NGUYỄN THỊ THU – 17 TUỔI VÀ 81 NGÀY CHÈO ĐÒ ĐƯA BỘ ĐỘI QUA SÔNG THẠCH HÃN

Cô gái 17 tuổi ở lại bên dòng Thạch Hãn

Năm 1972, Nguyễn Thị Thu tham gia lực lượng du kích địa phương tại Quảng Trị. Trước đó, bà đã quen và nên duyên với Nguyễn Câu, cũng 17 tuổi, con trai ông Nguyễn Con, một ngư dân làm nghề cào hến trên sông Thạch Hãn.

Hai người mới làm lễ dạm ngõ, chưa kịp tổ chức đám cưới thì chiến sự nổ ra.

Ông Câu lên đường vào miền Nam. Nguyễn Thị Thu ở lại địa phương cùng ông Nguyễn Con tham gia phục vụ cách mạng. Phương tiện quý giá nhất mà gia đình có lúc ấy chính là chiếc đò vốn được ông Con sử dụng để mưu sinh trên sông.

Khi cuộc chiến bảo vệ Thành cổ Quảng Trị bước vào giai đoạn ác liệt, chiếc đò ấy được sử dụng để đưa bộ đội, vũ khí vượt sông Thạch Hãn, tiếp cận Thành cổ.

Từ một cô gái du kích địa phương, Nguyễn Thị Thu trở thành người lái đò trên một trong những tuyến vượt sông nguy hiểm nhất lúc bấy giờ.

Mỗi đêm khoảng 10 chuyến đò

Sông Thạch Hãn trở thành tuyến vận chuyển đặc biệt quan trọng trong 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ.

Ban ngày, máy bay liên tục quần thảo, ném bom, bắn phá. Vì vậy, những chuyến đò của cha con ông Nguyễn Con và bà Thu chủ yếu hoạt động khi màn đêm buông xuống.

Theo lời kể của bà Thu, ở khu vực gần Thành cổ khi ấy, bà và ông Con trực tiếp đảm nhiệm việc đưa bộ đội vượt sông, đồng thời dẫn đường để các chiến sĩ tiếp cận Thành cổ.

Chiếc đò của gia đình khá nhỏ. Mỗi chuyến chỉ chở không quá 10 chiến sĩ, mỗi ngày thực hiện khoảng 10 chuyến. Khi số lượng bộ đội cần vượt sông quá đông, nhiều chiến sĩ phải tự bơi sang bờ bên kia.

Không có ánh đèn dẫn lối. Những chuyến đi chủ yếu dựa vào kinh nghiệm sông nước của người chèo đò. Trong màn đêm, có lúc ánh sáng từ những đợt bom đạn lóe lên mới đủ để những người trên đò nhìn thấy nhau.

Cứ như vậy, chiếc đò nhỏ liên tục đi và về giữa hai bờ.

Một chiều đưa những người lính sang sông.

Một chiều lại đón thương binh trở về.

Đưa hàng nghìn chiến sĩ sang sông nhưng rất ít người trở lại

Trong ký ức của bà Thu, phần lớn những người bước xuống chiếc đò khi ấy đều còn rất trẻ, khoảng 18 – 20 tuổi. Nhiều người là sinh viên từ các trường đại học ở Hà Nội, tạm gác việc học để nhập ngũ rồi được đưa vào chiến trường Quảng Trị.

Bà không thể nhớ hết tên từng người.

Nhưng bà nhớ những gương mặt trẻ trên những chuyến đò.

Và nhớ rằng rất nhiều người trong số họ đã không trở lại.

Theo lời bà Thu, trong suốt chiến dịch, chiếc đò đã đưa hàng nghìn chiến sĩ qua sông. Trong số rất nhiều người bà từng chở sang chiến đấu, bà chỉ nhớ có hai người còn sống được chính bà đưa trở lại.

Có những thương binh được đưa lên đò trong tình trạng rất nặng. Có người vừa sang đến bờ, chưa kịp chuyển về trạm quân y đã hy sinh.

Những tiếng gọi mẹ của những người lính trẻ trước lúc hy sinh trở thành ký ức theo người nữ du kích suốt nhiều thập niên sau chiến tranh.

46 năm sau gặp lại người lính trên chuyến đò năm ấy

Chiến tranh không cho bà Thu đủ thời gian để hỏi tên hay ghi nhớ những người lính từng đi trên đò.

Vì vậy, bà cũng không nghĩ rằng nhiều thập niên sau mình có thể gặp lại một trong số họ.

Năm 2018, một cựu chiến sĩ Thành cổ tên Phạm Hùng, đang sinh sống tại Thái Nguyên, xem chương trình truyền hình về người lái đò trên sông Thạch Hãn. Hình ảnh ấy gợi lại trong ông ký ức về một người đàn ông lớn tuổi, dáng gầy và một nữ du kích trẻ từng chèo đò đưa mình vượt sông năm 1972.

Ông quyết định tìm kiếm.

Sau 46 năm, người lính năm xưa trở lại Quảng Trị và gặp được bà Nguyễn Thị Thu.

Người chiến sĩ trẻ trên chuyến đò năm 1972 lúc này đã là một ông lão tóc bạc. Với bà Thu, cuộc gặp đặc biệt không chỉ là niềm vui khi gặp lại một người từng được mình đưa qua sông mà còn gợi nhớ rất nhiều đồng đội đã không có cơ hội trở về.

Bức ảnh tìm lại người cha sau 35 năm

Câu chuyện về những chuyến đò trên sông Thạch Hãn còn được lưu giữ trong một bức ảnh lịch sử của nhiếp ảnh gia Đoàn Công Tính.

Bức ảnh có tên Cha con lão ngư dân Triệu Phong chở bộ đội và vũ khí tiếp sức Thành cổ, được chụp năm 1972.

Trong ảnh, ông Nguyễn Con đang chèo đò. Bên cạnh là nữ du kích Nguyễn Thị Thu ôm súng và phía sau là những chiến sĩ trẻ.

Điều đặc biệt là gia đình ông Nguyễn Con không có bức ảnh nào khác của ông.

Năm 2007, sau nhiều năm tìm kiếm những nhân vật trong tác phẩm của mình, nhiếp ảnh gia Đoàn Công Tính liên lạc được với gia đình và trở lại Quảng Trị. Khi ấy, ông Nguyễn Con đã qua đời.

Ông Tính trao lại cho gia đình bức ảnh được chụp 35 năm trước.

Với ông Nguyễn Câu, đó trở thành kỷ vật đặc biệt bởi gia đình cuối cùng cũng có một bức ảnh lưu lại gương mặt và nụ cười của người cha.

Trở lại cuộc sống bên dòng sông

Sau 81 ngày đêm chiến đấu bảo vệ Thành cổ, ông Nguyễn Con trở về với cuộc sống bình thường, tiếp tục chèo đò cào hến trên sông Thạch Hãn cho đến khi qua đời.

Đất nước thống nhất, ông Nguyễn Câu trở về. Ông và bà Nguyễn Thị Thu tổ chức lễ cưới, xây dựng gia đình và có bốn người con.

Người nữ du kích 17 tuổi năm nào giờ đã ngoài 70 tuổi. Vợ chồng bà vẫn sống trong căn nhà bên dòng Thạch Hãn – chính dòng sông mà hơn nửa thế kỷ trước bà từng chèo đò đưa những người lính trẻ vào Thành cổ.

Vào những dịp đặc biệt, ông Câu lại đến thăm phần mộ của cha. Bà Thu trở lại Thành cổ Quảng Trị, thắp hương tưởng nhớ những người lính mà mình từng đưa qua sông.

81 ngày đêm năm 1972 chỉ là một phần trong bốn năm bà Nguyễn Thị Thu tham gia lực lượng du kích. Nhưng đó lại là quãng thời gian in đậm nhất trong ký ức của bà.