NGUYỄN THỊ MINH KHAI – NGƯỜI NỮ CHIẾN SĨ CỘNG SẢN KIÊN TRUNG, BẤT KHUẤT

NGUYỄN THỊ MINH KHAI – NGƯỜI NỮ CHIẾN SĨ CỘNG SẢN KIÊN TRUNG, BẤT KHUẤT

Sinh ra tại Vinh, Nghệ An trong những năm đất nước còn chìm dưới ách đô hộ, Nguyễn Thị Minh Khai sớm tiếp xúc với phong trào yêu nước và từng bước đến với con đường cách mạng. Từ một cô gái trẻ giàu lòng yêu nước, đồng chí trở thành một cán bộ cách mạng hoạt động ở trong và ngoài nước, đảm nhận nhiều nhiệm vụ quan trọng và trở thành một trong những nữ chiến sĩ cộng sản tiêu biểu của cách mạng Việt Nam thời kỳ đầu.

Cuộc đời của đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai là câu chuyện về lòng yêu nước, ý chí kiên định, tinh thần trách nhiệm và sự hy sinh của một người phụ nữ trẻ trước vận mệnh của dân tộc.

Từ cô gái xứ Nghệ đến người chiến sĩ cách mạng

Nguyễn Thị Minh Khai tên thật là Nguyễn Thị Vịnh, sinh năm 1910 tại Vinh, Nghệ An. Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, từ nhỏ đồng chí được học chữ Quốc ngữ, sau đó học tại Trường Tiểu học Cao Xuân Dục ở Vinh. Năm 1927, khi mới 17 tuổi, đồng chí bắt đầu tham gia hoạt động cách mạng và phong trào công nhân ở Vinh.

Năm 1927, đồng chí tham gia Hội Hưng Nam, sau đó hoạt động trong tổ chức cách mạng và làm công tác vận động phụ nữ. Đầu những năm 1930, đồng chí được giao nhiệm vụ tuyên truyền, huấn luyện và xây dựng cơ sở cách mạng.

Những năm tháng tuổi trẻ của Nguyễn Thị Minh Khai gắn với một thời kỳ lịch sử đặc biệt. Phong trào cách mạng bị thực dân Pháp đàn áp gắt gao, nhiều cán bộ, đảng viên phải hoạt động bí mật, thường xuyên đối mặt với nguy hiểm.

Nhưng những khó khăn ấy không làm người nữ chiến sĩ trẻ lùi bước.

Những năm tháng hoạt động cách mạng ở nước ngoài

Năm 1930, Nguyễn Thị Minh Khai được cử sang Trung Quốc hoạt động tại Văn phòng Chi nhánh Ban Phương Đông của Quốc tế Cộng sản ở Hồng Kông. Tại đây, đồng chí tiếp tục được đào tạo, rèn luyện về lý luận và phương pháp hoạt động cách mạng.

Một dấu mốc quan trọng trong cuộc đời hoạt động của Nguyễn Thị Minh Khai là Đại hội lần thứ VII Quốc tế Cộng sản tại Moskva năm 1935. Đồng chí tham gia đoàn đại biểu của Đảng và với bí danh Phan Lan, đã trình bày tham luận về vai trò của phụ nữ Đông Dương trong phong trào cách mạng. Tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia đánh giá đây là một dấu mốc đáng chú ý trong hoạt động quốc tế của nữ chiến sĩ cách mạng Việt Nam.

Sau thời gian hoạt động ở nước ngoài, đồng chí trở về hoạt động trong nước và được phân công công tác tại Nam Kỳ.

Người cán bộ lãnh đạo phong trào ở Sài Gòn – Chợ Lớn

Từ năm 1937, Nguyễn Thị Minh Khai được phân công hoạt động tại Sài Gòn, tham gia Xứ ủy Nam Kỳ và giữ cương vị Bí thư Thành ủy Sài Gòn – Chợ Lớn.

Trong điều kiện hoạt động bí mật và bị thực dân Pháp theo dõi, bắt bớ, đồng chí tham gia xây dựng tổ chức, tuyên truyền, vận động quần chúng và đặc biệt quan tâm đến phong trào phụ nữ.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia hiện còn lưu giữ những tư liệu, hiện vật gắn với đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai. Trong đó có những kỷ vật giản dị nhưng giàu giá trị lịch sử như áo, khăn, áo gối và một số vật dụng cá nhân. Những hiện vật ấy giúp thế hệ hôm nay hình dung rõ hơn về cuộc sống và những năm tháng hoạt động của một nữ chiến sĩ cách mạng đầu thế kỷ XX.

Bị bắt và những ngày tháng trong lao tù

Ngày 30/7/1940, Nguyễn Thị Minh Khai bị thực dân Pháp bắt tại Sài Gòn và đưa về giam tại Khám Lớn. Những ngày tháng trong nhà tù là một thử thách đặc biệt khắc nghiệt đối với người nữ chiến sĩ trẻ.

Tuy bị giam cầm, đồng chí vẫn giữ tinh thần đấu tranh, động viên những người cùng cảnh ngộ và truyền đạt kinh nghiệm hoạt động cách mạng cho chị em trong tù. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi nhận một kỷ vật đặc biệt: chiếc áo gối được đồng chí làm trong thời gian bị giam tại Khám Lớn Sài Gòn năm 1940.

Đó không chỉ là một vật dụng cá nhân. Đằng sau chiếc áo gối nhỏ bé là tình cảm của người con dành cho cha mẹ, của người vợ dành cho chồng và của một người chiến sĩ dành cho lý tưởng mà mình đã lựa chọn.

Những năm tháng đấu tranh và sự hy sinh

Trong giai đoạn 1940–1941, phong trào cách mạng ở Nam Kỳ đứng trước sự đàn áp rất quyết liệt của chính quyền thực dân Pháp. Nguyễn Thị Minh Khai bị đưa ra xét xử và bị kết án tử hình. Theo tư liệu của Ban Quản lý Di tích tỉnh Nghệ An, từ ngày 25/3 đến 3/4/1941, đồng chí bị Tòa án binh Sài Gòn kết án tử hình.

Ngày 28/8/1941, Nguyễn Thị Minh Khai bị thực dân Pháp đưa ra xử bắn tại Hóc Môn cùng một số cán bộ lãnh đạo cách mạng khác. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và nhiều cơ quan nghiên cứu, quản lý di tích hiện ghi nhận ngày 28/8/1941 là ngày đồng chí hy sinh.

Đồng chí ra đi khi mới 31 tuổi.

Tuổi xuân của một người phụ nữ, tình cảm gia đình và những ước mơ riêng tư đã được đặt phía sau nhiệm vụ cách mạng. Nhưng điều còn lại sau sự hy sinh ấy là một tấm gương về nghị lực và khí tiết của người chiến sĩ.

Một người phụ nữ, một người mẹ, một người chiến sĩ

Câu chuyện về Nguyễn Thị Minh Khai không chỉ là câu chuyện về một cán bộ cách mạng.

Đó còn là câu chuyện về một người phụ nữ phải đứng trước những lựa chọn vô cùng nghiệt ngã của lịch sử.

Trong những tư liệu được lưu giữ và giới thiệu tại Nghệ An, cuộc đời của đồng chí còn được nhắc đến qua những tình cảm rất đời thường: tình yêu đối với cha mẹ, tình nghĩa vợ chồng với đồng chí Lê Hồng Phong và tình mẫu tử đối với người con gái của mình.

Chính những điều đó khiến hình ảnh Nguyễn Thị Minh Khai không chỉ hiện lên như một cán bộ cách mạng, mà còn là một người phụ nữ có đời sống tình cảm sâu sắc, đã phải hy sinh nhiều điều riêng tư trong hoàn cảnh đất nước đầy biến động.

Những kỷ vật còn lại với thời gian

Ngày nay, nhiều tư liệu và hiện vật liên quan đến Nguyễn Thị Minh Khai được lưu giữ tại các bảo tàng, nhà lưu niệm và di tích lịch sử.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cho biết trong kho cơ sở vẫn còn lưu giữ một số kỷ vật của đồng chí như áo, áo gối, khăn và chao đèn. Đặc biệt, chiếc áo gối được làm trong những ngày bị giam tại Khám Lớn Sài Gòn là một hiện vật có giá trị trong việc giúp thế hệ sau tìm hiểu cuộc đời của nữ chiến sĩ cách mạng.

Tại quê hương Nghệ An, Nhà lưu niệm đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai là địa điểm lưu giữ, giới thiệu những tư liệu về cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí, đồng thời là địa chỉ giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.

Nguyễn Thị Minh Khai – câu chuyện còn mãi

Nguyễn Thị Minh Khai hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ.

Nhưng cuộc đời ngắn ngủi ấy đã trải qua một hành trình đặc biệt: từ cô gái xứ Nghệ tham gia phong trào yêu nước, trở thành người chiến sĩ cách mạng hoạt động trong nước và quốc tế; từ công tác tuyên truyền, vận động quần chúng đến giữ trọng trách trong tổ chức cách mạng ở Nam Kỳ; từ những ngày tháng hoạt động bí mật đến những ngày cuối cùng trong nhà tù thực dân.

Những năm tháng ấy đã làm nên một “câu chuyện thời hoa lửa” rất riêng – câu chuyện về một người phụ nữ Việt Nam đã dành tuổi thanh xuân cho đất nước.

Hôm nay, khi chiến tranh đã lùi xa, những con đường mang tên Nguyễn Thị Minh Khai, những nhà lưu niệm, những hiện vật được gìn giữ và những trang sử được kể lại chính là cách thế hệ hôm nay tưởng nhớ một người đã thuộc về lịch sử.

Điều đáng quý nhất không chỉ là nhớ về một cái tên, mà là hiểu được giá trị của lòng yêu nước, trách nhiệm với cộng đồng, nghị lực trước nghịch cảnh và sự trân trọng đối với hòa bình.

Câu chuyện về Nguyễn Thị Minh Khai vì thế vẫn còn nguyên ý nghĩa đối với thế hệ trẻ hôm nay.

Một cuộc đời đã khép lại từ hơn tám thập kỷ trước, nhưng những dấu ấn của người nữ chiến sĩ ấy vẫn tiếp tục được gìn giữ trong ký ức của dân tộc.

HÌNH ẢNH MINH CHỨNG VÀ CHÚ THÍCH NGUỒN

Về thăm nhà lưu niệm chị Nguyễn Thị Minh Khai

02/06/2018 08:32

Những ngày đầu tháng 6, tôi có dịp về thăm Nhà lưu niệm chị Nguyễn Thị Minh Khai nằm trên đại lộ Quang Trung, phường Quang Trung, Thành phố Vinh. Nhà lưu niệm nằm trong khuôn viên rộng 2.400m2, mặt bằng được bố trí làm hai phần. Khu vực ngoài gồm hàng rào, cổng, thảm cỏ, cây xanh với điểm nhấn là tượng đài Chị Nguyễn Thị Minh Khai cao 4,5m được bố trí ở phía trước. Khu vực trong gồm Nhà trưng bày và các công trình phụ trợ.

Những ngày đầu tháng 6, tôi có dịp về thăm Nhà lưu niệm chị Nguyễn Thị Minh Khai nằm trên đại lộ Quang Trung, phường Quang Trung, Thành phố Vinh.  Nhà lưu niệm nằm trong khuôn viên rộng 2.400m2, mặt bằng được bố trí làm hai phần. Khu vực ngoài gồm hàng rào, cổng, thảm cỏ, cây xanh với điểm nhấn là tượng đài Chị Nguyễn Thị Minh Khai cao 4,5m được bố trí ở phía trước. Khu vực trong gồm Nhà trưng bày và các công trình phụ trợ.

Tôi đặc biệt ấn tượng với tượng đài Chị Minh Khai. Bức tượng đúc bằng đồng theo thể loại tượng chân dung đặt trên bệ cao, khắc họa hình ảnh người thiếu nữ duyên dáng trong tà áo dài, chân bước đi đầy khí phách. Bàn tay phải nắm chặt, cánh tay trái nâng lên tay cầm cuốn sách, khuôn mặt thanh tao với đôi mắt thông minh đầy khí chất. Bức tượng toát lên hình ảnh, thần thái, vẻ đẹp dịu dàng, tinh khôi mà bãn lĩnh, gan dạ, tràn đầy tình yêu quê hương, đất nước của chị. Thần thái tượng đài gợi tôi liên tưởng đến khí phách của người thiếu nữ Triệu Thị Trinh năm xưa chứng kiến cảnh ngộ mất nước đã thể hiện khí phách anh hùng: “Tôi muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp làn sóng dữ, chém cá kình ngoài biển Đông”.
Phía sau tượng đài là nhà tưởng niệm mang kiến trúc truyền thống. Khung nhà làm bằng bê tông giả gỗ, mái lợp ngói mũi, nền lát gạch. Nhà tưởng niệm bao gồm nhà trưng bày cùng với một gian thờ ấm cúng và linh thiêng được xây liền khối. Nội thất tại đây được thiết kế, trang trí, mỹ thuật khá đẹp, có sự kết hợp hài hòa giữa phong cách bài trí truyền thống với nghệ thuật trưng bày hiện đại. Thông qua những bức ảnh, hiện vật, tư liệu, bản đồ, bản trích, tranh vẽ minh họa sự kiện lịch sử...tôi được chị hướng dẫn viên giới thiệu về cuộc đời và sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Chị Nguyễn Thị Minh Khai thông qua 3 chủ đề:

Chủ đề 1: Quê hương gia đình của Chị Nguyễn Thị Minh Khai.
Chủ đề này giới thiệu khái quát về vùng đất xứ Nghệ, mảnh đất địa linh nhân kiệt là quê hương của nhiều danh nhân văn hóa, lịch sử, mảnh đất văn vật với những ngôi đền, ngôi chùa linh thiêng, cổ kính cùng với truyền thống yêu nước, nhân ái của gia đình đã góp phần ươm mầm nên khí tiết cách mạng, lòng yêu nước của Chị Nguyễn Thị Minh Khai ngay từ thủa thiếu thời.

Chủ đề 2: Sự nghiệp cách mạng của Chị Nguyễn Thị Minh Khai.
Đây là chủ đề chính, thông qua những tư liệu được trưng bày tại đây cùng những câu chuyện nhỏ kể về chị từ khi sinh ra với thời ấu thơ đầy cá tính, thời tuổi trẻ sôi nổi với những hoạt động không biết mệt mỏi kể cả trong nước lẫn nước ngoài (Trung Quốc, Liên Xô)…đã giúp tôi hiểu và cảm phục vô cùng về cuộc đời hoạt động cách mạng đầy gian khổ thử thách nhưng rất vẻ vang của Chị Nguyễn Thị Minh Khai. Trong suốt quá trình hoạt động cách mạng, Chị Minh Khai luôn giữ vững khí tiết của người đảng viên trung kiên, người lãnh đạo có trách nhiệm với thời cuộc, với đồng chí, đồng bào, là người mẹ thương con, người vợ yêu chồng và luôn nghĩ về những đấng sinh thành bằng nỗi nhớ thương da diết. Tinh thần bất khuất, kiên trung của Chị Minh Khai thật xứng đáng với lời ngợi ca:

Xứng danh tướng nữ cháu con Bà Triệu

Rạng tiếng giống nòi tiên tổ Hùng Vương

Chủ đề 3: Đất nước, quê hương tri ân, tôn vinh Chị Nguyễn Thị Minh Khai.
Chủ đề này thể hiện sự kính trọng, tự hào của nhân dân cả nước đối với sự hy sinh cao cả của Chị Nguyễn Thị Minh Khai – nữ chiến sỹ cộng sản kiên cường, nguyên Ủy viên Xứ ủy Nam Kỳ - Bí thư Thành ủy Sài Gòn – Chợ Lớn. Tên chị đã được đặt cho những con đường, trường học, xí nghiệp, những chương trình khuyến học... ở Thủ đô Hà Nội, thành phố Vinh, Thành phố Hồ Chí Minh và nhiều địa phương trong cả nước. Cuộc đời cống hiến và hy sinh của chị là nguồn cảm hứng cho những bộ phim, bài hát, những cuốn sách và nhiều ấn phẩm văn hóa khác viết về chị.

Từ khi khánh thành và đưa vào sử dụng đến nay, Nhà tưởng niệm Chị Nguyễn Thị Minh Khai là nơi đón tiếp nhiều đoàn khách trong và ngoài tỉnh đến tham quan, học tập truyền thống; là nơi tổ chức nhiều hoạt động kỷ niệm ngày sinh, ngày mất của danh nhân; là địa chỉ quen thuộc đầy ý nghĩa trong những dịp kết nạp đội viên, đoàn viên mới của các trường Tiểu học, Trung học cơ sở trong tỉnh. Tại đây, đứng trước di ảnh thiêng liêng và tượng đài của Chị Minh Khai, tiếng nhạc quốc ca, đoàn ca, đội ca vang lên hùng hồn, một thế hệ măng non đã và đang từng ngày lớn lên, nguyện tiếp bước những truyền thống tốt đẹp của lịch sử dân tộc, tiếp bước tinh thần, nghị lực, ý chí của chị Minh Khai. Được chứng kiến những giây phút xúc động đó, tôi tin rằng các em sẽ là thế hệ kế cận đưa đất nước bước tiếp những chặng đường đổi mới.

Giữa khung cảnh nhộn nhịp, sôi động của Thành phố Vinh, Nhà tưởng niệm Chị Nguyễn Thị Minh Khai với không gian tĩnh lặng, với nhiều tư liệu hiện vật lịch sử quý hiếm thực sự là một địa chỉ đỏ để đông đảo du khách và nhân dân ghé qua dâng nén tâm hương bày tỏ tấm lòng thành kính đối với nữ anh hùng của dân tộc khi có dịp về thăm quê hương Xứ Nghệ - mảnh đất “địa linh nhân kiệt” của Tổ quốc Việt Nam yêu dấu./.

Hoạt động kết nạp đội viên mới của trường Tiểu học Quang Trung

Hoạt động kết nạp đoàn viên mới trường THCS Quang Trung

Nhà lưu niệm chị Nguyễn Thị Minh Khai

Cận cảnh tượng đài chị Minh Khai

Gian thờ chị Minh Khai