Nguyễn Thị Mỹ Nhung (Tám Thảo) – Nữ tình báo viên mang tài liệu mật ra vào Bộ Tư lệnh Hải quân Sài Gòn

Thời kỳ lịch sử: Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước – tình báo Sài Gòn – Gia Định, đặc biệt giai đoạn 1961–1968.
1. Cô gái Sài Gòn bước vào con đường tình báo

Nguyễn Thị Mỹ Nhung sinh năm 1932, trong một gia đình làm nghề buôn bán ở khu vực chợ Bến Thành, Sài Gòn.

Năm 1948, khi mới 16 tuổi, bà rời Sài Gòn, tìm đến vùng kháng chiến ở Vĩnh Long và tham gia cách mạng.

Sự thông minh, nhanh nhẹn cùng trình độ học vấn giúp bà sớm được giao nhiệm vụ trong lực lượng tình báo tại miền Nam.

Nhưng để hoạt động lâu dài trong một thành phố do đối phương kiểm soát, lòng dũng cảm thôi chưa đủ.

Một người tình báo phải có một vỏ bọc đủ thật.

Và Tám Thảo có một vỏ bọc đặc biệt thuận lợi.

Một tiểu thư Sài Gòn.

Con nhà khá giả.

Có học thức.

Biết ngoại ngữ.

Biết cách giao tiếp.

Và đủ tự nhiên để không khiến những người xung quanh nghĩ rằng cô gái ấy đang làm một công việc nguy hiểm.

Chú thích ảnh: Nguyễn Thị Mỹ Nhung (Tám Thảo) thời trẻ. Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ ghi nhận đây là ảnh tư liệu/sưu tầm về bà.

2. Vỏ bọc của một “tiểu thư”

Tám Thảo từng kể rằng trong mắt nhiều người xung quanh, cô là một tiểu thư chỉ muốn làm quen với người Mỹ, tìm một cuộc sống sung túc.

Đó chính là điều giúp bà hoạt động.

Đối phương không nhìn thấy ở cô một mối nguy.

Thậm chí, sự thân thiện và khả năng giao tiếp còn khiến một số sĩ quan Mỹ tin tưởng bà.

Bà hiểu rằng trong công việc tình báo, càng ít bị nghi ngờ thì càng có thể đi sâu.

Vì thế, vẻ ngoài, cách ăn mặc, cách nói chuyện, những mối quan hệ xã hội – tất cả đều trở thành một phần của nhiệm vụ.

Nhưng đằng sau vẻ ngoài ấy là một người phụ nữ luôn phải tỉnh táo.

Bởi chỉ một sơ suất cũng có thể khiến toàn bộ vỏ bọc sụp đổ.

3. 24 cuộn phim Kodak

Năm 1961, Tám Thảo được giao một nhiệm vụ đặc biệt.

Bà phải vận chuyển 24 cuộn phim Kodak chứa tài liệu mật từ nội thành ra căn cứ Củ Chi.

Đó không phải một chuyến đi bình thường.

Tài liệu nằm trong những cuộn phim nhỏ.

Nhưng giá trị của chúng rất lớn.

Bà phải đưa chúng ra khỏi khu vực nội thành, vượt qua những trạm kiểm soát và các chốt gác của đối phương.

Một khi bị phát hiện, hậu quả sẽ không chỉ là mất tài liệu.

Bà có thể bị bắt.

Và nếu thân phận thật bị lộ, cả mạng lưới phía sau cũng có nguy cơ bị kéo theo.

4. Những trạm kiểm soát

Chiếc xe tiến ra khỏi nội thành.

Phía trước là những trạm kiểm soát.

Những người lính có thể yêu cầu dừng xe.

Có thể kiểm tra hành lý.

Có thể hỏi giấy tờ.

Tám Thảo biết rằng điều nguy hiểm nhất chính là sự căng thẳng của chính mình.

Nếu tỏ ra quá lo sợ, bà có thể bị chú ý.

Nếu hành động khác thường, người kiểm tra sẽ nghi ngờ.

Vì vậy, bà phải giữ vẻ bình thản.

Như một cô gái Sài Gòn đang đi làm hoặc về nhà.

Không có gì bất thường.

Không có gì đáng kiểm tra.

Nhưng bên trong chiếc xe là những cuộn phim có thể khiến người mang chúng phải trả giá bằng mạng sống.

5. Chuyến đi qua cửa kiểm soát

Theo các tư liệu về Tám Thảo, bà đã vượt qua những trạm, bốt kiểm soát dày đặc và đưa toàn bộ số phim về căn cứ an toàn.

Đây là một trong những chiến công sớm cho thấy khả năng hoạt động trong lòng địch của bà.

Những cuộn phim sau đó cung cấp cho phía cách mạng những thông tin quan trọng về kế hoạch “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ.

Một vật nhỏ bé.

Hai mươi bốn cuộn phim.

Nhưng đằng sau nó là cả một cuộc đấu trí.

6. Từ người liên lạc đến người trực tiếp thu thập tin

Những năm sau đó, công việc của Tám Thảo ngày càng đi sâu vào nội bộ đối phương.

Bà từng làm liên lạc cho Phạm Xuân Ẩn, bí danh Hai Trung, và hoạt động trong mạng lưới H.63 do Nguyễn Văn Tàu – Tư Cang chỉ huy.

Đây là một mạng lưới tình báo hoạt động sâu trong lòng Sài Gòn.

Mỗi người có một vị trí.

Mỗi người biết một phần.

Nhưng những người chủ chốt phải bảo đảm dòng thông tin không bị đứt.

Tám Thảo dần trở thành một mắt xích đặc biệt quan trọng.

7. Năm 1964 – bước vào Bộ Tư lệnh Hải quân

Năm 1964, Tám Thảo tìm cách vào làm phiên dịch tại một cơ quan thuộc Bộ Tư lệnh Hải quân của chính quyền Sài Gòn.

Khả năng tiếng Anh lưu loát giúp bà có được vị trí này.

Đây là bước ngoặt lớn.

Bởi từ bên ngoài, bà chỉ là một nhân viên phiên dịch.

Nhưng từ vị trí ấy, bà có thể tiếp xúc với những sĩ quan Mỹ và tài liệu mà một người hoạt động bên ngoài cơ quan không thể tiếp cận.

Đối với H.63, đó là một vị trí vô cùng giá trị.

8. Một người phiên dịch giữa hai thế giới

Ban ngày, Tám Thảo đến nơi làm việc.

Bà dịch tài liệu.

Tiếp xúc với người Mỹ.

Làm công việc của một nhân viên bình thường.

Nhưng đồng thời, bà phải quan sát.

Ai đang phụ trách?

Tài liệu nào mới?

Có những cuộc họp gì?

Đối phương đang đánh giá tình hình ra sao?

Những thông tin ấy có thể trở thành dữ liệu tình báo.

Tám Thảo phải nhớ rằng mình đang đứng trong một nơi mà chỉ một ánh mắt nghi ngờ cũng có thể thay đổi tất cả.

9. Tư Cang và “vỏ bọc” đặc biệt

Trong thời gian hoạt động ở nội đô, Tám Thảo và Tư Cang có một cách tạo vỏ bọc rất đặc biệt.

Tư liệu của Báo Quân đội nhân dân cho biết Tư Cang có lúc đóng vai anh trai, người yêu, thậm chí người chồng của Tám Thảo.

Những vai diễn ấy giúp các cuộc gặp giữa hai người không gây chú ý.

Người ngoài nhìn vào chỉ thấy một đôi nam nữ có quan hệ bình thường.

Nhưng phía sau đó là người chỉ huy tình báo và một nữ điệp viên đang trao đổi những thông tin có thể ảnh hưởng tới chiến trường.

Đây chính là kiểu hoạt động mà chiến tranh tình báo trong lòng đô thị đòi hỏi:

bình thường đến mức không ai nghĩ rằng có điều bất thường.

10. Một vị trí ngày càng sâu

Đến năm 1966, theo tư liệu QĐND, Tám Thảo được tổ chức yêu cầu tập trung học tiếng Anh, lấy bằng loại ưu để có thể xin vào làm việc cùng người Mỹ.

Đó không còn là chuyện tìm một công việc.

Đó là một nhiệm vụ.

Càng hiểu ngôn ngữ của đối phương, bà càng có thể tiếp cận sâu hơn.

Càng được tin tưởng, bà càng có thể đọc được nhiều tài liệu hơn.

Và càng gần trung tâm thông tin, bà càng phải cẩn thận.

11. Người thư ký của cố vấn Mỹ

Tám Thảo cuối cùng được bố trí làm việc trong văn phòng cố vấn Mỹ tại Bộ Tư lệnh Hải quân ở khu vực Bến Bạch Đằng.

Theo QĐND, trong những năm 1967–1968, bà làm việc với vai trò thư ký riêng của một thiếu tá, cố vấn tình báo Mỹ.

Đây là một vị trí cực kỳ nhạy cảm.

Người thư ký có thể nhìn thấy giấy tờ.

Biết lịch làm việc.

Biết ai ra vào.

Biết những cuộc họp.

Và đôi khi nhìn thấy những tài liệu mà người khác không được tiếp cận.

12. Thử thách của chiếc máy kiểm tra nói dối

Một ngày nọ, Tám Thảo được một sĩ quan Mỹ đưa tới một nơi có một thiết bị mà bà chưa từng thấy.

Bà nhanh chóng nhận ra đó có thể là máy kiểm tra nói dối.

Tư liệu QĐND kể rằng trước đó Tư Cang đã căn dặn bà phải đặc biệt bình tĩnh nếu gặp tình huống này.

Bà ngồi xuống.

Không được để lộ sợ hãi.

Không được suy nghĩ quá mức.

Không được để đối phương nhìn thấy sự bất thường.

Và bà đã vượt qua cuộc kiểm tra.

Một người tình báo có thể chuẩn bị hàng tháng cho một nhiệm vụ.

Nhưng đôi khi nguy hiểm lại xuất hiện đột ngột trên một chiếc ghế trong một căn phòng.

13. Những tài liệu từ Bộ Tư lệnh Hải quân

Trong thời gian làm việc ở đây, Tám Thảo thu thập được nhiều tài liệu quan trọng.

Trong đó có sơ đồ, bố trí lực lượng của Bộ Tư lệnh Hải quân, cùng những đánh giá của Mỹ và chính quyền Sài Gòn về tình hình chiến sự.

Đây là loại thông tin có giá trị trực tiếp đối với công tác chuẩn bị chiến trường.

Nhưng điều quan trọng là:

bà không thể chỉ lấy tài liệu.

Bà phải đưa nó ra ngoài.

Và phải làm sao để người Mỹ không nhận ra rằng tài liệu đã biến mất.

14. Mậu Thân 1968 – một nhiệm vụ mới

Khi Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 diễn ra, giá trị của những thông tin mà Tám Thảo thu thập càng rõ.

Bộ Tư lệnh Hải quân là một trong những mục tiêu mà lực lượng Biệt động Sài Gòn được giao tiến công.

Vì vậy, việc biết được sơ đồ và cách bố trí bên trong có ý nghĩa đặc biệt.

Theo lời kể của chính Tám Thảo được QĐND đăng tải, Tư Cang giao cho bà nhiệm vụ tìm cách thu thập sơ đồ bố trí hệ thống phòng thủ bên trong Bộ Tư lệnh Hải quân.

15. Chiếc máy ảnh bất ngờ

Một ngày nọ, viên thiếu tá phụ trách bước vào với một chiếc máy ảnh mới.

Ông ta đề nghị chụp ảnh cùng Tám Thảo.

Đối với ông ta, có lẽ đó chỉ là một khoảnh khắc bình thường.

Nhưng đối với người nữ tình báo, đó là một cơ hội hiếm có.

Bà giả vờ không quá hào hứng.

Nhưng đồng thời khéo léo lựa chọn vị trí đứng và góc chụp.

Qua những bức ảnh ấy, bà có thể ghi lại các vị trí quan trọng bên trong cơ quan.

QĐND ghi nhận đây là một trong những cách bà có được hình ảnh, sơ đồ bố trí phục vụ công tác tình báo.

Một chiếc máy ảnh của đối phương.

Một cuộc chụp ảnh tưởng như vô nghĩa.

Nhưng lại trở thành công cụ giúp người nữ tình báo nhìn thấy bên trong nơi mình đang làm việc.

16. Hơn 20 trang tài liệu

Nhưng sơ đồ vẫn chưa đủ.

Tám Thảo cần một tài liệu khác.

Một tài liệu thể hiện trực tiếp đánh giá của đối phương.

Một ngày nọ, sau giờ làm việc buổi sáng, bà ở lại cơ quan.

Mọi người lần lượt rời đi.

Văn phòng vắng.

Bà tiếp cận tủ tài liệu.

Do công việc phiên dịch thường xuyên phải tìm kiếm và sắp xếp hồ sơ, bà biết cách tiếp cận tài liệu mà không gây chú ý.

Bà tìm thấy văn bản cần thiết.

Hơn 20 trang.

Bà lấy tài liệu ra khỏi tủ.

Mang về.

Và đưa cho Tư Cang sao chụp.

17. Mười lăm phút

Tư liệu của QĐND ghi lại một chi tiết rất đáng nhớ:

Tập tài liệu hơn 20 trang được sao chụp trong khoảng 15 phút.

Sau đó Tám Thảo mang tài liệu trở lại cơ quan.

Đặt vào đúng vị trí.

Không để người khác nhận ra.

Không để ai biết rằng hồ sơ vừa rời khỏi tủ.

Mười lăm phút.

Chỉ mười lăm phút.

Nhưng đó là mười lăm phút mà người nữ tình báo biết rằng nếu có người bước vào, mọi thứ có thể kết thúc.

18. Tài liệu nói gì?

Tập tài liệu chứa những đánh giá của đối phương sau Mậu Thân.

Theo lời Tư Cang được QĐND dẫn lại, tài liệu cho thấy đối phương nhận định lực lượng cách mạng đã tổn thất lớn và chưa đủ lực để tiếp tục tiến công.

Đây là một nguồn tin quan trọng đối với phía cách mạng trong việc đánh giá tình hình và chuẩn bị cho đợt tiến công thứ hai giữa năm 1968.

Điều đó cho thấy giá trị của tình báo không chỉ nằm ở việc biết đối phương có bao nhiêu quân.

Đôi khi điều quan trọng hơn là:

đối phương đang nghĩ gì.

19. Người phụ nữ không được phép để lộ mình

Tám Thảo đã ở trong một tình thế đặc biệt.

Cô phải làm việc với những người mà mình đang thu thập thông tin.

Phải tỏ ra thân thiện.

Phải khiến họ tin tưởng.

Phải biết lúc nào nên nói.

Và lúc nào nên im lặng.

Có lúc phải đóng vai một tiểu thư.

Có lúc là phiên dịch viên.

Có lúc là thư ký.

Có lúc là người bạn thân thiện của các sĩ quan Mỹ.

Nhưng phía sau tất cả những vai diễn ấy chỉ có một thân phận:

một chiến sĩ tình báo.

20. Gia đình – một phần của vỏ bọc

Gia đình Tám Thảo cũng trở thành một phần quan trọng của mạng lưới.

Nhà của cha bà – ông Nguyễn Đăng Phong, một doanh nhân kinh doanh vải ở Sài Gòn – là nơi Tư Cang từng lưu lại và sử dụng làm cơ sở.

Đây là một điểm đặc biệt.

Một căn nhà của một gia đình khá giả giữa Sài Gòn.

Cách Dinh Độc Lập không xa.

Nhìn bên ngoài, không có gì liên quan đến chiến tranh.

Nhưng bên trong, đó là một mắt xích của H.63.

Và trong chính căn nhà ấy, những cuộc trao đổi tình báo được thực hiện.

21. Khi người tình báo phải sống như người bình thường

Điều đáng sợ nhất của hoạt động tình báo không phải lúc nào cũng là tiếng súng.

Nó có thể là một bữa cơm.

Một cuộc trò chuyện.

Một lần đi làm.

Một chuyến xe.

Một câu hỏi bất ngờ.

Một người hàng xóm.

Một sĩ quan hỏi:

“Cô làm gì ở đây?”

Và người tình báo phải trả lời như một người bình thường.

Không được lúng túng.

Không được nói quá nhiều.

Không được nói sai.

Tám Thảo đã sống trong trạng thái ấy suốt nhiều năm.

22. Những năm tháng trong lòng địch

Theo các tư liệu, bà đã nhiều lần cận kề nguy hiểm.

Có lần phải đối mặt với trạm kiểm soát.

Có lần vượt qua máy kiểm tra nói dối.

Có lần lấy tài liệu từ tủ hồ sơ.

Có lần phải tiếp cận những người mà chỉ cần họ phát hiện thân phận thật, bà có thể mất tất cả.

Nhưng bà vẫn tiếp tục.

Bởi trong chiến tranh tình báo, một nhiệm vụ thành công có thể giúp cứu rất nhiều người ngoài chiến trường.

23. Năm 1969 – rời khỏi nội đô

Cuối năm 1969, để bảo đảm an toàn cho Cụm H.63, Tám Thảo nhận lệnh rút vào chiến khu.

Sau nhiều năm sống giữa lòng Sài Gòn, bà rời khỏi thành phố.

Đó là lúc một chặng đường hoạt động đặc biệt của bà khép lại.

Nhưng những tài liệu bà từng đưa ra ngoài đã trở thành một phần của lịch sử tình báo miền Nam.

24. Sau chiến tranh

Sau ngày đất nước thống nhất, những bí mật về Tám Thảo dần được công khai.

Người phụ nữ từng được nhiều người ở Sài Gòn nhìn như một tiểu thư đã được biết đến với một thân phận hoàn toàn khác.

Một chiến sĩ tình báo.

Một cán bộ H.63.

Một người đã nhiều năm làm việc ngay trong cơ quan của đối phương.

Năm 2018, bà được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. QĐND ghi nhận đây là sự ghi nhận đối với những đóng góp đặc biệt của bà trong hoạt động tình báo.

Chú thích ảnh: Nguyễn Thị Mỹ Nhung (Tám Thảo) trong những năm sau chiến tranh. Nguồn ảnh từ các bài viết, tư liệu của Báo Quân đội nhân dân và Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ.

25. Điều đặc biệt trong câu chuyện Tám Thảo

Nhìn lại cuộc đời Nguyễn Thị Mỹ Nhung, có một điều rất rõ.

Bà không phải một người lính xuất hiện giữa chiến trường với súng trên tay.

Vũ khí của bà nhiều khi chỉ là:

một chiếc xe.

một cuộn phim.

một chiếc máy ảnh.

một túi xách.

một tập tài liệu.

Và quan trọng nhất:

sự bình tĩnh.

Bởi nếu mất bình tĩnh, mọi thứ có thể chấm dứt.

26. Những tài liệu không thể nhìn thấy bằng mắt thường

Người dân có thể nhìn một tập giấy và nghĩ đó chỉ là giấy.

Nhưng đối với người làm tình báo, một tập hồ sơ có thể chứa:

kế hoạch quân sự,

sơ đồ phòng thủ,

đánh giá chiến trường,

ý định của đối phương.

Một tập tài liệu hơn 20 trang mà Tám Thảo lấy ra khỏi tủ có thể chỉ mất 15 phút để sao chụp.

Nhưng để đưa được người phụ nữ ấy vào vị trí có thể tiếp cận tập tài liệu đó là nhiều năm xây dựng vỏ bọc.

Đó mới là phần khó nhất.

27. Một người phụ nữ giữa lòng Sài Gòn

Ngày nay, khi nhìn những bức ảnh Tám Thảo thời trẻ, thật khó hình dung cô gái trong tà áo dài ấy từng bước qua bao nhiêu vòng kiểm soát.

Khó hình dung cô từng ngồi trước một chiếc máy kiểm tra nói dối.

Khó hình dung cô từng lấy tài liệu từ tủ hồ sơ của cơ quan đối phương.

Và càng khó hình dung rằng những người cô gặp mỗi ngày hoàn toàn không biết mình đang ngồi cạnh một chiến sĩ tình báo.

Đó chính là sức mạnh của một vỏ bọc hoàn hảo.

28. Người phụ nữ phía sau những trang tài liệu

Trong những câu chuyện về H.63, người ta thường nhắc đến Phạm Xuân Ẩn.

Nhắc đến Tư Cang.

Nhưng Tám Thảo là một mắt xích không thể thiếu.

Bà giúp đưa thông tin từ những cơ quan đầu não của đối phương về mạng lưới.

Bà tiếp cận những tài liệu mà người khác khó có thể lấy.

Và trong những thời điểm quan trọng như Mậu Thân 1968, những thông tin ấy có giá trị đặc biệt.

Lời kết – Người phụ nữ bước vào lòng địch bằng một chiếc áo dài

Có những người đi vào chiến tranh bằng quân phục.

Có người đi bằng súng.

Có người đi bằng xe tăng.

Nhưng Nguyễn Thị Mỹ Nhung bước vào cuộc chiến bằng một vỏ bọc của một tiểu thư Sài Gòn.

Cô gái ấy phải học cách làm cho mình thật bình thường.

Càng bình thường càng tốt.

Càng được tin tưởng càng tốt.

Bởi chỉ khi không ai nghi ngờ, cô mới có thể nhìn thấy những điều người khác không thể nhìn thấy.

Năm 1961, đó là 24 cuộn phim Kodak.

Một chuyến xe.

Những trạm kiểm soát.

Và một người phụ nữ phải giữ bình tĩnh để đưa tài liệu về Củ Chi.

Sau đó là Bộ Tư lệnh Hải quân.

Là những tài liệu mật.

Là sơ đồ phòng thủ.

Là những cuộc họp.

Là chiếc máy kiểm tra nói dối.

Là những người Mỹ tin tưởng bà.

Và là những tài liệu bí mật được đưa ra ngoài.

Có một hình ảnh rất đáng nhớ:

Một buổi trưa.

Cơ quan vắng người.

Một nữ phiên dịch bước tới tủ hồ sơ.

Lấy ra một tập tài liệu.

Mang đi sao chụp.

Mười lăm phút.

Rồi đưa trở lại đúng chỗ.

Không ai biết.

Không ai nghi ngờ.

Và ngày hôm sau, người phụ nữ ấy vẫn đến làm việc như bình thường.

Đó là cách chiến tranh tình báo diễn ra.

Không có tiếng súng.

Không có tiếng nổ.

Không có chiến hào.

Nhưng mỗi lần mở một tập hồ sơ, mỗi lần bước qua một trạm kiểm soát, người chiến sĩ đều có thể đứng trước ranh giới giữa sống và chết.

Nguyễn Thị Mỹ Nhung – Tám Thảo – đã sống như vậy trong nhiều năm.

Bà không chiến đấu để được người khác nhìn thấy.

Thậm chí, để hoàn thành nhiệm vụ, bà phải làm cho người khác không nhìn thấy con người thật của mình.

Đến sau chiến tranh, thân phận ấy mới được biết đến rộng rãi.

Và có lẽ đó là điều chúng ta cần nhớ nhất.

Trong một cuộc chiến, không phải tất cả những người góp phần làm nên chiến thắng đều xuất hiện trên chiến trường.

Có những người đứng sau một chiếc bàn làm việc.

Có người ngồi trong một văn phòng của đối phương.

Có người cầm một tập hồ sơ.

Có người bước qua trạm kiểm soát với vẻ bình thản.

Nhưng họ vẫn đang chiến đấu.

Xin được biết ơn Anh hùng LLVTND Nguyễn Thị Mỹ Nhung – Tám Thảo.

Xin được biết ơn những người đã hoạt động trong Cụm tình báo H.63.

Xin được nhớ đến những người giao liên đã đưa những tài liệu ấy từ tay người tình báo về căn cứ.

Và xin được biết ơn tất cả những con người đã chấp nhận sống trong nguy hiểm để đất nước có thêm thông tin, thêm cơ sở và thêm cơ hội đi đến ngày hòa bình.

Ngày nay, những con đường Sài Gòn đã thay đổi.

Những cơ quan từng là mục tiêu tình báo giờ trở thành những địa điểm bình thường giữa một thành phố hòa bình.

Không còn những trạm kiểm soát.

Không còn những cuộn phim phải giấu kín.

Không còn những tập tài liệu phải sao chụp trong mười lăm phút rồi trả lại đúng chỗ.

Nhưng ký ức về những người như Tám Thảo vẫn còn.

Bởi hòa bình hôm nay được xây nên từ cả những trận đánh có tiếng súng và những cuộc chiến thầm lặng không ai nhìn thấy.

Và Nguyễn Thị Mỹ Nhung là một trong những người đã chiến đấu ở mặt trận thầm lặng ấy.