Nguyễn Thị Sao (1910-1957)

Má Nguyễn Thị Sao sinh năm 1910, quê quán ở xã Bình Ý, huyện Vĩnh Cửu, Đồng Nai. Sau này, anh Phạm Văn Đỏ, một trong những người con trai còn lại của má chuyển về sinh sống và công tác tại xã Thanh Bình, huyện Thống Nhất, nên khi xét tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng, má ở trong danh sách các Bà mẹ Việt Nam anh hùng của huyện Thống Nhất, được truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng theo Quyết định số 438/ KTCTN ngày 24/4/1995. Gia đình má Nguyễn Thị Sao có chín người, thì tám người tham gia cách mạng. Ông Phạm Văn Diêu, chồng má, sinh năm 1910, thoát ly hoạt động cách mạng từ năm 1940. Sau hiệp định Genève (tháng 7/1954), ông được tổ chức phân công ở lại miền Nam hoạt động, gây dựng phong trào cách mạng. Ông hy sinh ngày 15/10/1966 trong một trận chiến đấu. Khi hy sinh, ông đang ở cương vị chính trị viên tiểu đoàn, cấp bậc thiếu tá, thuộc đơn vị C50 - T1. Các con của má, chỉ trừ có người con út còn nhỏ, còn tất cả đều thoát ly tham gia công tác cách mạng. Chị Phạm Thị Mai tham gia cách mạng năm 1945, thoát ly gia đình năm 1960, hiện là đại úy công an đã về hưu. Anh Phạm Văn Điểu, và Phạm Văn Tiểu (thứ tư và thứ năm) tham gia cách mạng trong kháng chiến chống Pháp, tập kết ra Bắc năm 1954, học tập, công tác, trở lại miền Nam công tác sau ngày giải phóng hoàn toàn miền Nam.Chị Phạm Thị Huệ (thứ 7) nhập ngũ tháng 2/1962. Tháng 10/1967, trong một trận chống càn tại khu căn cứ Nhơn Trạch, chị đã anh dũng hy sinh. Khi đó, chị là y tá, cấp bậc thượng sĩ. Anh Phạm Văn Lợt (thứ 8) nhập ngũ tháng 1/1969. Anh công tác tại đơn vị C10, xưởng quân giới Miền. Ngày 2/12/1969, anh hy sinh trong khi B52 đánh vô căn cứ. Khi đó anh đang là tiểu đội trưởng. Anh Phạm Văn Đỏ (thứ 9) thoát ly từ năm 1961, tham gia bộ đội, sau phục viên về tham gia công tác xã. Hiện là bí thư Chi bộ xã Thanh Bình, huyện Thống Nhất. (Các người con thứ 3 và thứ 6 đã chết khi còn nhỏ). Vĩnh Cửu là mảnh đất giàu truyền thống đấu tranh cách mạng, nơi có chi bộ Đảng được thành lập sớm nhất ở Đồng Nai (Chi bộ Bình Phước - Tân Triều, thành lập đầu năm 1935). Được những người Cộng sản thuộc lớp đầu tiên của tỉnh giác ngộ, ông Phạm Văn Diêu tham gia hoạt động cách mạng từ những năm 1936, 1937 và trở thành một trong những người Cộng sản kỳ cựu của đất này. Từ năm 1940, sau khi khởi nghĩa Nam Kỳ thất bại, ông thoát ly đi hoạt động cách mạng, thì tất cả các công việc từ đồng áng, nội trợ, đến nuôi dạy con cái đều đổ lên đôi vai má Nguyễn Thị Sao. Lo công việc nhà, má còn lo tiếp tế cho chồng và các đồng chí của chồng. Trong kháng chiến chống Pháp, các anh Phạm Văn Điểu, và Phạm Văn Tiểu thoát ly gia đình đi bộ đội chống Pháp. Giặc Pháp đàn áp, khủng bố, bắn giết những gia đình có người đi kháng chiến. Má Sao cùng mấy người con nhỏ phải bỏ nhà vào vùng rừng Tân Phong rồi lên vùng Bàu Hàm, Gia Kiệm sinh sống (trong chiến khu của ta). Tháng 7/1954, khi Hiệp định Genève được ký kết, gia đình má trở về làng cũ, thì đất ruộng, nhà cửa đã không còn. Thời gian đầu phải ở nhờ, ở đậu nhà người khác, và sau đó, lần hồi cất được mái nhà tranh để ở. Má cùng chị Hai Mai phải kiếm sống bằng nghề cắt tranh, hái măng, bán lấy tiền mua gạo qua ngày. Thời kỳ 1955-1959, địch không ngừng khủng bố, đàn áp những người cách mạng và những gia đình có người tham gia cách mạng. Ông Diêu rút vào hoạt động bí mật. Kẻ thù luôn rình rập, nhòm ngó hòng bắt ông và các đồng chí của ông. Những người con tập kết ra Bắc cũng không có tin về (có thể là các anh không thể báo về). Trong tình hình khó khăn như vậy, má Sao vẫn vững một niềm tin, bình thản làm lụng, nuôi dạy các con và bí mật tiếp tế cho chồng và các đồng chí của chồng. Chị Hai Mai, anh Chín Đỏ, còn nhớ mãi hình ảnh người mẹ xốc vác, tảo tần. Những buổi mẹ con vô rừng cắt tranh, hái măng, vất vả đến mấy, má cũng không một lời kêu ca, oán thán. Má thường bảo chị Hai Mai nhất định rồi ngày một sẽ sáng ra, lũ cướp nước và bán nước không thể nào làm mưa, làm gió mãi được, cách mạng nhất định sẽ thắng lợi, ông Diêu và mấy người con tập kết ra Bắc sẽ trở về. Một buổi sớm mùa mưa năm 1957, má Sao dậy sớm, sửa soạn cùng các con vào rừng cắt tranh. Đang bưng chén cơm ăn thì má gục xuống. Mấy chị em Hai Mai, Chín Đỏ vội đưa má lại giường. Hai mươi ngày má vật vã với bệnh tật. Nhà nghèo, không có tiền để chạy thuốc thang, chị em Hai Mai chỉ đổ nước đường, bón cháo cho má. Bệnh tật đã khiến má không nói được, chỉ ứa nước mắt nhìn các con. Đêm 29/1/1957, má đã vĩnh viễn ra đi. Bà con lối xóm phụ cùng chị em Hai Mai lo đám tang cho má. Kẻ thù rình rập, lùng bắt khiến ông Phạm Văn Diêu không thể về nhìn mặt vợ lần cuối. Chúng còn rình ở ngoài mộ má để bắt ông nếu ông về viếng mộ. Những năm đó, chị Hai Mai vẫn là cơ sở của cách mạng, tham gia các công tác được tổ chức phân công. Quãng giữa năm 1960, khi ta diệt một tên phản bội chỉ điểm ở địa phương, chị Hai Mai bị địch nghi ngờ lùng bắt phải thoát ly vào chiến khu. Ít lâu sau, ông Diệu cho người đưa các anh Tám Lợt, Chín Đỏ, và chị Bảy Huệ vào chiến khu. (riêng người em út, chị Hai Mai ra móc hai lần không được đành chịu thất lạc).