NGUYỄN THỊ NHỎ – NỮ CHIẾN SĨ CỘNG SẢN GAN DẠ, KIÊN TRUNG CỦA ĐẤT LONG HỒ

Trong những năm đầu phong trào cách mạng ở Nam Kỳ, nhiều phụ nữ đã vượt qua những khuôn phép của xã hội đương thời để trực tiếp tham gia hoạt động cách mạng. Nguyễn Thị Nhỏ – Sáu Nhỏ, còn được gọi là Sáu Điếc, là một trong những nữ chiến sĩ tiêu biểu. Từ một cô gái ở vùng đất Long Hồ, bà sớm tham gia phong trào yêu nước, trở thành đảng viên và từng giữ cương vị Phó Bí thư Tỉnh ủy Chợ Lớn trong những năm 1930–1933. Cuộc đời hoạt động của bà gắn liền với những năm tháng đấu tranh đầy gian khổ, tù đày và hy sinh.

Tuổi thơ trên quê hương Long Hồ

Nguyễn Thị Nhỏ sinh năm 1909 trong một gia đình buôn bán nhỏ tại khu vực chợ Ngã Tư, làng Long Hồ, tỉnh Vĩnh Long. Bà là người con thứ năm trong gia đình có bảy anh chị em. Gia đình bà có truyền thống yêu nước và nhiều người thân cũng tham gia hoạt động cách mạng.

Anh trai bà là Nguyễn Văn Nhung, một trong những người tham gia xây dựng Chi bộ Việt Nam Cách mạng Thanh niên Đồng chí Hội đầu tiên ở Vĩnh Long và sau đó là Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Long năm 1930. Em gái bà là Nguyễn Thị Phụng, cũng tham gia hoạt động cách mạng và từng bị thực dân Pháp bắt giam.

Sinh trưởng trong môi trường gia đình giàu tinh thần yêu nước, Nguyễn Thị Nhỏ sớm hình thành lòng yêu quê hương, thương đồng bào và căm ghét chế độ áp bức, bất công.

Cô gái trẻ sớm đến với phong trào yêu nước

Ngay từ khi còn đi học, Nguyễn Thị Nhỏ đã tham gia các hoạt động yêu nước.

Tháng 3/1926, bà hòa mình vào phong trào học sinh, sinh viên và quần chúng Nam Kỳ xuống đường để tang nhà yêu nước Phan Chu Trinh. Sự kiện này trở thành một trong những dấu mốc quan trọng trên con đường hoạt động cách mạng của người con gái Long Hồ.

Sau đó, bà đi dạy học tại trường Hương Điểm, Bến Tre. Không chỉ truyền đạt kiến thức, Nguyễn Thị Nhỏ còn tìm cách gieo vào học trò những tình cảm yêu nước, sự quan tâm đối với vận mệnh dân tộc.

Sau thời gian ở Bến Tre, bà chuyển về dạy tại Sa Đéc học đường. Tại đây, những hoạt động yêu nước của bà ngày càng rõ nét và nhận được sự tin tưởng của những người cùng chí hướng.

Trở thành người cộng sản

Năm 1927, Nguyễn Thị Nhỏ được kết nạp vào tổ chức cách mạng tại Sa Đéc. Trong quá trình hoạt động, bà có điều kiện tiếp xúc và làm việc với nhiều nhà cách mạng như Hà Huy Giáp, Nguyễn Văn Phát, đồng thời thường xuyên liên lạc với Châu Văn Liêm ở Chợ Mới, Long Xuyên.

Từ một cô giáo trẻ, Nguyễn Thị Nhỏ dần trở thành một cán bộ tích cực của phong trào cách mạng Nam Kỳ.

Bà không chỉ hoạt động trong phạm vi địa phương mà còn tham gia xây dựng cơ sở, tuyên truyền và vận động quần chúng. Trong điều kiện thực dân Pháp tăng cường đàn áp phong trào cách mạng, những hoạt động ấy đòi hỏi người cán bộ phải có sự gan dạ, kín đáo và ý chí rất lớn.

Người nữ cán bộ hoạt động giữa phong trào cách mạng Nam Kỳ

Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời năm 1930, phong trào cách mạng ở Nam Kỳ phát triển mạnh mẽ. Nguyễn Thị Nhỏ tiếp tục được giao nhiều nhiệm vụ quan trọng.

Bà từng giữ chức Phó Bí thư Tỉnh ủy Chợ Lớn trong giai đoạn 1930–1933. Đây là một vị trí cho thấy vai trò và uy tín của bà trong phong trào cách mạng lúc bấy giờ.

Trong hoạt động, bà thường xuyên phải di chuyển, xây dựng cơ sở và giữ liên lạc giữa các tổ chức cách mạng. Người phụ nữ nhỏ bé nhưng có ý chí mạnh mẽ ấy trở thành một trong những cán bộ nữ tiêu biểu của phong trào cách mạng Nam Kỳ.

Bị bắt và những năm tháng tù đày

Hoạt động cách mạng ngày càng mạnh mẽ khiến Nguyễn Thị Nhỏ trở thành đối tượng bị chính quyền thực dân theo dõi.

Cuối năm 1931, trong một chuyến công tác vào Sài Gòn, bà bị mật thám Pháp bắt. Sau đó, bà bị giam giữ và chịu sự đàn áp của chính quyền thực dân.

Ngày 16/5/1933, thực dân Pháp đưa tàu Armand Rousseau chở 89 tù nhân cộng sản từ Sài Gòn ra Côn Đảo. Nguyễn Thị Nhỏ nằm trong số những người bị đưa đi đày.

Đối với một người phụ nữ còn trẻ, những năm tháng trong nhà tù thực dân là thử thách vô cùng khắc nghiệt. Tuy nhiên, những gian khổ ấy không thể xóa bỏ niềm tin và ý chí của người nữ chiến sĩ.

Kiên cường giữa chốn lao tù

Tại Côn Đảo, Nguyễn Thị Nhỏ tiếp tục thể hiện bản lĩnh của một người cộng sản kiên trung.

Những người phụ nữ bị giam cầm không chỉ phải chịu đựng điều kiện sống khắc nghiệt mà còn phải đối mặt với bệnh tật, thiếu thốn và sự đàn áp của nhà tù thực dân.

Trong hoàn cảnh ấy, Nguyễn Thị Nhỏ vẫn giữ vững tinh thần của người chiến sĩ cách mạng.

Tháng 7/1935, trước sức ép của đoàn đại biểu Mặt trận Bình dân Pháp sau chuyến thị sát các nhà tù ở Đông Dương, Toàn quyền Pháp tại Đông Dương phải ra lệnh đặc xá cho một số tù nhân, trong đó có Nguyễn Thị Nhỏ.

Sau nhiều năm bị giam cầm, bà được trở về với cuộc sống bên ngoài.

Những năm cuối đời

Sau khi được trả tự do, sức khỏe của Nguyễn Thị Nhỏ đã suy yếu nghiêm trọng vì những năm tháng tù đày.

Bà trở về quê nhà, nhưng cuộc sống riêng cũng chịu nhiều mất mát. Theo các tư liệu về cuộc đời bà, Nguyễn Thị Nhỏ đã phải xa cách người thân trong những năm hoạt động cách mạng và tù đày, để lại phía sau những người thân yêu và những đứa con thơ.

Bà qua đời năm 1946, khép lại cuộc đời chỉ kéo dài 37 năm nhưng có hơn một thập niên gắn bó với phong trào yêu nước và cách mạng.

Người con gái của đất Ngã Tư

Điều đáng nhớ ở Nguyễn Thị Nhỏ không chỉ nằm ở những chức vụ bà từng đảm nhiệm mà còn ở tinh thần dấn thân của một người phụ nữ trong những năm tháng phong trào cách mạng còn vô cùng gian khó.

Từ một cô gái đi học ở Vĩnh Long, bà tham gia phong trào để tang Phan Chu Trinh; từ người giáo viên ở Bến Tre và Sa Đéc, bà trở thành cán bộ cách mạng; rồi từ một người hoạt động trong phong trào Nam Kỳ, bà trở thành Phó Bí thư Tỉnh ủy Chợ Lớn.

Con đường ấy trải qua cả những năm tháng tù đày tại Côn Đảo nhưng không làm bà từ bỏ lý tưởng đã lựa chọn.

Nguyễn Thị Nhỏ – tấm gương nữ chiến sĩ kiên trung

Cuộc đời Nguyễn Thị Nhỏ chỉ kéo dài đến năm 1946, nhưng những năm tháng tuổi trẻ của bà đã dành cho quê hương, đất nước và phong trào cách mạng.

Hình ảnh người phụ nữ Long Hồ năm nào đã trở thành một phần ký ức đáng trân trọng của lịch sử cách mạng Nam Kỳ. Bà là minh chứng cho việc phụ nữ Việt Nam từ rất sớm đã trực tiếp tham gia vào phong trào đấu tranh, đảm nhiệm những công việc quan trọng và sẵn sàng đối mặt với tù đày, hy sinh.

Nguyễn Thị Nhỏ – Sáu Nhỏ được nhớ đến như một nữ chiến sĩ cộng sản gan dạ, kiên trung, người con gái của đất Long Hồ đã dành những năm tháng đẹp nhất của cuộc đời cho cách mạng. Tên tuổi bà ngày nay vẫn được nhắc đến trong lịch sử địa phương Vĩnh Long và trong câu chuyện về những người phụ nữ đã góp phần làm nên phong trào cách mạng Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XX.