Nguyễn Thị Thứ
Mẹ Thứ là biểu tượng vĩnh hằng của lòng yêu nước và sự hy sinh vô bờ bến của người phụ nữ Việt Nam trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ.
Mẹ sinh năm 1904 tại xã Điện Thắng Trung, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam và qua đời năm 2010, thọ 106 tuổi. Mẹ là người mẹ có nhiều con cháu hy sinh nhất trong lịch sử đất nước với tổng cộng 12 liệt sĩ.
9 lần nhận giấy báo tử và nỗi đau tột cùng
Trong suốt những năm tháng chiến tranh tàn khốc, gia đình mẹ Thứ nuôi chí hướng cách mạng, lần lượt tiễn đưa những người con thân yêu ra trận. Đổi lại, cuộc đời mẹ là một chuỗi những ngày dài đau đớn khi phải gánh chịu nỗi đau mất mát quá lớn:
9 người con trai lần lượt ngã xuống trên các chiến trường.
1 người con rể và 2 người cháu ngoại cũng hy sinh vì độc lập dân tộc.
Người con trai đầu lòng của mẹ hy sinh năm 1948 trong kháng chiến chống Pháp, và người con trai cuối cùng ngã xuống vào ngày 30/4/1975 — đúng ngày đất nước hoàn toàn giải phóng. Người ta vẫn nghẹn ngào kể lại rằng, chín lần nhận giấy báo tử là chín lần khúc ruột của mẹ như đứt đoạn, nhưng mẹ vẫn nuốt nước mắt vào trong để tiếp tục sống và làm chỗ dựa cho cách mạng.
Ngọn đèn canh gác và 5 căn hầm bí mật
Không chỉ hiến dâng con cháu cho Tổ quốc, ngôi nhà và khu vườn của gia đình mẹ Thứ tại Quảng Nam còn là một căn cứ cách mạng vững chắc ngay trong lòng địch.
Trong vườn nhà mẹ nuôi rất nhiều bò để ngụy trang và đào sẵn 5 căn hầm bí mật. Suốt hàng chục năm trời, hằng đêm mẹ đều thắp sáng một ngọn đèn bên bàn thờ làm ám hiệu. Nếu ngọn đèn sáng bình thường nghĩa là an toàn, cán bộ, du kích và bộ đội có thể bí mật trở về hoạt động. Khi có động, mẹ giả vờ đi chăn dắt, trông coi bò để chỉnh sửa, ngụy trang lại miệng hầm cho các chiến sĩ bên dưới. Hàng trăm lượt cán bộ cách mạng đã được đôi bàn tay của mẹ che chở, bưng cơm nuôi giấu an toàn qua những năm tháng cam go nhất.
Tượng đài sống của dân tộc
Người con gái duy nhất còn lại của mẹ là bà Lê Thị Trị, vừa là thương binh vừa là Bà mẹ Việt Nam anh hùng (khi có chồng và 2 con gái là liệt sĩ).
Chính sự hy sinh vĩ đại và tấm lòng bao dung như biển trời của mẹ Thứ đã trở thành nguồn cảm hứng vô tận cho thơ ca, hội họa. Hình ảnh mẹ Thứ cũng chính là nguyên mẫu xây dựng nên Tượng đài Bà mẹ Việt Nam anh hùng quốc gia tại tỉnh Quảng Nam — một công trình tri ân những người mẹ kiên cường, bất khuất của dân tộc.
