Nguyễn Thị Rẩy – cô gái vá đường giữa “chảo lửa” Khe Sanh

Năm 1968, khi chiến trường Quảng Trị bước vào những ngày ác liệt, Nguyễn Thị Rẩy rời quê hương, tham gia lực lượng thanh niên xung phong. Khi ấy, bà còn rất trẻ. Phía trước bà không phải là giảng đường hay một công việc ổn định, mà là những cung đường bị bom đạn đánh phá liên tục trên tuyến Đường 9 – Khe Sanh.

Từ năm 1968 đến 1971, bà Rẩy làm nhiệm vụ mở đường, bảo đảm giao thông để những đoàn xe có thể tiếp tục tiến vào chiến trường. Khe Sanh lúc đó được ví như một “chảo lửa”. Máy bay, bom pháo liên tục đánh xuống những tuyến đường mà bộ đội và thanh niên xung phong vừa làm xong.

Công việc của những nữ thanh niên xung phong không phải lúc nào cũng có tiếng súng ở ngay trước mặt. Nhưng hiểm nguy luôn hiện hữu. Khi một đoạn đường bị bom đánh hỏng, nhiệm vụ của họ là nhanh chóng tiếp cận hiện trường, san lấp hố bom, sửa mặt đường và khôi phục tuyến giao thông. Chỉ khi đường thông, những đoàn xe chở người, vũ khí và hàng hóa mới có thể tiếp tục đi về phía trước.

Đường 9 – Khe Sanh là tuyến giao thông đặc biệt quan trọng. Vì thế, những đoạn đường nơi bà Rẩy làm nhiệm vụ thường xuyên trở thành mục tiêu đánh phá. Ban ngày, máy bay có thể xuất hiện bất cứ lúc nào. Ban đêm, dù bóng tối giúp việc sửa đường thuận lợi hơn, nguy cơ bom pháo vẫn luôn rình rập.

Có những lúc vừa nghe tiếng máy bay, những cô gái đang làm đường phải lập tức tìm chỗ trú ẩn. Khi tiếng bom vừa dứt, họ lại trở ra mặt đường. Hố bom chưa lấp xong thì phải tiếp tục lấp. Đất đá bị bom hất tung thì phải san lại. Không thể chờ đến khi chiến trường hoàn toàn yên tiếng, bởi phía sau họ là những đoàn xe đang chờ vượt tuyến.

Ba năm ở Quảng Trị đã trở thành quãng đời mà bà Rẩy không thể nào quên. Điều đặc biệt là không chỉ một mình bà tham gia. Theo lời kể của bà, gia đình cũng có nhiều người góp sức cho cuộc kháng chiến. Chính hoàn cảnh ấy khiến việc tham gia thanh niên xung phong đối với bà không chỉ là lựa chọn của riêng một cô gái trẻ mà còn là sự tiếp nối truyền thống của gia đình.

Trong ký ức của người cựu thanh niên xung phong, những năm tháng ấy vừa khốc liệt vừa có một ý nghĩa rất đặc biệt. Họ còn trẻ, sống giữa đồng đội, cùng làm việc, cùng chịu đói rét, cùng chạy tránh bom và cùng trở lại mặt đường sau mỗi trận đánh.

Những người trực tiếp chiến đấu thường được nhắc đến với hình ảnh khẩu súng và trận địa. Còn những cô gái như Nguyễn Thị Rẩy lại gắn với cuốc, xẻng và những hố bom trên đường. Nhưng nếu không có những con đường được khôi phục sau mỗi trận đánh, các đoàn xe không thể tiếp tục tiến về phía trước.

Vì vậy, mỗi lần đường bị đánh phá cũng là một lần thử thách đối với lực lượng thanh niên xung phong.

Sau năm 1971, bà Rẩy rời chiến trường và trở về cuộc sống đời thường. Chiến tranh rồi cũng kết thúc, nhưng những ký ức về Quảng Trị vẫn ở lại. Hơn nửa thế kỷ sau, khi đã trở thành một người phụ nữ lớn tuổi, bà vẫn nhớ rõ ba năm làm nhiệm vụ trên tuyến Đường 9 – Khe Sanh.

Ngày nay, những cung đường ở Khe Sanh đã thay đổi. Xe cộ đi lại thuận tiện hơn, những khu dân cư mới mọc lên giữa vùng đất từng chịu bom đạn. Những người trẻ sinh ra trong hòa bình có thể khó hình dung rằng trên chính những con đường ấy, từng có những cô gái tuổi đôi mươi phải làm việc giữa tiếng máy bay và tiếng bom.

Với Nguyễn Thị Rẩy, những năm tháng thanh niên xung phong không chỉ là một phần lịch sử. Đó là tuổi trẻ của bà.

Ba năm ấy đã lấy đi nhiều sức lực, để lại những ký ức không thể phai mờ, nhưng cũng cho bà một niềm tự hào: bà và những người đồng đội của mình đã góp một phần nhỏ để giữ cho tuyến đường vào chiến trường không bị đứt đoạn.

Nhìn lại cuộc đời người cựu thanh niên xung phong hôm nay, điều đáng nhớ nhất không phải là những con số lớn của chiến tranh mà là hình ảnh rất bình dị của một cô gái trẻ cúi xuống bên hố bom, cùng đồng đội xúc từng xẻng đất để vá lại con đường.

Phía trước họ là chiến trường. Phía sau họ là những đoàn xe đang chờ.

Và giữa hai phía ấy là những người thanh niên xung phong – những người đã dùng tuổi xuân của mình để giữ cho con đường tiếp tục nối dài.