NGUYỄN THỊ MINH KHAI – CHIẾC ÁO GỐI TRONG XÀ LIM TỬ TÙ

Năm 1910, tại Vinh, Nghệ An, một cô gái tên Nguyễn Thị Vịnh ra đời trong một gia đình công chức nhỏ.

Sau này, cô gái ấy lấy tên hoạt động là Nguyễn Thị Minh Khai và trở thành một trong những nữ chiến sĩ cách mạng tiêu biểu của Việt Nam.

Ngay từ khi còn trẻ, Minh Khai đã sớm tham gia phong trào cách mạng.

Năm 17 tuổi, chị tham gia tổ chức Tân Việt Cách mạng Đảng.

Năm 1930, chị gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương và tham gia hoạt động tuyên truyền, huấn luyện ở Vinh.

Sau đó, chị được cử sang Hương Cảng hoạt động và có thời gian làm việc tại văn phòng của Quốc tế Cộng sản.

Chị cũng được Nguyễn Ái Quốc trực tiếp giáo dục về lý luận, chính trị và kinh nghiệm hoạt động cách mạng.

Một cô gái trẻ đến từ Việt Nam khi ấy đã phải tự học thêm nhiều ngoại ngữ để phục vụ công việc.

Năm 1935, Nguyễn Thị Minh Khai tham dự Đại hội VII Quốc tế Cộng sản tại Moskva với tư cách đại biểu của Đảng Cộng sản Đông Dương.

Đó là một dấu mốc đặc biệt.

Một người phụ nữ Việt Nam đến từ một đất nước thuộc địa đã đứng trên diễn đàn quốc tế để nói về cuộc đấu tranh của nhân dân Đông Dương và vai trò của phụ nữ trong cách mạng.

Nhưng sau những năm tháng hoạt động ở nước ngoài, chị trở về Việt Nam.

Năm 1936, Nguyễn Thị Minh Khai được phân công hoạt động tại Nam Kỳ và giữ cương vị Bí thư Thành ủy Sài Gòn – Chợ Lớn.

Đó là một công việc vô cùng nguy hiểm.

Sài Gòn – Chợ Lớn khi ấy là nơi bộ máy cai trị của thực dân Pháp hoạt động mạnh. Các cơ sở cách mạng thường xuyên bị theo dõi, truy bắt.

Nhưng chị vẫn kiên trì hoạt động.

Cho đến tháng 7/1940.

Sau một cuộc họp của Xứ ủy Nam Kỳ, Nguyễn Thị Minh Khai bị địch bắt.

Chị bị đưa vào Khám Lớn Sài Gòn.

Những ngày tháng trong tù bắt đầu.

Kẻ thù dùng nhiều hình thức tra tấn để buộc chị khai báo.

Nhưng chị không khuất phục.

Ngay cả trong tù, chị vẫn tìm cách truyền lại kinh nghiệm hoạt động và động viên những người cùng bị giam giữ.

Đối với chị, nhà tù không phải nơi chấm dứt cuộc đấu tranh.

Đó chỉ là một chiến trường khác.

Rồi bản án tử hình được tuyên.

Nguyễn Thị Minh Khai biết rằng mình sẽ không còn nhiều thời gian.

Nhưng thay vì tuyệt vọng, chị bắt đầu làm một việc rất bình dị.

Chị tước từng sợi vải từ quần áo tù để đan thành một chiếc áo gối.

Từng mũi kim.

Từng đường chỉ.

Từng chút vải được chị kiên nhẫn kết lại.

Đó là món quà chị muốn gửi cho mẹ.

Một người phụ nữ đang chờ ngày ra pháp trường lại ngồi trong xà lim để làm một chiếc áo gối cho mẹ.

Nghe thật bình thường.

Nhưng chính sự bình thường ấy lại khiến câu chuyện trở nên đau lòng.

Bởi chị biết mình có thể không còn cơ hội trở về để chăm sóc mẹ.

Không thể tự tay nấu cho mẹ một bữa cơm.

Không thể ngồi bên mẹ trong những ngày tuổi già.

Không thể trở về căn nhà thân thuộc.

Vì vậy, chị gửi lại tình yêu của mình qua một món quà nhỏ.

Chiếc áo gối ấy ngày nay vẫn được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia lưu giữ.

Một vật kỷ niệm rất giản dị.

Nhưng mỗi đường kim, mũi chỉ dường như đều chứa đựng tình cảm của một người con trước giờ phút chia xa.

Trong những ngày cuối cùng, chị cũng nghĩ đến người chồng của mình – đồng chí Lê Hồng Phong, khi ấy đang bị địch giam tại Côn Đảo.

Chị nhờ những người cùng bị giam gửi lời chào vĩnh biệt đến ông.

Rồi ngày ra pháp trường đến gần.

Nguyễn Thị Minh Khai xin một bộ quần áo trắng mới để mặc.

Chị biết mình sẽ bị xử bắn.

Nhưng chị muốn bước ra khỏi nhà tù với tư thế của một người chiến sĩ.

Sáng 28/8/1941, thực dân Pháp đưa Nguyễn Thị Minh Khai cùng một số đồng chí ra xử bắn tại Ngã ba Giồng, Hóc Môn.

Chị ra đi khi mới 31 tuổi.

Một cuộc đời không dài.

Nhưng những năm tháng chị sống đã dành gần như trọn vẹn cho con đường cách mạng.

Trước lúc hy sinh, chị vẫn giữ khí phách của một người chiến sĩ.

Không van xin.

Không khuất phục.

Không phản bội đồng đội.

Chị để lại những lời nhắn nhủ về sự kiên định và con đường cách mạng mà mình đã lựa chọn.

Người phụ nữ ấy đã ngã xuống.

Nhưng chiếc áo gối nhỏ bé chị làm trong xà lim vẫn còn ở lại.

Nó không phải một vũ khí.

Không phải một tài liệu mật.

Không phải một chiến công lớn.

Nó chỉ là một chiếc áo gối.

Nhưng chính vì thế, nó giúp chúng ta nhìn thấy một Nguyễn Thị Minh Khai rất khác.

Không chỉ là một nữ chiến sĩ cách mạng kiên cường.

Mà còn là một người con biết thương mẹ.

Một người vợ nhớ đến người chồng đang ở nơi tù đày.

Một người phụ nữ, trước khi bước đến cái chết, vẫn muốn để lại cho người thân một chút gì đó của mình.

Điều còn lại sau câu chuyện

Lịch sử thường lưu giữ những chiến công lớn.

Nhưng đôi khi, một chiếc áo gối nhỏ lại kể được rất nhiều điều về một con người.

Nó kể rằng phía sau một nữ chiến sĩ kiên cường vẫn là một người con có trái tim mềm mại.

Rằng những người đã hy sinh cho đất nước cũng từng biết nhớ thương, từng có gia đình, từng có những người thân yêu để mong ngày trở về.

Nhưng họ đã không có ngày trở về ấy.

Nguyễn Thị Minh Khai đã gửi lại tuổi thanh xuân cho đất nước.

Chị không để lại những lời than khóc.

Chị để lại một món quà cho mẹ, một lời chào đến người chồng, một tinh thần bất khuất và một tấm gương để thế hệ sau nhìn vào.

Chiếc áo gối đã cũ theo năm tháng, nhưng tình yêu của người con gái dành cho mẹ và khí phách của người nữ chiến sĩ thì không bao giờ cũ.

Hôm nay, chúng ta được sống trong hòa bình, được ở bên gia đình, được yêu thương và theo đuổi những ước mơ của riêng mình.

Có lẽ đó chính là điều khiến câu chuyện về Nguyễn Thị Minh Khai càng trở nên đáng nhớ:

Hãy biết trân trọng những người mình yêu thương khi vẫn còn có thể. Và hãy sống một cuộc đời có ý nghĩa khi mình còn có cơ hội.

Tham khảo tư liệu: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia – “Đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai - Người phụ nữ kiên trung”; “Gương hy sinh của chị Nguyễn Thị Minh Khai”.