NGUYỄN THỊ NHỎ - NỮ ANH HÙNG DŨNG CẢM VÀ Ý CHÍ BẤT KHUẤT

Nguyễn Thị Nhỏ, còn gọi là Sáu Nhỏ hay Sáu Điếc, sinh năm 1909 trong một gia đình tiểu thương ở làng Long Hồ, nay thuộc thị trấn Long Hồ, tỉnh Vĩnh Long. Bà lớn lên trong môi trường giàu truyền thống yêu nước, nơi có nhiều người thân tham gia cách mạng. Anh của bà, ông Nguyễn Văn Nhung, từng là một trong những đảng viên đầu tiên của Chi bộ Việt Nam Thanh Niên Cách Mạng Đồng Chí Hội tại Vĩnh Long và đảm nhiệm chức vụ Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Long năm 1930. Em gái bà, Nguyễn Thị Phụng, cũng là người hoạt động cách mạng kiên cường. Những ảnh hưởng sâu sắc từ gia đình đã sớm gieo vào tâm hồn cô bé Nhỏ tình yêu quê hương và sự căm phẫn trước cảnh áp bức, bốc lột của thực dân phong kiến.

Tháng 3 năm 1926, phong trào học sinh Nam Kỳ rầm rộ xuống đường để tang chí sĩ Phan Châu Trinh. Nguyễn Thị Nhỏ khi ấy còn rất trẻ đã hòa mình vào dòng người biểu tình với tất cả nhiệt huyết của một trái tim yêu nước. Sau đó, bà xin đi dạy học ở Bến Tre với ước mong gieo vào lòng học trò tinh thần “con Lạc cháu Hồng”, lòng tự hào dân tộc và khát vọng độc lập. Không lâu sau, bà chuyển về Sa Đéc giảng dạy. Tại đây, tấm lòng yêu nước của cô giáo trẻ nhanh chóng lan tỏa và được nhiều người quý mến. Năm 1927, bà được kết nạp vào Việt Nam Thanh Niên Cách Mạng Đồng Chí Hội ở Sa Đéc, cùng sinh hoạt với những nhà cách mạng lớn như Hà Huy Giáp, Nguyễn Văn Phát, và thường xuyên liên lạc với Châu Văn Liêm. Đầu năm 1929, bà được cử đi học lớp huấn luyện chính trị của tổ chức. Nhờ trí thông minh và sự hăng say học tập, bà nhanh chóng nắm vững những nguyên lý cách mạng và trở thành nhân tố được tổ chức tin cậy. Giữa năm 1929, bà và ông Nguyễn Văn Phát, người đồng chí cũng là người bà hứa hẹn nên duyên, được điều lên Sài Gòn công tác tại cơ quan Kỳ bộ. Trước khi đi, bà nói với ông Phát rằng “Đợi cách mạng thành công rồi mới làm đám cưới” cho thấy Nguyễn Thị Nhỏ đặt lý tưởng giải phóng dân tộc lên trên hạnh phúc riêng tư. Câu nói phản ánh sự kiên định và tinh thần hy sinh của một người phụ nữ dám gác lại tuổi trẻ để phục vụ Tổ quốc. Trong hoàn cảnh đất nước còn chìm trong áp bức, lựa chọn ấy càng trở nên mạnh mẽ và đáng trân trọng. Nó chứng minh rằng sức mạnh của cách mạng bắt nguồn từ chính những con người biết đặt lợi ích dân tộc lên trước bản thân mình. Câu nói giản dị nhưng chan chứa lòng trung thành tuyệt đối với cách mạng ấy cho thấy bà đặt Tổ quốc lên trên cả hạnh phúc riêng của chính bản thân mình. Tại Sài Gòn, bà cùng đồng đội thực hiện công tác biên tập, in và phát hành báo Công Nông Bình, tờ Nội san Bôn-sơ-vít và nhiều tài liệu quan trọng. Không may, Công việc đang tiến triển thì cơ quan bị mật thám phát hiện. Ngày 23/9/1929, bà cùng các đồng chí bị bắt và tra tấn. Trong quá trình tra tấn dã man, mật thám dùng cả điện giật, nhốt thùng phi, đánh đập tàn bạo, nhưng bà tuyệt đối không khai nửa lời. Bọn chúng tra tấn đến mức làm tổn thương thính giác của bà, khiến bà bị điếc, từ đó cái tên “Sáu Điếc” những đòn tra tấn của bọn Cai ngục làm tay bà về sau thường sưng mủ, những vết tích đó như biểu tượng của sự kiên cường (tai điếc, tay mơn mủ). Bị giam 6 tháng nhưng không đủ chứng cứ, mật thám buộc phải thả bà. Ngay sau khi được tự do, bà lập tức liên lạc với đồng chí Châu Văn Liêm và tiếp tục hoạt động. Khi An Nam Cộng Sản Đảng được thành lập tháng 10/1929, bà là một trong những người đầu tiên ở Nam Kỳ được kết nạp. Không lâu sau, bà được giao nhiệm vụ vào Khám Lớn Sài Gòn để truyền đạt chủ trương của Đảng cho những đồng chí đang bị giam như Tôn Đức Thắng, Phạm Văn Đồng… Ngày 3/2/1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời. Nguyễn Thị Nhỏ trở thành lớp đảng viên đầu tiên của Nam Kỳ. Bà được phân công về Chợ Lớn, trực tiếp xây dựng cơ sở Đảng, tổ chức quần chúng đấu tranh, thành lập chi bộ đầu tiên ở Thạnh Lợi (Đức Hòa) và vận động phong trào ở chợ Rạch Nhum, Tân Phú… Trong cuộc họp tháng 11/1930 tại Long Hiệp, bà được bầu làm Phó Bí thư Tỉnh ủy Chợ Lớn, bà cũng là người phụ nữ đầu tiên giữ chức vụ này ở địa phương. Giữa những năm tháng phong trào bị đàn áp dữ dội, bà liên tục thay đổi hình dạng, lúc cải trang làm cô giáo, lúc làm con nuôi trong một gia đình cơ sở cách mạng để tránh sự truy lùng của bọn mật thám. Đầu năm 1931, nhiều cơ sở bị phá vỡ, nhưng bà vẫn kiên trì liên lạc, cùng các đồng chí như Nguyễn Văn Nhung, Ngô Văn Chính… quyết tâm khôi phục Xứ ủy lâm thời Nam Kỳ. Khi đó bà chỉ mới 22 tuổi. Cuối năm 1931, trong một chuyến công tác tại Sài Gòn, bà bị phục kích và rơi vào tay giặc lần thứ hai. Thậm chí lần này mật thám áp dụng các cực hình man rợ như: treo ngược, tra điện, rắc muối ớt lên vết thương, nung đỏ lưỡi thép… nhưng tất cả đều không khuất phục nổi ý chí sắt đá của bà. Đồng chí Hà Huy Giáp kể lại rằng: chỉ cần bà gật đầu trong buổi đối chất ở trụ sở Catina thì ông sẽ bị đưa lên máy chém, nhưng bà đã không bao giờ phản bội đồng chí của mình. Những cực hình man rợ mà Nguyễn Thị Nhỏ phải chịu không phải là chuyện hiếm trong nhà tù thực dân, bởi hàng nghìn chiến sĩ cách mạng thời đó cũng từng bị treo ngược, tra điện hay đánh đập dã man. Thực tế lịch sử cho thấy nhiều người đã gục ngã trước những trận đòn của kẻ thù, nhưng cũng có rất nhiều người, như bà, vẫn giữ trọn lời thề, không khai một lời dù cái chết đã cận kề. Sự kiên cường ấy phản ánh một chân lý rằng sức mạnh tinh thần của người Việt Nam luôn vượt lên trên mọi đày đọa thể xác. Nhìn lại hôm nay, chúng ta càng thấy những hy sinh đó không chỉ là câu chuyện quá khứ, mà là nền móng cho tự do mà thế hệ trẻ đang hưởng.

Mặc dù vậy, Trong Khám Lớn, bà vẫn tiếp tục tổ chức các hoạt động đấu tranh, vận động tù nhân chống lại sự hà khắc của cai ngục. Ngày 20/11/1931, cuộc đấu tranh toàn Khám Lớn phản đối việc tử hình Lý Tự Trọng nổ ra, bà là người cầm đầu. Vì vậy, cai ngục đánh đập, nhốt bà vào buồng tối, cùm chân tay suốt nhiều ngày liền, nhưng ý chí của bà vẫn không suy suyển.

Ngày 2/9/1933, thực dân Pháp mở phiên tòa đại hình đặc biệt xét xử 129 chiến sĩ cộng sản. Nguyễn Thị Nhỏ là người phụ nữ duy nhất đứng lên tố cáo chế độ thực dân trước tòa. Bà bị tuyên án tù khổ sai 15 năm và bị đày ra Côn Đảo.

Năm 1935, nhờ sự can thiệp của báo chí tiến bộ Pháp, bà được đặc xá, nhưng sức khỏe suy yếu nghiêm trọng do những trận tra tấn tàn bạo. Từ khi trở về quê năm 1936 đến năm 1946, bà sống trong sự quản thúc khắt khe. Ngày 21/11/1946, sau những năm tháng kiên cường cống hiến, bà qua đời, để lại chồng và năm người con còn thơ.

Để tri ân công lao to lớn của bà, ngày 4/4/1985, Thành phố Hồ Chí Minh đã quyết định đổi tên đường Nguyễn Công Trứ (quận 5) thành đường Nguyễn Thị Nhỏ – như một lời nhắc nhớ mãi mãi về một người phụ nữ bất khuất của Nam Bộ.

Cuộc đời của nữ chiến sĩ cách mạng Nguyễn Thị Nhỏ là bản anh hùng ca rực sáng của tinh thần yêu nước, sức trẻ, lòng trung thành và sự hy sinh không điều kiện. Bà đã sống trọn vẹn cho lý tưởng, chiến đấu đến giây phút cuối cùng và để lại tấm gương bất diệt cho các thế hệ sau. Hình ảnh người phụ nữ chỉ nặng hơn 40 ký nhưng mang trong mình ý chí thép, khiến ai cũng phải kính phục. Câu nói của bà “Người cách mạng không bao giờ khóc trước kẻ thù” cho đến hôm nay vẫn vang vọng như một lời nhắc nhở đầy tự hào. Cuộc đời bà truyền cảm hứng cho mỗi chúng ta: hãy sống kiên cường, tử tế và luôn dám đứng lên bảo vệ điều đúng đắn. Những người anh hùng có thể ra đi, nhưng tinh thần của họ sẽ còn mãi trong trái tim quê hương, để thế hệ hôm nay bước tiếp con đường mà họ đã thắp lên.

“...Chúng tôi đã đi không tiếc đời mình

Nhưng tuổi hai mươi làm sao không tiếc

Nhưng ai cũng tiếc tuổi hai mươi thì còn chi Tổ quốc”

Thanh Thảo - “Trường ca những người lính đi tới biển”