Nguyễn Thi – Người cầm bút ngã xuống giữa trang viết còn dang dở

Số phận đã không cho nhà văn Nguyễn Thi được nhìn thấy ngày toàn thắng. Ở tuổi 40, ông hy sinh khi những trang bản thảo còn đang dang dở, để lại một khoảng trống lớn không chỉ trong gia đình, đồng đội mà cả trong nền văn học cách mạng Việt Nam.

Nhưng như nhiều người từng nói về ông, Nguyễn Thi không thật sự “rời đi”. Ông vẫn hiện diện trong ký ức của đồng đội, trong những trang văn giàu sức sống và trong những câu chuyện về một thế hệ cầm bút đã đi qua chiến tranh bằng chính máu, mồ hôi và lý tưởng của mình.

Trong phim tài liệu thực hiện năm 2004 về Nguyễn Thi, nhà thơ Hữu Thỉnh từng nhận định rằng, thành quả của văn học nghệ thuật cách mạng không chỉ được tạo nên từ trí tuệ mà còn được đánh đổi bằng xương máu của những người nghệ sĩ – chiến sĩ. Ông nhấn mạnh Nguyễn Thi là một nhà văn tài năng của Tạp chí Văn nghệ Quân đội, một gương mặt tiêu biểu của thế hệ nhà văn trưởng thành trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Với ông, Nguyễn Thi không chỉ là nhà văn mà còn là một biểu tượng của người cầm bút dấn thân, sống và chiến đấu đúng nghĩa.

Trong không gian lưu niệm của Tạp chí Văn nghệ Quân đội, giữa những chân dung và tác phẩm của các nhà văn từng gắn bó với “nhà số 4”, vẫn còn lưu giữ một kỷ vật giản dị: một cuốn sổ ghi chép đã sờn rách, giấy ố vàng, nét mực phai dần theo năm tháng. Ít người để ý, nhưng đó lại là một trong những di vật quý giá nhất – cuốn sổ của nhà văn-liệt sĩ Nguyễn Thi.

Cuốn sổ ấy không chỉ là trang viết, mà còn là chứng tích của một đời cầm bút gắn liền với chiến trường. Ở đó, văn chương không đứng ngoài cuộc chiến mà hòa vào cuộc chiến, trở thành tiếng nói của con người, của thời đại và của những số phận không kịp trở về.

Nguyễn Thi đã ngã xuống khi văn chương còn dang dở, nhưng chính sự dang dở ấy lại làm nên một hình tượng trọn vẹn: một nhà văn-chiến sĩ sống hết mình cho đất nước, để lại những trang viết không chỉ bằng chữ nghĩa mà bằng cả cuộc đời.