NGUYỄN THỊ MINH KHAI – NGƯỜI NỮ CHIẾN SĨ CÁCH MẠNG KIÊN TRUNG
Nguyễn Thị Minh Khai tên khai sinh là Nguyễn Thị Vịnh, sinh ngày 1 tháng 11 năm 1910 tại thành phố Vinh, Nghệ An. Cha bà là ông Nguyễn Văn Giáo, làm công chức ngành đường sắt; mẹ là bà Nguyễn Thị Nương, người phụ nữ hiền hậu, tần tảo.
Đầu thế kỷ XX, Nghệ An là vùng đất có truyền thống hiếu học và yêu nước. Những phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp diễn ra sôi nổi đã ảnh hưởng sâu sắc đến tư tưởng của Nguyễn Thị Minh Khai từ khi còn nhỏ. Chứng kiến cảnh người dân bị áp bức, bà sớm nuôi dưỡng khát vọng giành lại độc lập cho dân tộc. Là một học sinh thông minh, chăm chỉ, Nguyễn Thị Minh Khai luôn quan tâm đến thời cuộc. Ngoài giờ học, bà tìm đọc những tài liệu về phong trào yêu nước và bí mật tham gia các hoạt động của thanh niên tiến bộ.
Năm 1927, khi mới 17 tuổi, Nguyễn Thị Minh Khai tham gia tổ chức Hội Phục Việt (sau đổi tên thành Tân Việt Cách mạng Đảng). Đây là bước khởi đầu trên con đường hoạt động cách mạng của bà. Nhờ sự nhanh nhẹn, thông minh và bản lĩnh, bà được giao nhiều nhiệm vụ như tuyên truyền, vận động quần chúng và chuyển tài liệu bí mật. Trong bối cảnh thực dân Pháp kiểm soát gắt gao, mỗi lần làm nhiệm vụ đều tiềm ẩn nguy cơ bị bắt. Năm 1930, sau khi Đảng Cộng sản Đông Dương ra đời, Nguyễn Thị Minh Khai trở thành một trong những cán bộ trẻ tích cực của Đảng.
Để phục vụ công tác cách mạng, Nguyễn Thị Minh Khai được cử sang Hồng Kông rồi Trung Quốc làm việc cùng các đồng chí lãnh đạo của Đảng. Tại đây, bà làm thư ký, phiên dịch và tham gia liên lạc giữa các tổ chức cách mạng. Công việc đòi hỏi sự cẩn trọng tuyệt đối vì mật thám Pháp và các lực lượng phản động luôn theo dõi hoạt động của những người yêu nước Việt Nam. Trong thời gian này, bà có điều kiện học hỏi kinh nghiệm hoạt động cách mạng quốc tế và nâng cao trình độ lý luận chính trị.
Năm 1931, Nguyễn Thị Minh Khai bị chính quyền Anh bắt tại Hồng Kông theo yêu cầu của thực dân Pháp. Trong thời gian bị giam giữ, bà phải chịu nhiều cuộc thẩm vấn và sức ép nhưng vẫn giữ vững khí tiết, không khai báo về tổ chức và đồng chí của mình. Sau khi được trả tự do, bà tiếp tục hoạt động cách mạng ở nước ngoài rồi trở về Việt Nam để trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng trong nước.
Năm 1938, Nguyễn Thị Minh Khai được phân công giữ chức Bí thư Thành ủy Sài Gòn – Chợ Lớn. Đây là một nhiệm vụ rất nặng nề, bởi Sài Gòn là trung tâm kinh tế, chính trị quan trọng, nơi thực dân Pháp tập trung lực lượng đàn áp phong trào cách mạng. Trên cương vị Bí thư Thành ủy, bà trực tiếp chỉ đạo xây dựng cơ sở Đảng, vận động công nhân, trí thức và nhân dân tham gia các phong trào đấu tranh đòi quyền dân sinh, dân chủ. Đồng chí luôn nhắc nhở cán bộ phải gần gũi nhân dân, giữ bí mật trong hoạt động và đặt lợi ích của cách mạng lên trên hết.
Năm 1940, thực dân Pháp mở cuộc khủng bố lớn sau khi phát hiện kế hoạch Khởi nghĩa Nam Kỳ. Nguyễn Thị Minh Khai bị bắt tại Sài Gòn. Trong suốt thời gian bị giam cầm, bà liên tục bị tra khảo bằng nhiều hình thức nhằm buộc khai ra tổ chức cách mạng. Dù phải chịu đựng những trận đòn roi và điều kiện giam giữ khắc nghiệt, bà vẫn giữ thái độ bình tĩnh, kiên quyết không khai báo. Nhiều cán bộ cùng bị giam kể lại rằng Nguyễn Thị Minh Khai luôn động viên mọi người giữ vững niềm tin vào thắng lợi của cách mạng.
Sau nhiều tháng giam giữ, thực dân Pháp kết án tử hình Nguyễn Thị Minh Khai cùng nhiều đồng chí khác. Sáng ngày 28 tháng 8 năm 1941, tại trường bắn Ngã Ba Giồng (Hóc Môn), Nguyễn Thị Minh Khai hiên ngang bước ra pháp trường. Theo nhiều tài liệu lịch sử, trước khi hy sinh, bà vẫn giữ phong thái bình tĩnh và bày tỏ niềm tin vào tương lai của đất nước. Hình ảnh người nữ chiến sĩ trẻ tuổi kiên cường đã trở thành biểu tượng về lòng yêu nước và tinh thần bất khuất. Khi ấy, bà mới 30 tuổi.
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, tên tuổi Nguyễn Thị Minh Khai được nhân dân cả nước trân trọng và ghi nhớ. Nhiều trường học, đường phố, công viên tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Nghệ An và nhiều địa phương khác được mang tên bà. Cuộc đời ngắn ngủi nhưng đầy cống hiến của Nguyễn Thị Minh Khai đã trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều tác phẩm văn học, âm nhạc và các công trình nghiên cứu lịch sử.
