Nguyễn Thị Thứ

Mẹ Thứ – Huyền Thoại Lặng Lẽ Của Dải Đất Miền Trung

Khi nhắc đến biểu tượng Mẹ Việt Nam Anh hùng, hình ảnh Mẹ Nguyễn Thị Thứ (1904 – 2010), quê tại xã Điện Thắng Trung, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam, đã trở thành một tượng đài bất tử. Mẹ là người mẹ có nhiều con cháu hy sinh nhất trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, với 9 người con đẻ, 1 người con rể và 2 cháu ngoại lần lượt ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Căn Hầm Bí Mật Và Lòng Mẹ Bao La

Quảng Nam những năm tháng chiến tranh là vùng đất "quần thảo" ác liệt giữa ta và địch. Ngôi nhà nhỏ của Mẹ Thứ tại làng Viêm Tiêu nằm ngay trong vùng kiểm soát gắt gao của quân thù. Thế nhưng, ít ai biết rằng ngay trong vườn nhà Mẹ, dưới những luống rau, rặng tre đơn sơ là 5 căn hầm bí mật.

Suốt hàng chục năm ròng, Mẹ Thứ cùng người con gái cả (bà Lê Thị Trị) vừa làm lúa, trồng rau, vừa nuôi giấu hàng trăm lượt cán bộ, chiến sĩ cách mạng và du kích địa phương. Mỗi lần quân địch đi tuần, Mẹ lại thong thả ngồi trước hiên nhà giả vờ khâu vá hay nhặt rau. Đó là "tín hiệu an toàn" cho các chiến sĩ bên dưới hầm. Khi có động, Mẹ giả vờ giả điếc, trả lời quanh co để đánh lạc hướng, tạo thời gian cho cán bộ tẩu thoát.

Nhiều đêm giữa trời mưa tầm tã, Mẹ gạt nước mắt, một mình mò mẫm ra vườn mang từng nắm cơm, cút nước đặt vào miệng hầm cho các con. Đối với Mẹ, bất kỳ người lính cách mạng nào trú ẩn trong nhà cũng đều là con ruột của mình.

12 Lần Khóc Thầm Vào Trong

Năm 1948, người con trai đầu lòng của Mẹ hy sinh trong kháng chiến chống Pháp. Cơn đau chưa nguôi thì những năm sau đó, các giấy báo tử liên tiếp gửi về.

Mỗi lần nhận tin một người con ngã xuống trên chiến trường, tim Mẹ như có hàng ngàn mũi dao cào xé. Nhưng giữa vùng địch hậu kìm kẹp nghẹt thở, Mẹ không được phép khóc to thành tiếng. Khóc lớn là lộ căn hầm bí mật, là nguy hiểm đến tính mạng của những người lính đang trú ẩn ngay dưới chân mình. Mẹ gạt nước mắt chảy ngược vào trong, lặng lẽ nuốt đắng cay, tiếp tục giã gạo, nuôi quân và tiễn người con tiếp theo lên đường.

Đỉnh điểm của bi thương rơi vào năm 1969. Chỉ trong vòng vài tháng, Mẹ nhận liền mấy giấy báo tử. Người con trai thứ 9 của Mẹ hy sinh vào sáng ngày 30/4/1975 — chỉ vài giờ đồng hồ trước khi lá cờ giải phóng tung bay trên Dinh Độc Lập và chiến tranh kết thúc.

12 lần nhận tin dữ là 12 lần trái tim người mẹ chịu sự mất mát không gì bù đắp nổi.

Mòn Mỏi Bên Mâm Cơm Ngày Hòa Bình

Sau ngày đất nước thống nhất, gian nhà nhỏ của Mẹ Thứ đón chào hòa bình trong sự lặng ngắt. Trên bàn thờ, di ảnh của các anh xếp thành một dãy dài.

Những năm tháng cuối đời, trí nhớ của Mẹ dần mờ đục theo thời gian. Mẹ quên nhiều thứ, nhưng chưa bao giờ quên các con. Chiều chiều, Mẹ lại ra tựa cửa nhìn ra ngõ, hay ngồi bên mâm cơm xếp sẵn mười mấy đôi đũa, vài cái bát. Khi cháu con hỏi, Mẹ chỉ thều thào: "Để mâm cơm đây, chút nữa mấy đứa nó đi đánh giặc về ăn..."

Hình ảnh người mẹ già tóc bạc như cước, lưng còng rạp xuống, ngóng nhìn ra ngõ chờ những người con không bao giờ trở về đã làm nhói lòng biết bao thế hệ người Việt Nam.

Năm 1994, Mẹ Nguyễn Thị Thứ được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Hình ảnh Mẹ Thứ đã được chọn làm nguyên mẫu để xây dựng Tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng tại Quảng Nam — một công trình vĩ đại tri ân sự hy sinh thầm lặng nhưng vô giá của muôn vàn người mẹ trên khắp dải đất hình chữ S.