Nguyễn Thị Minh Khai: Ngọn đuốc kiên trung của nữ quyền và cách mạng Việt Nam.

"Nước của tôi, cứu nước là có tội, cướp nước mà không có tội sao?"

Đó không chỉ là câu trả lời đanh thép trước tòa án thực dân, mà còn là lời tuyên ngôn đập tan mọi luận điệu xảo quyệt của kẻ thù. Người phụ nữ đứng trước vành mụa đầm đìa sát khí ấy mới chưa đầy 30 tuổi, nhưng khí phách kiên trung đã làm rung chuyển cả phòng xử án. Người nữ anh hùng ấy chính là Nguyễn Thị Minh Khai (1910-1941) — Bí thư Thành ủy Sài Gòn - Chợ Lớn đầu tiên, ngọn đuốc rực sáng của phong trào cách mạng Việt Nam.

Cuộc đời người nữ anh hùng bắt đầu từ ngày 30 tháng 9 năm 1910. Nguyễn Thị Minh Khai tên thật là Nguyễn Thị Vịnh, có quê gốc ở xã Nhân Chính, huyện Từ Liêm, Hà Nội (nay là phường Nhân Chính, quận Thanh Xuân, Hà Nội), nhưng sinh ra và lớn lên tại xứ Nghệ thanh cao — thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An. Tận mắt chứng kiến cảnh đồng bào lầm than dưới gót giày xâm lược, năm 1927, khi mới 17 tuổi, cô gái trẻ đã dấn thân tham gia Tân Việt Cách mạng Đảng. Đến năm 1930, trở thành một trong những đảng viên đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam, bà được cử sang Quảng Châu (Trung Quốc) hoạt động. Bất chấp hiểm nguy, bà vượt qua hàng rào mật thám để đảm nhận công tác liên lạc, in ấn tài liệu và vận động quần chúng.

Năm 1935, tại Mát-scơ-va, Nguyễn Thị Minh Khai vinh dự trở thành đại biểu chính thức tham dự và phát biểu tại Đại hội lần thứ VII Quốc tế Cộng sản. Trên diễn đàn thế giới, giọng nói trong trẻo mà đầy uy lực của người phụ nữ Đông Dương đã cất lên, kêu gọi sự đoàn kết chống lại chủ nghĩa đế quốc và khẳng định vai trò to lớn của phụ nữ trong sự nghiệp giải phóng dân tộc. Cũng trong những năm tháng hoạt động gian khổ ấy, bà cùng đồng chí Lê Hồng Phong kết duyên vợ chồng — một tình yêu không chỉ là sự gắn kết của hai tâm hồn, mà còn là sự hòa quyện của hai trái tim cùng chung lý tưởng cứu nước.

Trở về nước năm 1937 giữa lúc phong trào cách mạng gặp muôn vàn khó khăn, bà được phân công đảm nhận vị trí Bí thư Thành ủy Sài Gòn - Chợ Lớn. Giữa lòng sào huyệt của thực dân, người phụ nữ mảnh khảnh ấy đã trực tiếp gầy dựng cơ sở, lãnh đạo các phong trào đấu tranh sôi nổi của công nhân và phụ nữ. Tháng 7/1940, giữa lúc công tác chuẩn bị cho cuộc Nam Kỳ khởi nghĩa đang ở giai đoạn quyết liệt, bà sa vào tay giặc. Chúng đưa bà qua hết nhà giam này đến bót giam khác — từ bót Catinat đến Khám Lớn Sài Gòn. Những trận đòn tra tấn dã man và tàn bạo nhất vẫn không thể làm lay chuyển ngọn lửa kiên trung. Khi giặc tra hỏi, bà thẳng thắn đáp trả bằng câu nói bất hủ: "Nước của tôi, cứu nước là có tội, cướp nước mà không có tội sao?". Trong xà phòng tối tăm, dùng chính máu và than nát, bà khắc lên tường những dòng thơ tràn đầy niềm tin bất diệt:

"Vững chí bền gan ai hỡi ai,

Kiên tâm giữ dạ mới anh tài.

Thời cuộc đẩy đưa người chiến sĩ,

Con đường cách mạng vẫn tiến phăng!"

Không thể làm nhụt chí người chiến sĩ cộng sản, rạng sáng ngày 26/8/1941, thực dân Pháp đưa Nguyễn Thị Minh Khai cùng các đồng chí lãnh đạo cách mạng ra bắn tại Bà Điểm, Hóc Môn. Trước họng súng kẻ thù, người nữ Bí thư Thành ủy giật phắt dải băng đen bịt mắt, ngẩng cao đầu nhìn thẳng vào những nòng súng đen ngòm. Tiếng hô vang vọng vút lên giữa không gian bạt ngàn của quê hương: "Đảng Cộng sản Đông Dương muôn năm! Cách mạng Việt Nam thành công muôn năm!".

Nguyễn Thị Minh Khai ngã xuống khi vừa tròn 31 tuổi — độ tuổi đẹp nhất của đời người. Bà hy sinh, nhưng câu nói cùng khí tiết anh hùng của bà vẫn sống mãi, trở thành biểu tượng bất tử về lòng yêu nước và bản lĩnh kiên cường của người phụ nữ Việt Nam.

Ngày nay, để ghi nhớ công ơn to lớn của người nữ chiến sĩ cách mạng kiên trung, tên của bà được trân trọng đặt cho nhiều đại lộ, đường phố chính, phường xã và trường học trọng điểm trên khắp mọi miền Tổ quốc. Khu di tích lịch sử Ngã Ba Giồng (Hóc Môn) — nơi bà ngã xuống năm xưa — đã trở thành địa danh lịch sử thiêng liêng. Hình ảnh và tinh thần bất khuất của Nguyễn Thị Minh Khai mãi là tấm gương sáng ngời, truyền cảm hứng cho muôn thế hệ trẻ Việt Nam về lý sống, lòng yêu nước và khát vọng vươn lên.