Nguyễn Thị Tám

Mẹ Nguyễn Thị Tám sinh năm 1911, tại Cù Lao Phố (xã Hiệp Hòa, thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai) trong một gia đình nông dân nghèo. Lớn lên mẹ lập gia đình với một thanh niên nghèo cùng làng. Hai người ra sức làm thuê làm mướn, buôn thúng bán bưng cũng chỉ đủ sống hết sức tằn tiện. Con trai đầu lòng Nguyễn Văn Liếu ra đời, cái đói nghèo càng đeo bám riết không tha vợ chồng mẹ Tám. Khi Cách mạng tháng Tám 1945 thành công, Nguyễn Văn Liếu là thiếu niên chưa lớn vẫn hăng hái gia nhập Thanh niên Tiền Phong xã. Liếu cũng đi tập quân sự cùng các anh lớn hơn, đêm đêm tuần tra canh gác xóm làng. Mẹ Tám rất vui, thấy con trai không thua anh kém em, ra sức làm nuôi anh tham gia việc xã hội. An ninh trật tự ở Cù Lao Phố vào những ngày này rất tốt, các tệ nạn trộm cắp, cờ bạc... tự dưng biến mất. Các tay anh chị năm xưa bây giờ tu tỉnh, gia nhập lực lượng vũ trang, Quốc gia tự vệ cuộc (công an)... Chỉ với vài cây súng oảnh tầm sào, tiểu đội Nguyễn Phong Vân (Xuân Đào) dám tham gia cướp súng trên xe lính Nhật, dám nổ súng vào đoàn xe địch tiến chiếm Biên Hòa sáng 25/10/1945. Gương các anh lớn là mơ ước của Liếu. Giặc đóng bót cầu Rạch Cát, càn quét, cướp phá Cù Lao Phố. Mẹ Tám thấy giữ con ở nhà không có lợi. Địch có thể bắt con mẹ đi lính partisant cầm súng bắn lại bà con làng xóm. Vì vậy, mẹ đồng ý cho con đi thoát ly, tham gia du kích xã, đóng ở căn cứ du kích Bình Đa bên kia sông Đồng Nai. Mẹ ít qua thăm anh vì anh thường về Cù Lao luôn. Lúc thì đi bảo vệ cán bộ thu góp tiền đồng bào ủng hộ kháng chiến. Lúc thì anh và đồng đội gác cho chi bộ và ủy ban họp ngay tại xã với số cốt cán nằm vùng. Lúc thì chở bà con qua sông, đi phá cầu cống và quốc lộ 15... Mỗi lần anh về, mẹ đều có chút gì cho con mang theo. Tuy nghèo, mẹ dám vét hết hũ gạo nấu cho các anh về công tác cùng ăn; bữa tới, mẹ tính sau. Ngày 18/4/1948, pháo địch bắn anh bị thương ở gần bến đò An Hảo. Được đồng đội chuyển về trạm quân y Gò Cầy (Bình Đa) cứu chữa, nhưng anh không qua khỏi. Anh được an táng tại Truông Nước Nhĩ (An Hảo). Mẹ Tám nghe tin, ruột đứt từng đoạn, tưởng có thể chết theo con. Nhưng năm tháng trôi đi, nỗi đau lặn vào trong. Nhìn các đồng đội của con già đi, mẹ không sao hình dung nổi nếu Liếu còn, thì lúc này hình dáng ra sao. Liếu mãi mãi ở lứa tuổi 17 non tơ da mặt mọng căng, chưa có ria mép... Mẹ không có nhà nên được đồng chí Nguyễn Thị Hoa (Bảy Nhỏ) vận động làm cho cái nhà nhỏ lấy chỗ ra vào. Những lúc ốm đau, thiếu thốn, mẹ được bà Nguyễn Thị Định (Hai Chơi) chăm sóc. Mẹ đã gặp gỡ con trai ở cõi vĩnh hằng. Tấm ảnh duy nhất trong tấm giấy chứng minh nhân dân đã theo mẹ vào lòng đất. Dấu tích vật chất duy nhất còn lại của mẹ là nấm mộ đơn sơ. Con trai mẹ hy sinh, đóng góp một trong những viên gạch đầu tiên xây dựng nên truyền thống xã Hiệp Hòa - đơn vị anh hùng, Nhà nước ghi nhận những công lao và cống hiến của mẹ và truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 522/KTCTN ngày 27/8/1995. Mẹ và gia đình được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Độc lập hạng Ba năm 2000