Nguyễn Thị Nghĩa- Người con gái giữ lửa làng

Ngày ấy, Ân Thi của tỉnh Hưng Yên vẫn còn là một vùng quê yên bình với những con đường đất đỏ, những lũy tre xanh rì và dòng sông nhỏ uốn quanh làng. Nhưng bóng đen chiến tranh ập đến khiến cảnh vật nhuốm màu tang tóc. Giữa lúc ấy, nổi lên một người con gái trẻ – Nguyễn Thị Nghĩa, mới ngoài đôi mươi nhưng đã mang trong mình một trái tim sắt đá và lòng yêu nước mãnh liệt.

Sinh ra trong một gia đình làm nghề dệt lụa ở làng Thổ Hoàng, Nghĩa quen với tiếng thoi đưa và nếp sống thanh bình. Nhưng khi giặc kéo về chiếm đóng, chúng ép dân làng nộp lương thực, bắt người đi phu. Cha mẹ Nghĩa thương con gái nên luôn muốn giấu cô khỏi hiểm nguy. Nhưng Nghĩa không chịu đứng nhìn quê hương bị chà đạp. Cô bí mật tham gia đội du kích của xã, ban đầu chỉ làm nhiệm vụ liên lạc, dẫn đường, nhưng nhờ trí thông minh và sự nhanh nhạy, Nghĩa sớm trở thành một trong những người quan trọng nhất của đội.

Một lần, đội du kích nhận tin báo: giặc định vận chuyển vũ khí qua con đường ven sông Cửu Yên. Đây là tuyến đường hiểm trở, nhưng nếu để chúng lọt qua, cả vùng sẽ gặp hiểm họa. Nghĩa xung phong dẫn đường cho cả đội. Đêm ấy, sương dày, trăng mờ. Nghĩa bò men theo bờ cỏ, nín thở quan sát từng bước chân giặc. Khi toán lính lọt đúng vị trí phục kích, cô ra hiệu bằng tiếng chim cu gáy – ám hiệu chỉ đội du kích mới biết. Tiếng súng nổ vang, ánh lửa bừng lên giữa màn đêm. Trong lúc hỗn loạn, Nghĩa lao lên cắt đứt dây kéo xe ngựa chở vũ khí, khiến chúng lăn xuống sông. Bị phát hiện, cô bị một tên lính chĩa súng. Không chút sợ hãi, Nghĩa dùng con dao găm nhỏ luôn cất trong túi áo để tự vệ và giữ cho cả đội rút lui an toàn. Trận ấy, du kích Ân Thi phá tan âm mưu của giặc. Người dân trong vùng bắt đầu gọi cô là “Ngọn lửa của Cửu Yên”.

Trong một lần chuyển tài liệu mật cho bộ đội chủ lực, Nghĩa bị phục kích. Dù bị thương nặng, cô vẫn kiên quyết bảo vệ tài liệu, tìm cách đánh lạc hướng kẻ địch để đồng đội thoát thân. Đến hơi thở cuối cùng, Nghĩa vẫn siết chặt lá thư mật trên ngực, không để giặc lấy được. Người dân Ân Thi đã đưa cô về an táng trên một gò đất cao nhìn ra cánh đồng – nơi cô từng đi qua không biết bao lần khi còn sống.

Nhiều năm sau, khi đất nước hòa bình, tên của Nguyễn Thị Nghĩa được nhắc lại trong những buổi họp làng, trong lời kể của các cụ già. Ngôi mộ của cô được người dân chăm sóc cẩn thận. Người Ân Thi luôn nói với con cháu mình: “Có những ngọn lửa tắt đi, nhưng ánh sáng của nó thì còn mãi. Nguyễn Thị Nghĩa chính là một ngọn lửa như thế.”