NGUYỄN THỊ MINH KHAI – NGƯỜI NỮ CHIẾN SĨ CỘNG SẢN KIÊN TRUNG
Trong lịch sử cách mạng Việt Nam, có những con người đã dành trọn tuổi trẻ và cuộc đời cho lý tưởng độc lập dân tộc, dù con đường phía trước đầy tù đày, hiểm nguy và cả sự hy sinh. Đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai là một trong những nữ chiến sĩ cách mạng tiền bối tiêu biểu như thế. Với bản lĩnh kiên cường, trí tuệ và lòng trung thành với cách mạng, đồng chí đã để lại một tấm gương sáng về tinh thần bất khuất của người phụ nữ Việt Nam.
Đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai, tên thật là Nguyễn Thị Vịnh, sinh năm 1910 tại thành phố Vinh, Nghệ An. Từ khi còn trẻ, chứng kiến cuộc sống cơ cực của nhân dân dưới chế độ thuộc địa, đồng chí sớm tham gia các phong trào yêu nước. Năm 1927, khi mới khoảng 17 tuổi, Nguyễn Thị Vịnh tham gia tổ chức cách mạng Tân Việt và bắt đầu sử dụng bí danh Minh Khai trong quá trình hoạt động.
Đầu năm 1929, đồng chí bí mật thoát ly gia đình để chuyên tâm hoạt động cách mạng. Sau khi Đảng ra đời, Nguyễn Thị Minh Khai trở thành một trong những đảng viên lớp đầu, được giao thực hiện công tác tuyên truyền, vận động phụ nữ và huấn luyện cán bộ tại khu vực Trường Thi, Bến Thủy. Từ những năm tháng đầu tiên ấy, đồng chí đã đặc biệt quan tâm đến việc vận động phụ nữ tham gia phong trào cách mạng, gắn sự nghiệp giải phóng dân tộc với sự tiến bộ của phụ nữ.
Năm 1930, Nguyễn Thị Minh Khai được tổ chức cử sang Hương Cảng hoạt động tại cơ quan thuộc Quốc tế Cộng sản. Tại đây, đồng chí có điều kiện được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trực tiếp hướng dẫn về lý luận chính trị và kinh nghiệm hoạt động cách mạng. Với ý chí học tập mạnh mẽ, đồng chí còn tích cực học tiếng Anh, tiếng Pháp và tiếng Trung Quốc để phục vụ công tác.
Những năm 1931-1934, đồng chí bị bắt và giam giữ tại Hương Cảng, sau đó bị chuyển sang chính quyền Quảng Châu. Dù phải trải qua những cuộc tra khảo, Nguyễn Thị Minh Khai vẫn giữ vững khí tiết và không từ bỏ con đường cách mạng. Sau khi được trả tự do, đồng chí tiếp tục hoạt động ở nước ngoài và học tập tại Trường Đại học Phương Đông.
Một dấu mốc đặc biệt trong cuộc đời Nguyễn Thị Minh Khai là Đại hội lần thứ VII của Quốc tế Cộng sản tại Moskva năm 1935. Với bí danh Phan Lan, đồng chí tham dự Đại hội với tư cách đại biểu của Đảng Cộng sản Đông Dương. Ngày 16/8/1935, đồng chí trình bày tham luận về vai trò của phụ nữ Đông Dương trong cuộc đấu tranh cách mạng. Đây là một dấu ấn đặc biệt khi tiếng nói của một nữ chiến sĩ cách mạng Việt Nam được cất lên trên một diễn đàn quốc tế lớn lúc bấy giờ.
Sau thời gian hoạt động ở nước ngoài, Nguyễn Thị Minh Khai trở về nước và được giao trọng trách tại Nam Kỳ. Đồng chí tham gia Xứ ủy Nam Kỳ và giữ cương vị Bí thư Thành ủy Sài Gòn - Chợ Lớn, trở thành một trong những nữ cán bộ lãnh đạo nổi bật của Đảng trong giai đoạn cách mạng còn hết sức khó khăn. Trên cương vị này, đồng chí vừa lãnh đạo phong trào đấu tranh của quần chúng, vừa đặc biệt chú trọng xây dựng tổ chức Đảng và vận động phụ nữ tham gia cách mạng.
Ngày 30/7/1940, sau khi tham dự một cuộc họp của Xứ ủy Nam Kỳ bàn về chủ trương khởi nghĩa, Nguyễn Thị Minh Khai bị thực dân Pháp bắt. Đồng chí bị đưa về Khám Lớn Sài Gòn và phải chịu những hình thức tra tấn khắc nghiệt. Tuy nhiên, bạo lực không thể khuất phục được ý chí của người nữ chiến sĩ cộng sản. Ngay trong tù, đồng chí vẫn động viên những người cùng bị giam giữ giữ vững tinh thần và tìm cách tiếp tục liên lạc với phong trào cách mạng bên ngoài.
Phía sau bản lĩnh của một người chiến sĩ kiên cường vẫn là một người phụ nữ giàu tình cảm. Biết mình khó có ngày trở về, Nguyễn Thị Minh Khai gửi lời vĩnh biệt tới Lê Hồng Phong, người chồng và người đồng chí lúc ấy đang bị đày tại Côn Đảo; nhờ các đồng chí chăm sóc con gái Hồng Minh; đồng thời tận dụng những mảnh vải trong tù để làm một chiếc áo gối gửi về tặng mẹ. Những việc làm giản dị ấy cho thấy ở đồng chí sự hòa quyện giữa lòng trung thành với lý tưởng cách mạng và tình cảm sâu nặng dành cho gia đình.
Sau Khởi nghĩa Nam Kỳ, thực dân Pháp kết án tử hình Nguyễn Thị Minh Khai. Sáng ngày 28/8/1941, đồng chí cùng nhiều cán bộ lãnh đạo cách mạng bị đưa ra xử bắn tại Hóc Môn, Gia Định, khi tuổi đời mới 31. Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, địa điểm xử bắn đồng chí nằm tại khu vực Ngã Tư Giếng Nước, Hóc Môn.
Cuộc đời Nguyễn Thị Minh Khai tuy ngắn ngủi nhưng trải qua một hành trình hoạt động cách mạng đặc biệt: từ quê hương Nghệ An đến Hương Cảng, Moskva rồi Sài Gòn - Chợ Lớn; từ người thanh niên yêu nước trở thành một cán bộ lãnh đạo của Đảng; từ hoạt động vận động phụ nữ đến việc đại diện tiếng nói của phụ nữ Đông Dương trên diễn đàn quốc tế. Báo Nhân Dân đánh giá đồng chí là một trong những nhà lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng và cách mạng Việt Nam, đồng thời là biểu tượng cao đẹp về tinh thần anh dũng, bất khuất và giàu đức hy sinh của phụ nữ Việt Nam.
Đối với thế hệ trẻ hôm nay, tấm gương Nguyễn Thị Minh Khai không chỉ nhắc chúng ta về sự hy sinh của một thế hệ đi trước mà còn gửi lại bài học về lý tưởng sống, bản lĩnh, tinh thần học tập và trách nhiệm đối với quê hương, đất nước. Trong thời bình, noi theo tinh thần ấy chính là không ngừng rèn luyện, trau dồi tri thức, dám vượt qua khó khăn và sử dụng năng lực của mình để đóng góp cho cộng đồng.
Nguyễn Thị Minh Khai đã hy sinh khi mới 31 tuổi, nhưng khí tiết, trí tuệ và một cuộc đời trọn vẹn dành cho lý tưởng cách mạng vẫn mãi là tấm gương sáng trong lịch sử dân tộc và trong truyền thống của phụ nữ Việt Nam.
