Nguyễn Thị Minh Khai: Trọn một đời cho Tổ quốc

Nguyễn Thị Minh Khai, tên khai sinh là Nguyễn Thị Vịnh là một nhà cách mạng người Việt Nam, là một trong những người lãnh đạo Đảng Cộng Sản Đông Dương trong giai đoạn 1930–1940. Bà sinh ngày mùng 1 tháng 11 năm 1910 tại xã Vĩnh Yên, thành phố Vinh, Nghệ An, trong một gia đình trong một gia đình công chức nhỏ. Năm 1919, bà bắt đầu học chữ quốc ngữ, rồi vào trường tiểu học Cao Xuân Dục ở Vinh. 

Sớm tiếp thu tinh thần yêu nước, năm 1927, khi mới 17 tuổi, bà đã tham gia phong trào công nhân tại Vinh, đồng thời tham gia thành lập và giữ chức Ủy viên Ban chấp hành Đảng bộ Tân Việt Cách mệnh Đảng. Năm 1930, bà chính thức gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương, phụ trách công tác tuyên truyền và huấn luyện đảng viên tại khu vực Trường Thi – Bến Thủy. Sau đó, bà sang Hương Cảng (Trung Quốc) và làm thư ký cho lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tại văn phòng chi nhánh Đông phương bộ của Quốc tế Cộng sản. Đầu năm 1931, bà bị mật thám Anh bắt tại Hương Cảng và bị giam giữ tại đây. Sau khi ra tù vào năm 1934, với tư cách là đại biểu chính thức, bà cùng đồng chí Lê Hồng Phong đi dự Đại hội VII Quốc tế Cộng sản tại Moskva (Liên Xô). 

Đồng chí Lê Hồng Phong (tên thật là Lê Huy Doãn) sinh năm 1902 tại xã Hưng Thông, huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An. Ông cũng là một thanh niên tri thức giác ngộ Cách mạng từ sớm và đóng vai trò quan trọng trong bộ máy Cách mạng ban đầu của nước ta. 

Hai người gặp gỡ và làm việc cùng nhau rồi từ đó cảm mến nhau. Một lễ cưới đầm ấm và giản dị đã được tổ chức tại Thượng Hải (Trung Quốc), gắn kết cuộc đời của hai người chiến sĩ cộng sản kiên trung cùng chung lý tưởng cứu nước. Tuy nhiên do bối cảnh Cách mạng gian khó và để đảm bảo bí mật, khi trở về nước, hai người phải giữ bí mật mối quan hệ và chia cắt để hoạt động cách mạng. Và vào năm 1940, người con gái đầu lòng và cũng là duy nhất của hai người, Lê Thị Hồng Minh, ra đời. Nhưng chưa được ấm hơi mẹ, bà đã phải gửi con gái cho cơ sở để tiếp tục hoạt động Cách mạng

Về nước hoạt động, đến những năm 1936, bà được cử về nước mang theo chỉ thị của Quốc tế Cộng sản. Hoạt động với bí danh Năm Bắc, bà được bầu vào Xứ ủy Nam Kỳ và giữ chức Bí thư Thành uỷ Sài Gòn - Chợ Lớn, trực tiếp lãnh đạo cao trào dân chủ (1936–1939). Khi ấy, bà được coi là ngọn cờ tiên phong trong việc xây dựng khối đại đoàn kết, lãnh đạo các cuộc đấu tranh đòi quyền dân sinh, dân chủ, báo chí và tự do cho nhân dân lao động. 

Lời nhắn cuối cùng

Ngày 30 tháng 7 năm 1940, ngay sau phiên họp của Xứ ủy Nam Kỳ nhằm chuẩn bị cho chủ trương khởi nghĩa, bà bị thực dân Pháp bắt giam tại Khám Lớn Sài Gòn. Tuy nhiên, trong hoàn cảnh ngặt nghèo ấy, Nguyễn Thị Minh Khai vẫn liên lạc với bên ngoài và tiếp tục lãnh đạo phong trào đấu tranh. Trong quãng thời gian đó, đồng chí Lê Hồng Phong cũng đang bị bắt giam và đi đày ở nhà tù Côn Đảo.

Khi phong trào khởi nghĩa Nam Kỳ vấp phải làn sóng đàn áp tàn khốc, thực dân Pháp đã tuyên án tử hình đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai. Sau những ngày bị tra tấn, đồng chí đã lấy máu mình viết lên vách của phòng giam những câu nêu cao phẩm chất, khí tiết của người chiến sĩ cộng sản:

“Dù đánh, dù treo, càng kiên quyết,

Dù kìm, dù kẹp, chẳng sai lời.

Hy sinh phấn đấu vì nhiệm vụ,

Triệt để thực hành chết mới thôi”.

 Đối diện với vành móng ngựa và bộ máy công lý bù nhìn của kẻ thù, nữ chiến sĩ kiên trung giữ vững phong thái đĩnh đạc, hiên ngang vặn hỏi: "Nước của tôi, cứu nước là có tội, cướp nước mà không có tội sao?". Bước ra khỏi phòng xử án, trước người em gái Quang Thái đang nghẹn ngào đầm đìa nước mắt, bà dịu dàng vỗ về: "Em đừng khóc. Chị dù mất nhưng rất vui sướng vì đã làm tròn nhiệm vụ. Em hãy giúp chị, chừng nào Hồng Minh khôn lớn thì em đưa cháu về nuôi và dạy bảo cháu nên người… Chị gửi lời vĩnh biệt anh Lê Hồng Phong đang bị đày ở Côn Đảo, cảm ơn các đồng chí đã nuôi nấng che chở Hồng Minh".

Trước lúc bước lên đoạn đầu đài, người nữ Bí thư Thành ủy đã kịp hoàn thành ba tâm nguyện cuối cùng: gửi lời chào vĩnh biệt đến người bạn đời đang chịu đày ải chốn địa ngục trần gian Côn Đảo; gửi lời tri ân sâu sắc đến những đồng chí đang tận tình che chở, nuôi dưỡng bé Hồng Minh; và tự tay tước từng sợi vải từ bộ quần áo tù đan thành chiếc áo gối gửi về dâng mẹ. Đó là chút lòng thành kính của người con hiếu thảo khi chẳng thể ở bên phụng dưỡng mẹ già lúc xế chiều.

Sáng ngày 28-8-1941, Nguyễn Thị Minh Khai cùng một số lãnh tụ của Đảng đem ra xử bắn tại Hóc Môn. Trước khi ra pháp trường chị đã nhắn nhủ cùng đồng bào, đồng chí:

“Vững chí bền gan ai hỡi ai,

Kiên tâm giữ dạ mới anh tài.

Thời cuộc đẩy đưa người chiến sĩ,

Con đường cách mạng vẫn chông gai”.

Trút hơi thở cuối cùng khi tuổi đời hãy còn rất trẻ – ở tuổi 31, trước lúc ngã xuống tại pháp trường, bà vẫn dõng dạc hướng về phía đồng bào để gửi gắm lời gan ruột: "Việc chúng tôi làm là chính nghĩa. Vì muốn Tổ quốc chúng tôi được độc lập, dân chúng tôi được ấm no mà chúng tôi làm cách mạng. Chúng tôi không có tội gì. Thưa đồng bào! Chúng ta phải tiêu diệt đế quốc, phong kiến thì đời sống mới sung sướng được".

Lá thư và những lời nhắn nhủ cuối cùng ấy là một bản hùng ca vang dội ghi dấu lên cả cuộc đời Cách mạng vẻ vang và sôi nổi của bà. Trước lúc giã từ cuộc đời, bà vẫn đau đáu về đứa con thơ, vẫn lo lắng cho người chồng bị bắt giam ở Côn Đảo, vẫn giữ trọn sự kiên trung với Cách mạng, đất nước, vẫn ngùn ngụt ngọn lửa đấu tranh độc lập. Không chỉ là một tấm gương, mà Nguyễn Thị Minh Khai còn là một hình ảnh tiêu biểu tỏa sáng, đại diện cho biết bao lớp người đã hy sinh cuộc đời riêng, tuổi xuân tươi trẻ của mình để giành lại hoà bình cho chúng ta hôm nay