà, Tổng Bí thư Lê Hồng Phong bị bắt. Bản thân bà, vào tháng 3 năm 1940, cũng sa vào tay giặc Pháp ngay khi cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ đang trong giai đoạn chuẩn bị khẩn trương nhất. Khi bị bắt, bà đang nuôi con gái nhỏ Lê Nguyễn Hồng Minh mới chỉ được vài tháng tuổi.
Biết bà là Bí thư Thành ủy, thực dân Pháp vô cùng mừng rỡ và điên cuồng trút xuống cơ thể người mẹ trẻ những trận đòn tra tấn dã man, vô nhân tính nhất hòng ép bà khai ra vương phủ cơ quan đầu não của Đảng. Chúng dùng roi điện, gậy gộc đánh đập bà chết đi sống lại, gông cùm biệt giam trong hầm tối ẩm thấp. Thế nhưng, kẻ thù đã hoàn toàn thất bại trước ý chí sắt đá của người con gái đất Nghệ. Suốt những tháng ngày nếm trải cực hình đẫm máu, bà không hé răng khai nửa lời, kiên quyết bảo vệ bí mật của tổ chức đến cùng. Không khuất phục được bằng đòn roi, chúng dùng đứa con gái nhỏ để uy hiếp tinh thần bà. Đứng trước sự giằng xé thắt quặn của tình mẫu tử, bà đã cắn răng chịu đựng, gửi gắm con cho đồng chí bên ngoài để trọn vẹn lòng trung thành với Đảng, với nhân dân.
Không thể cạy răng người chiến sĩ kiên trung, tòa án quân sự của thực dân Pháp đã kết án tử hình Nguyễn Thị Minh Khai.
Sáng ngày 28 tháng 8 năm 1941, thực dân Pháp đưa bà cùng các đồng chí lãnh đạo như Nguyễn Văn Cừ, Phan Đăng Lưu ra pháp trường tại Hóc Môn (Gia Định). Trước họng súng của quân thù, Nguyễn Thị Minh Khai vẫn giữ nguyên phong thái ung dung, hiên ngang tột bậc. Bà thẳng thừng từ chối bịt mắt, muốn dùng ánh mắt căm thù để nhìn thẳng vào kẻ thù. Khi tên quan tòa hỏi bà có lời trăn trối nào không, bà đã dõng dạc tuyên bố giữa pháp trường: "Vấn đề sống chết của tôi không quan trọng. Điều cốt lõi là sự nghiệp giải phóng dân tộc nhất định sẽ thành công!"
Trước khi loạt đạn tàn bạo vang lên, bà đã tước mảnh vải trắng bịt mắt quăng xuống đất và cùng các đồng chí hô vang: "Đảng Cộng sản Đông Dương muôn năm! Cách mạng độc lập muôn năm!". Tiếng hô anh dũng ấy đã xé toạc bầu không khí u ám của pháp trường, biến giây phút tử hình thành khúc tráng ca bất tử. Bà ngã xuống ở tuổi 31 – độ tuổi thanh xuân rực rỡ nhất của người phụ nữ.
Nguyễn Thị Minh Khai đã ra đi, nhưng khí phách anh hùng, lòng trung trung vẹn toàn và tấm gương hy sinh oanh liệt của bà đã trở thành ngọn đuốc rực cháy, tiếp thêm sức mạnh cho hàng vạn phụ nữ và đồng bào cả nước đứng lên đập tan xiềng xích thực dân. Tên của bà đã được đặt cho những con đường, ngôi trường lớn trên khắp cả nước, mãi mãi khắc sâu trong lòng dân tộc như một biểu tượng cao đẹp của người phụ nữ Việt Nam: "Anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang".
