NGUYỄN THỊ NGỌC TOẢN – “CÔ DÂU ĐIỆN BIÊN”
Câu chuyện về Nguyễn Thị Ngọc Toản vì thế không chỉ là câu chuyện về “Cô dâu Điện Biên”. Đó còn là câu chuyện về một nữ trí thức trẻ đã rời cuộc sống bình yên để trở thành người chiến sĩ quân y, góp phần chăm sóc và cứu chữa những người lính trên chiến trường. Hình ảnh người nữ quân y năm xưa trở lại Điện Biên sau 70 năm cũng gợi nhắc về lòng yêu nước, sự hy sinh và khát vọng hòa bình của một thế hệ đã sống và cống hiến trong những năm tháng chiến tranh.
Nguyễn Thị Ngọc Toản (1930–2024), tên đầy đủ Tôn Nữ Ngọc Toản, là một nữ chiến sĩ quân y, Giáo sư, Bác sĩ của Việt Nam. Bà được nhiều người biết đến với tên gọi thân thương “Cô dâu Điện Biên”, gắn với một đám cưới đặc biệt diễn ra ngay tại hầm chỉ huy của tướng De Castries sau Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954.
Sinh ra tại Huế trong một gia đình có truyền thống học vấn, Nguyễn Thị Ngọc Toản sớm tham gia các hoạt động yêu nước. Khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bùng nổ, bà rời cuộc sống của một nữ sinh để tham gia cách mạng và theo học ngành y. Trong những năm kháng chiến, bà công tác trong lực lượng quân y, trực tiếp tham gia chăm sóc và cứu chữa thương binh.
Trong thời gian hoạt động tại chiến khu Việt Bắc, bà gặp Cao Văn Khánh, một cán bộ chỉ huy của Quân đội nhân dân Việt Nam. Hai người cùng quê Huế và có tình cảm với nhau. Khi Chiến dịch Điện Biên Phủ diễn ra, Cao Văn Khánh được giao nhiệm vụ chỉ huy tại mặt trận, còn Ngọc Toản tham gia công tác quân y, cứu chữa thương binh.
Sau Chiến thắng Điện Biên Phủ ngày 7-5-1954, chiến trường vẫn còn bộn bề công việc. Hai người dự định trở về chiến khu Việt Bắc để tổ chức lễ cưới, nhưng do nhiệm vụ sau chiến dịch, kế hoạch không thực hiện được. Được đồng đội và cấp trên tác thành, họ xin phép tổ chức lễ cưới ngay tại hầm chỉ huy của tướng De Castries.
Chùm ảnh tư liệu
Ảnh tư liệu của bài viết.
Ngày 22-5-1954, lễ thành hôn của nữ quân y Nguyễn Thị Ngọc Toản và Đại đoàn phó Đại đoàn 308 Cao Văn Khánh diễn ra tại hầm De Castries. Một chiếc dù đỏ được dùng làm phông phía sau lễ cưới, trên đó có dòng chữ: “Vui duyên mới không quên nhiệm vụ – 22/5/1954”. Đám cưới giản dị giữa chiến trường vừa kết thúc trở thành một hình ảnh đặc biệt trong ký ức về Điện Biên Phủ.
Sau ngày cưới, bức ảnh hai người đứng trên tháp pháo xe tăng, hướng về vùng đất Điện Biên đã trở thành một hình ảnh được nhiều thế hệ biết đến. Bảy mươi năm sau, năm 2024, bà Nguyễn Thị Ngọc Toản trở lại Điện Biên, thăm lại hầm De Castries – nơi từng là “hôn trường” của mình – và thắp hương cho những đồng đội đã hy sinh.
Không chỉ được nhớ đến bởi câu chuyện tình yêu giữa chiến trường, Nguyễn Thị Ngọc Toản còn có một quá trình hoạt động lâu dài trong ngành y. Bà trở thành Giáo sư, Bác sĩ, tiếp tục cống hiến cho ngành y và đất nước sau những năm tháng chiến tranh.
Ngày 5-12-2024, Giáo sư, Bác sĩ Nguyễn Thị Ngọc Toản qua đời tại Thành phố Hồ Chí Minh, hưởng thọ 94 tuổi. Sự ra đi của bà khép lại cuộc đời của một người phụ nữ đã đi qua một giai đoạn lịch sử đặc biệt của dân tộc.
