Nguyễn Thị Thanh – Người chị cả kiên trung, một đời hy sinh vì gia đình và đất nước

Trong gia đình Chủ tịch Hồ Chí Minh, Nguyễn Thị Thanh là người chị cả, một người phụ nữ có cuộc đời nhiều mất mát nhưng cũng đầy nghị lực và lòng yêu nước. Nếu người mẹ Hoàng Thị Loan để lại trong các con hình ảnh về sự tần tảo, nhân hậu thì cô Thanh tiếp nối những phẩm chất ấy bằng một cuộc đời lặng thầm hy sinh cho cha, cho các em và dành cả tuổi trẻ cho con đường chống thực dân, cứu nước.

Nguyễn Thị Thanh sinh năm 1884 tại làng Hoàng Trù, Nam Đàn, Nghệ An. Từ nhỏ, cô được sống trong sự dạy dỗ của cha mẹ, ông bà ngoại và dì An. Là con gái đầu lòng, cô sớm biết yêu lao động, sống nhân hậu, hiếu thảo và có trách nhiệm với gia đình. Năm 1895, khi cha mẹ cùng hai em trai vào Huế, cô Thanh mới 11 tuổi phải ở lại quê cùng bà ngoại. Từ đó, cô phải xa cha mẹ và các em, rồi mãi mãi không còn cơ hội gặp lại mẹ.

Nỗi đau mất mẹ khi còn quá nhỏ có lẽ đã trở thành một phần ký ức không thể phai mờ trong cuộc đời cô. Sau này, khi bị quản thúc ở Huế, trong một lần được phép về thăm quê năm 1922, cô đã bí mật đưa hài cốt mẹ vượt hàng trăm cây số về quê nhà an táng. Một người phụ nữ giữa thời buổi đầy nguy hiểm, phải trèo đèo, lội suối mang theo hài cốt của mẹ về với quê hương. Đó không chỉ là hành động của lòng hiếu thảo mà còn cho thấy nghị lực phi thường của người con gái đã mang nỗi nhớ mẹ suốt hàng chục năm.

Khi cụ Nguyễn Sinh Sắc đỗ Phó bảng, gia đình trở về Làng Sen. Lúc này, cô Thanh đã trở thành một thiếu nữ thông thạo chữ Hán, có hiểu biết về y học dân tộc. Nhưng thay vì tìm kiếm hạnh phúc riêng, cô lựa chọn ở lại chăm sóc cha và các em. Sau khi mẹ qua đời, cô vừa là người chị, vừa đảm nhận vai trò gần như một người mẹ trong gia đình. Cô quán xuyến việc nhà, chăm sóc cha, yêu thương và dìu dắt hai người em trai. Chính sự hy sinh ấy đã giúp Nguyễn Sinh Khiêm và Nguyễn Sinh Cung có một mái ấm tình cảm giữa những năm tháng tuổi thơ nhiều biến động.

Nhưng cô Thanh không chỉ là người phụ nữ của gia đình. Lớn lên trong cảnh đất nước mất độc lập, chứng kiến nhân dân sống dưới ách thực dân, cô sớm hình thành lòng yêu nước và ý chí chống ngoại xâm. Cô tham gia các hoạt động của Đội Quyên, Đội Phấn, làm nhiệm vụ liên lạc, quyên góp tiền cho nghĩa quân và phong trào Đông Du. Năm 1910, trong một lần làm nhiệm vụ, cô bị địch bắt. Dù bị tra khảo, đánh đập, cô vẫn kiên quyết không khai báo.

Ra tù, cô không từ bỏ hoạt động yêu nước. Cô mở một quán cơm ở Vinh làm nơi liên lạc bí mật, đồng thời tìm cách lấy vũ khí của lính khố xanh để tiếp tế cho nghĩa quân. Ngày 5-2-1918, hoạt động lấy súng trong kho của Trại giám binh bị phát giác. Cô bị bắt và bị kết án 9 năm tù khổ sai, sau đó bị đưa vào nhà lao Quảng Ngãi.

Những năm tháng tù đày không thể làm người phụ nữ ấy mất đi lòng nhân hậu. Với vốn hiểu biết về y học dân tộc, cô tìm cách chữa bệnh, giúp đỡ những người cùng cảnh ngộ. Chính sự nhân hậu và tài chữa bệnh của cô khiến cô được nhiều người kính trọng, yêu mến ngay cả trong những năm tháng bị giam cầm và quản thúc.

Ngày 18-9-1940, sau nhiều năm bị lưu đày, quản thúc, cô Nguyễn Thị Thanh được trở về quê hương. Hơn năm năm sau, năm 1946, cô ra Hà Nội thăm người em trai Nguyễn Tất Thành – nay đã là Chủ tịch Hồ Chí Minh. Sau hàng chục năm xa cách, cuộc gặp giữa hai chị em hẳn chứa đựng biết bao điều muốn nói về gia đình, quê hương và những năm tháng đã qua. Nhưng cô hiểu em mình đang mang trên vai trọng trách lớn lao của đất nước. Cuộc gặp ngắn ngủi rồi kết thúc, cô trở về quê, tiếp tục cuộc sống giản dị bên bà con làng xóm.

Ngày 25-4-1954, cô Nguyễn Thị Thanh qua đời tại quê nhà, hưởng thọ 70 tuổi. Cô ra đi chỉ ít ngày trước chiến thắng Điện Biên Phủ, khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đang bước vào những ngày quyết định.

Cuộc đời Nguyễn Thị Thanh là một câu chuyện đặc biệt về người phụ nữ Việt Nam trong những năm tháng đất nước chìm trong cảnh mất nước. Cô vừa là người con hiếu thảo, người chị giàu tình thương, vừa là một người yêu nước kiên cường, từng chịu tù đày nhưng không khuất phục. Có lẽ chính những con người bình dị mà phi thường trong gia đình đã góp phần tạo nên môi trường tinh thần đặc biệt để cậu bé Nguyễn Sinh Cung lớn lên với lòng yêu thương con người và tình yêu sâu nặng đối với quê hương, đất nước.

Người chị cả ấy đã sống một đời không màng danh lợi. Điều cô giữ lại cho hậu thế không phải là những điều hào nhoáng, mà là một nhân cách: biết hy sinh khi gia đình cần, biết đứng lên khi Tổ quốc lâm nguy và biết giữ lòng nhân hậu ngay cả trong những tháng ngày khắc nghiệt nhất.