NGUYỄN THI – NGƯỜI CẦM BÚT VÀ CẦM SÚNG
Có những nhà văn đứng bên ngoài chiến trường để viết về chiến tranh. Nhưng cũng có những người bước thẳng vào chiến trường, sống cùng người lính, cầm súng chiến đấu rồi trở về với trang giấy. Nhà văn, liệt sĩ, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Thi thuộc về thế hệ đặc biệt ấy.
Nguyễn Thi, tên thật là Nguyễn Hoàng Ca, sinh năm 1928 tại Nam Định. Tuổi thơ của ông đã sớm gắn với những biến động của đất nước. Sau Cách mạng Tháng Tám, ông tham gia du kích và cảm tử quân ở Nam Bộ. Với năng khiếu nghệ thuật, ông làm công tác tuyên huấn, viết, vẽ, sáng tác và phục vụ văn nghệ cho bộ đội.
Nhưng Nguyễn Thi không muốn văn chương chỉ đứng ngoài cuộc chiến. Ông muốn sống giữa cuộc đời mà mình viết. Chính vì vậy, sau khi tập kết ra Bắc, ông vẫn luôn đau đáu với miền Nam. Năm 1962, ông trở lại chiến trường và thường xuyên xuống các đơn vị để sống, chiến đấu cùng bộ đội. Những gì ông chứng kiến trở thành chất liệu chân thực cho văn chương.
Nguyễn Thi đã để lại nhiều tác phẩm có giá trị, trong đó nổi bật là “Người mẹ cầm súng”, viết về nữ anh hùng Nguyễn Thị Út, cùng những tác phẩm như “Những đứa con trong gia đình”, “Mẹ vắng nhà”, “Dòng kinh quê hương”... Qua những trang viết ấy, người đọc bắt gặp một miền Nam đau thương nhưng bất khuất, những người mẹ, người chị, người lính bình dị mà giàu lòng yêu nước.
Điều đáng quý là ông không biến nhân vật của mình thành những hình tượng xa lạ. Người trong văn Nguyễn Thi vẫn có những nỗi đau, những tình cảm gia đình, những mất mát riêng. Chính vì vậy, chủ nghĩa anh hùng trong tác phẩm của ông không hề khô cứng mà thấm đẫm tình người.
Đến cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Mậu Thân 1968, dù được phân công ở lại, Nguyễn Thi vẫn xin đi cùng đơn vị chiến đấu. Ông tham gia chiến đấu ở khu vực phía tây nam Sài Gòn. Ngày 10-5-1968, ông hy sinh khi mới 40 tuổi.
Tôi luôn nghĩ, hình ảnh Nguyễn Thi đẹp nhất ở sự thống nhất giữa người viết và người lính. Ông không chỉ viết về lòng dũng cảm mà chính mình cũng sống dũng cảm. Ông không chỉ viết về những người mẹ, người chiến sĩ mà đã bước vào chính cuộc đời của họ.
Với thế hệ trẻ hôm nay, Nguyễn Thi để lại bài học về trách nhiệm của người cầm bút và trách nhiệm của mỗi con người đối với đất nước. Viết một bài văn có thể không thay đổi lịch sử, nhưng viết bằng sự chân thành có thể giúp ký ức không bị lãng quên.
Nguyễn Thi đã cầm bút để ghi lại thời đại và cầm súng để bảo vệ thời đại ấy. Ông ngã xuống khi trang viết còn dang dở, nhưng những gì ông để lại đã trở thành một phần ký ức đẹp của văn học Việt Nam và của một thế hệ “cầm bút, cầm súng”.
