Nguyễn Thị Nghiên – Người mẹ lặng thầm giữa những năm tháng chiến tranh

Bước sang tuổi 81, mẹ Nguyễn Thị Nghiên vẫn giữ được sự nhanh nhẹn và minh mẫn hiếm có. Những ký ức cũ không hề phai mờ, trái lại vẫn hiện lên rõ ràng trong từng lời kể chậm rãi, như một cuốn biên niên ký của đời người gắn với đất nước qua những năm tháng chiến tranh và gian khó.

Sinh ra trong một gia đình nghèo ở Nam Định, mẹ sớm phải theo cha mẹ rời quê ra Hải Phòng kiếm sống. Cha làm nghề kéo xe, mẹ buôn thúng bán bưng, bữa no bữa đói. Cuộc đời lam lũ ấy in dấu ngay từ tuổi thơ, khi cái nghèo và sự thiếu thốn trở thành điều quen thuộc. Cha mẹ mất sớm, mẹ Nghiên một mình gồng gánh cuộc sống, làm đủ nghề để nuôi gia đình.

Khi toàn quốc kháng chiến bùng nổ, gia đình mẹ tản cư về Thái Bình. Trong hoàn cảnh chồng đau yếu, đông con nhỏ, mẹ vẫn sớm hôm chợ búa, bán bún, bán bánh nuôi cả nhà. Cuộc sống dù vất vả nhưng trong lòng mẹ luôn sáng lên tình thương dành cho những người lính Cụ Hồ. Gặp bộ đội, mẹ thường bán rẻ, thậm chí cho nợ, bởi mẹ hiểu họ đang hy sinh tất cả cho Tổ quốc. Chính trong những năm tháng ấy, mẹ cũng phải chịu nhiều mất mát đau thương khi con cái lần lượt qua đời vì bom đạn và bệnh tật, để lại trong mẹ nỗi đau không gì bù đắp.

Cuối năm 1953, mẹ đưa gia đình trở lại Hải Phòng, sống trong vùng tạm chiếm. Dù gian khó, mẹ vẫn một lòng hướng về kháng chiến. Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ, khi Hải Phòng trở thành khu tập kết 300 ngày, mẹ không ngần ngại tham gia hoạt động bí mật, nuôi giấu và chuyển tài liệu cho cán bộ cách mạng. Những thúng bánh mì mẹ gánh đi bán không chỉ để mưu sinh, mà còn là phương tiện đưa tin, tiếp sức cho những người trong tù và lực lượng kháng chiến. Sự dũng cảm và tinh tế ấy đã góp phần nhỏ bé nhưng quan trọng vào phong trào đấu tranh trong thành phố.

Miền Bắc hòa bình, mẹ tiếp tục vừa lao động vừa tham gia công tác xã hội, gắn bó với tổ dân phố và Hội phụ nữ. Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bùng nổ, con trai mẹ là Trần Đức Lâm tình nguyện nhập ngũ. Dù tuổi đã cao và nỗi lo chất chứa, mẹ vẫn nén lòng tiễn con lên đường, gửi gắm niềm tin vào ngày chiến thắng. Những lá thư ngắn ngủi của con trở thành niềm an ủi lớn nhất trong những tháng ngày chờ đợi.

Nhưng rồi chiến tranh khốc liệt đã cướp đi người con duy nhất của mẹ. Năm 1972, mẹ nhận tin con hy sinh tại mặt trận phía Nam từ ba năm trước đó. Nỗi đau ấy như xé lòng, nhưng mẹ không gục ngã. Mẹ chọn cách sống tiếp, sống có ích, tiếp tục công tác xã hội, giữ gìn nếp sống nghĩa tình và gương mẫu giữa cộng đồng. Chính nghị lực ấy khiến mẹ được chính quyền và nhân dân kính trọng.

Nhiều năm sau, mẹ được Nhà nước trao tặng Huân chương Độc lập hạng Ba và danh hiệu cao quý “Bà mẹ Việt Nam anh hùng”. Ngôi nhà tình nghĩa được xây dựng để mẹ có nơi an yên tuổi già, là sự tri ân của xã hội đối với những hy sinh thầm lặng mà lớn lao của mẹ.

Cuộc đời Nguyễn Thị Nghiên là minh chứng cho hình ảnh người phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh: giàu lòng yêu nước, giàu đức hy sinh, âm thầm nhưng bền bỉ cống hiến. Từ một người mẹ lam lũ giữa chợ đời, mẹ đã trở thành biểu tượng của lòng kiên trung, để lại bài học sâu sắc về trách nhiệm, tình người và sự hy sinh cho Tổ quốc.